Κείμενο

Εισαγωγή
Υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα πανευρωπαϊκά, αλλά και διεθνώς, για το εύρος προστασίας των δημοσιογράφων σε σχέση με τις ενημερωτικές εκπομπές, τα ρεπορτάζ και τα δελτία ειδήσεων, που προβάλλονται στην τηλεόραση. Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση στο σημείο αυτό. Ο προβληματισμός έγκειται σε δύο κυρίως σημεία. Πρώτον, κατά πόσο οι εκπομπές αυτές θεωρούνται έργα κατά το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας, και δη οπτικοακουστικά έργα, και δεύτερον, εάν οι δημοσιογράφοι που συνήθως παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εκπόνησή τους, προστατεύονται και πως. Στην συλλογιστική του άρθρου θα ληφθεί υπόψη και το γεγονός ότι οι εκπομπές αυτές λόγω των τεχνολογικών και κοινωνικών εξελίξεων, των εξελίξεων στην επικοινωνία, και της αυξανόμενης ανάγκης για πληροφόρηση, τα τελευταία χρόνια έχουν εξελιχθεί και εμπλουτιστεί σημαντικά ως προς το περιεχόμενό τους. Κατ’ ανάγκη έχει εξελιχθεί και ο ρόλος του δημοσιογράφου και οι δεξιότητες που αυτός πρέπει να διαθέτει.
Ι. Έργο
Α. Προϋποθέσεις προστασίας
Ως έργο νοείται κάθε πρωτότυπο πνευματικό δημιούργημα λόγου, τέχνης ή επιστήμης, που εκφράζεται με οποιαδήποτε μορφή (άρθρο 2 Ν 2121/1993, όπως ισχύει). Σύμφωνα μάλιστα με το άρθρο 2 παρ. 4, η προστασία που παρέχει ο νόμος «είναι ανεξάρτητη από την αξία και τον προορισμό του έργου, καθώς και από το γεγονός ότι το έργο προστατεύεται ενδεχομένως και από άλλες διατάξεις».
Ο νόμος προβλέπει μία ενδεικτική απαρίθμηση έργων, όπως τα γραπτά ή προφορικά κείμενα, τα οπτικοαουστικά έργα, τα έργα των εικαστικών τεχνών, κ.α. Ωστόσο οποιοδήποτε αντικείμενο πληροί τις προϋποθέσεις του νόμου, (συνιστά δηλαδή ανθρώπινο πνευματικό δημιούργημα, στον τομέα του λόγου, της τέχνης ή της επιστήμης, το οποίο εκφράζεται σε κάποια μορφή (ήτοι δεν συνιστά απλώς ιδέα αλλά έκφραση που γίνεται αντιληπτή από τις αισθήσεις και ιδίως είτε την ακοή είτε την όραση), και είναι πρωτότυπο, προστατεύεται ως «έργο» ανεξάρτητα εάν απαριθμείται ρητά στον νόμο. Συνεπώς η κατηγοριοποίηση των έργων (ο χαρακτηρισμός βάσει της φύσης τους) στον ελληνικό νόμο (και γενικότερα στα δίκαια πνευματικής ιδιοκτησίας της ηπειρωτικής Ευρώπης) δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την προστασία ενός έργου. Συνιστά, ωστόσο, απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου ένα έργο να προστατευθεί κατάλληλα, εάν ο νόμος για κάποιες κατηγορίες έργων προβλέπει ειδικότερο καθεστώς προστασίας, όπως συμβαίνει για παράδειγμα για τα οπτικοακουστικά έργα, τις βάσεις δεδομένων, και το λογισμικό. Η προστασία ενός έργου είναι αυτόματη, χωρίς να απαιτούνται διατυπώσεις, όπως για παράδειγμα κατάθεση του έργου σε κάποια αρμόδια κρατική αρχή (άρθρο 6 παρ. 2) (αρχή της αυτόματης προστασίας). Πρέπει, μάλιστα, κανείς να διακρίνει μεταξύ προστατευόμενου έργου και υλικού φορέα ή υλικού υποστρώματος, το οποίο φέρει ή ενσωματώνει το έργο. Συνεπώς, για παράδειγμα, κανείς πρέπει να διακρίνει μεταξύ ενός έργου του λόγου (π.χ. δημοσιογραφικού άρθρου) και της εφημερίδας ή του περιοδικού που το περιέχει.
Η ενσωμάτωση του έργου μπορεί να γίνει και σε άυλο φορέα, π.χ. σε οπτικά, ηχητικά ή μαγνητικά κύματα ή να βρίσκεται σε ενσύρματη, ασύρματη ή γραμμική μορφή. Ο φορέας δεν επηρεάζει κατά κανόνα την φύση του έργου. Για παράδειγμα, δεν αλλάζει η φύση μίας συνέντευξης ως έργο του λόγου εάν αυτή μεταδοθεί από το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση. Θα πρέπει, δηλαδή, κανείς να διακρίνει μεταξύ οπτικοακουστικών εγγραφών και οπτικοακουστικών έργων. Όπως επίσης η μετάδοση ενός γεγονότος που δεν προστατεύεται με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας δεν το καθιστά προστατευτέο με δικαίωμα δημιουργού λόγω του είδους μετάδοσής του. Στην Ισπανία, για παράδειγμα, η μετάδοση της Φόρμουλα 1 (Formula One Grand Prix) από την τηλεόραση δεν θεωρήθηκε προστατευόμενο οπτικοακουστικό έργο. Όπως επίσης δεν προστατεύονται ως οπτικοακουστικά έργα τα μεταδιδόμενα από την τηλεόραση αθλητικά γεγονότα. Η δε αποτύπωση του έργου σε υλικό φορέα δεν αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση προστασίας του έργου καθώς προστατεύονται και τα προφορικά έργα, ενώ η μεταβίβαση της κυριότητας του υλικού φορέα, όπου έχει ενσωματωθεί το έργο, δεν επιφέρει και μεταβίβαση του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας επ’ αυτού, εκτός αν έχει συμφωνηθεί το αντίθετο εγγράφως.
Β. Ιδέες, γεγονότα και ειδήσεις
Είναι κοινός τόπος στο δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας ότι οι ιδέες δεν προστατεύονται (άρθρο 9 παρ. 2 Συμφ. TRIPS και άρθρο 2 Συνθ. ΠΟΔΙ για την πνευματική ιδιοκτησία). Οι ιδέες συνιστούν την πρώτη ύλη μίας δημιουργίας, τον κορμό πάνω στον οποίο στηρίζεται αυτή ενώ η διάκριση μεταξύ ιδέας και μορφής πρέπει να γίνεται και δικαιοπολιτικά λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν θα πρέπει να αναγνωρίζεται προστασία σε πρωτογενή ύλη του πνεύματος, την οποία υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να συλλάβουν πολλά πνεύματα και πάνω στην οποία μπορούν να στηριχθούν πολλές δημιουργίες και εκφράσεις που δύνανται να διαφοροποιηθούν ή να την αποδώσουν εναλλακτικά. Συναφείς με τις ιδέες και συνεπώς μη προστατευτέες θεωρούνται και οι διαδικασίες, οι μέθοδοι λειτουργίας, οι μαθηματικές έννοιες, τα απλά γεγονότα, τα στοιχεία (αριθμητικά, στατιστικά ή άλλα), οι πληροφορίες, οι ειδήσεις (πληροφορίες που αφορούν στην επικαιρότητα) (άρθρο 2 παρ. 5 Ν 2121/1993). Αυτό σημαίνει ότι τα γεγονότα ή οι πληροφορίες αυτές καθαυτές που είναι σύντομες, απλές και κοινότυπες στην περιγραφή τους, και δεν έχουν μετέλθει επεξεργασίας ως προς την έκταση, το περιεχόμενο και τη μορφή τους, και ως εκ τούτου παρουσιάζουν πρωτοτυπία, δεν προστατεύονται. Δημοσιογρα
φικές πληροφορίες και ειδήσεις περιλαμβάνονται σε αυτήν την κατηγορία. Συνεπώς η απόδοση γεγονότων, πληροφοριών και ειδήσεων στο μέτρο που αυτή έχει υποστεί επεξεργασία και παρουσιάζει δημιουργικότητα (όπως για παράδειγμα ένα δημοσιογραφικό άρθρο σε μία εφημερίδα ή ένα εμπεριστατωμένο δημοσιογραφικό σχόλιο ή άποψη στην τηλεόραση) αποτελεί έργο, το οποίο προστατεύεται με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας. Δεν προστατεύονται ακόμη οι αρχές, τα διδάγματα της πείρας, οι αναφορές σε παραδοχές γνωστές ως στοιχεία τεκμηρίωσης επιστημονικής άποψης, οι τεχνικές, το format ενός τηλεοπτικού show/εκπομπής και η κεντρική ιδέα ενός θεατρικού ή κινηματογραφικού έργου. Αυτά δεν αποτελούν κατ’ ανάγκη εκφράσεις με την έννοια του νόμου, δηλαδή εννοιολογικά συγγενεύουν περισσότερο με ιδέα παρά με έκφραση. Ενδεχομένως, ωστόσο, να προστατεύονται με άλλες διατάξεις, όπως για παράδειγμα στη βάση του αθέμιτου ανταγωνισμού ή στη βάση ενοχικών δεσμεύσεων.
ΙΙ. Πρωτοτυπία
Απαραίτητη προϋπόθεση προστασίας ενός έργου είναι η πρωτοτυπία.
Για το ελληνικό δίκαιο μέχρι πρόσφατα το κριτήριο πρωτοτυπίας ήταν η «στατιστική μοναδικότητα», ήτοι ένα έργο είναι πρωτότυπο όταν «χαρακτηρίζεται από σχετική πρωτοτυπία, δηλαδή παρουσιάζει ατομική ιδιομορφία που κρίνεται με το μέτρο της στατιστικής μοναδικότητας ή άλλως παρουσιάζει κάποιο ελάχιστο όριο δημιουργικού ύψους, κάποια απόσταση από τα ήδη ‘γνωστά και αυτονόητα’». Ωστόσο, το κριτήριο αυτό υπερκεράστηκε από το ενωσιακό κριτήριο πρωτοτυπίας, το οποίο υπερισχύει του ελληνικού. Σύμφωνα με το ενωσιακό κριτήριο πρωτοτυπίας ένα έργο προστατεύεται εάν συνιστά προσωπικό πνευματικό δημιούργημα του δημιουργού του, δηλαδή ο δημιουργός του α) έχει κάνει ελεύθερες και δημιουργικές επιλογές και β) έχει σφραγίσει το έργο με το προσωπικό του άγγιγμα. Πρωτοτυπία δεν έχουν οπτικοακουστικές εγγραφές που περιορίζονται σε απλή μηχανική οπτικοακουστική εγγραφή ή προκύπτουν ως αποτέλεσμα από την εφαρμογή κοινών τεχνικών οπτικοακουστικής παρουσίασης. Παραδείγματα οπτικοακουστικών εγγραφών που, κατά κανόνα, δεν προστατεύονται ως έργα πνευματικής ιδιοκτησίας λόγω έλλειψης πρωτοτυπίας, είναι η ραδιοτηλεοπτική μετάδοση αθλητικών γεγονότων, επίσημων ή άλλων τελετών ή εκδηλώσεων, καθώς και η μαγνητοσκόπηση μίας συναυλίας ή μίας θεατρικής παράστασης. Σύμφωνα, μάλιστα, με το ενωσιακό δίκαιο ακόμη και μικρά κομμάτια ενός έργου (π.χ. ένα απόσπασμα 11 λέξεων από ένα δημοσιογραφικό κείμενο) μπορεί να πληρούν τις προϋποθέσεις προστασίας, εφόσον περιέχουν στοιχεία της πρωτοτυπίας του έργου. Συνεπώς καθοριστικό κριτήριο για την προστασία ενός έργου δεν είναι η έκτασή του (ποσοτικό κριτήριο), αλλά εάν αυτό είναι πρωτότυπο (ποιοτικό κριτήριο), δηλαδή σε ποιο βαθμό αποτελεί προσωπικό πνευματικό δημιούργημα του δημιουργού του. Εάν δηλαδή ο δημιουργός του έχει κάνει ελεύθερες και δημιουργικές επιλογές αποτυπώνοντας σε αυτό την προσωπική του σφραγίδα.
ΙΙΙ. Κατηγορίες έργων
Οι δημοσιογράφοι στο πλαίσιο της συνήθους επαγγελματικής τους δραστηριότητας προστατεύονται ως δημιουργοί δημιουργώντας κυρίως δύο είδη έργων, είτε έργα του λόγου (γραπτά ή προφορικά) είτε οπτικοακουστικά έργα. Αυτό, βέβαια, δεν αποκλείει και τις περιπτώσεις που ένας δημοσιογράφος μπορεί στο πλαίσιο ενός ρεπορτάζ ή μίας έρευνας να «τραβήξει» φωτογραφίες οπότε να προστατευθεί και ως φωτογράφος, δηλαδή δημιουργός μίας προστατευόμενης με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας φωτογραφίας ή να προβεί σε αποδελτιώσεις και να δημιουργήσει μία βάση δεδομένων. Ωστόσο για τις ανάγκες του παρόντος άρθρου θα περιοριστούμε στα έργα του λόγου και τα οπτικοακουστικά έργα, που είναι πιο συνήθη στο πλαίσιο μίας τηλεοπτικής δημοσιογραφικής δραστηριότητας χωρίς να αποκλείουμε, όμως, και τη δημιουργία οποιωνδήποτε άλλων έργων.
Α. Έργα λόγου (γραπτά και προφορικά)
i. Γενικά
Τα έργα λόγου μπορεί να είναι είτε γραπτά είτε προφορικά. Και στις δύο περιπτώσεις φορέας και μορφή έκφρασης είναι η γλώσσα ή άλλως ο λόγος. Η διαφορά είναι ότι στην πρώτη περίπτωση, ο λόγος αποτυπώνεται γραπτά ενώ στη δεύτερη περίπτωση είτε είναι προφορικός (μεταδίδεται ως ηχητικό κύμα) είτε έχει αποτυπωθεί σε φορέα-μέσο εγγραφής του λόγου ως ήχου (π.χ. CD, DVD, USB, στη μνήμη ή στον σκληρό δίσκο του υπολογιστή) ή σε ηλεκτρομαγνητικό κύμα προκειμένου να μεταδοθεί από το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση χωρίς η αποτύπωση αυτή να είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την προστασία του.
Μερικά παραδείγματα γραπτών κειμένων είναι τα δημοσιογραφικά κείμενα αν δεν συνιστούν γυμνές δημοσιογραφικές ειδήσεις ή απλή παράθεση γεγονότων, οι συνεντεύξεις, οι υποτιτλισμοί τηλεοπτικών έργων ή κινηματογραφικών έργων, κ.ο.κ.
ii. Συνεντεύξεις
Οι συνεντεύξεις αποτελούν επίσης έργα του λόγου. Συγκεκριμένα η προστασία των συνεντεύξεων πρέπει να κρίνεται κατά περίπτωση και ανάλογα με τα πραγματικά περιστατικά. Εάν η συνέντευξη προκύψει βάσει της αλληλεπίδρασης εκείνου που ρωτά κι εκείνου που απαντάει με συνέπεια οι ερωτήσεις και οι απαντήσεις να προκύπτουν επηρεάζοντας οι μεν τις δε και στο βαθμό που το αποτέλεσμα παρουσιάζει πρωτοτυπία, η συνέντευξη μπορεί να θεωρηθεί έργο συνεργασίας επί του οποίου συνδικαιούχοι είναι ο ερωτών και ο απαντών. Εάν, όμως, η συνέντευξη δίδεται εξ αποστάσεως βάσει συγκεκριμένων εκ των προτέρων ερωτήσεων (ή ακόμη και εξ επαφής βάσει συγκεκριμένων εκ των προτέρων τυπικών και συνήθων ερωτήσεων) χωρίς να υπάρχει η δυνατότητα αλληλεπίδρασης, δημιουργός και δικαιούχος της συνέντευξης είναι ο παρέχων αυτή (και όχι εκείνος που την οργάνωσε ή ο εκδότης του εντύπου). Δημιουργός της συνέντευξης ενδέχεται να είναι κι εκείνος που την παίρνει, δηλαδή ο δημοσιογράφος, εάν εκ των υστέρων επεξεργάζεται και συνθέτει τις απαντήσεις που του έχουν δοθεί με την ιδιαιτερότητα της γραφής του, ακόμη και αν το κείμενο που δημιουργεί αντικατοπτρίζει στοιχεία της προσωπικότητας του συνεντευξιαζόμενου. Υπάρχει, ωστόσο, και περίπτωση η συνέντευξη που παρέχεται να αφορά σε πραγματικά περιστατικά και να είναι σύντομη, περιγραφική, κοινότυπη και προϊόν ρουτίνας με αποτέλεσμα να μην εμφανίζει την απαιτούμενη ατομικότητα και δημιουργικότητα προκειμένου να θεωρηθεί έργο. Συνεντεύξεις που παρέχονται τηλεοπτικά είτε στο πλαίσιο τετ α τετ συζήτησης μεταξύ δημοσιογράφου και συνεντευξιαζόμενου είτε στο πλαίσιο κάποιου πάνελ ή ανοιχτής συζήτησης σε μία ενημερωτική εκπομπή συνεχίζουν να προστατεύονται ως προφορικά έργα του λόγου, καθώς ο τρόπος μετάδοσής τους δεν τροποποιεί, όπως ανέφερα παραπάνω, την φύση τους ως έργα του λόγου. Β. Οπτικοακουστικά έργα
i. Γενικά
Τα οπτικοακουστικά έργα συνιστούν έννοια ευρύτερη αυτής των κινηματογραφικών έργων δεδομένου ότι περιλαμβάνουν όλα τα έργα εκείνα, τα οποία απαρτίζονται από σειρά κινούμενων εικόνων, συνοδευόμενων ή μη από ήχους. Στα οπτικοακουστικά έργα περιλαμβάνονται οι κινηματογραφικές ταινίες, ο βουβός κινηματογράφος, όλες οι μορφές ψηφιακών ταινιών, συμπεριλαμβανομένων των διαδραστικών ταινιών, όπως pay per view ή pay per demand TV (οι ταινίες που προσφέρονται επί πληρωμή με καθορισμό του τόπου και του χρόνου), οι choose your own end films (ταινίες στις οποίες κανείς επεμβαίνει στο αποτέλεσμα), οι τηλεοπτικές ταινίες, τα κινούμενα σχέδια, τα τηλεοπτικά παιχνίδια, τα talk shows, τα reality
shows, τα σήριαλ, τα ντοκιμαντέρ, τα ρεπορτάζ, οι ενημερωτικές εκπομπές, τα διαφημιστικά σποτ, οι βιντεοταινίες, τα βιντεοκλίπ, τα βιντεοπαιχνίδια, οι παραστάσεις εικονικής ή επαυξημένης πραγματικότητας (virtual reality shows), ενδεχομένως και κάποιες μορφές πολυμέσων.
Το teletext δεν προστατεύεται ως οπτικοακουστικό έργο αλλά ως κείμενο. Αυτό σημαίνει ότι η προβολή ενός έργου ως εικόνα δεν μεταλλάσσει τη φύση του ακόμη και αν η προβολή αυτή παρουσιάζει μία συνέχεια. Συνεπώς κείμενο, το οποίο προβάλλεται στην τηλεόραση, συνεχίζει να προστατεύεται ως γραπτό κείμενο, όπως ανέφερα και παραπάνω. Δεν αποτελεί έργο η απλή κινηματογράφηση με μία βιντεοκάμερα ενός γεγονότος, η μαγνητοσκοπημένη ή μη μετάδοση ειδήσεων, ένα talk show στην τηλεόραση ή η απλή μετάδοση μίας θεατρικής παράστασης. Το δικαίωμα στο οπτικοακουστικό έργο πρέπει να διακρίνεται από αυτό επί της εγγραφής, το οποίο συνιστά συγγενικό δικαίωμα και αναγνωρίζεται στον παραγωγό (άρθρο 47). Εάν και ο νόμος δεν προβλέπει ορισμό του οπτικοακουστικού έργου ωστόσο υπάρχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά που διακρίνουν όλες τις μορφές οπτικοακουστικών έργων. Πρώτον, απαραίτητο στοιχείο είναι η ύπαρξη εικόνας ως το υπερισχύον στοιχείο. Συνήθως ένα οπτικοακουστικό έργο περιλαμβάνει πολλά περισσότερα στοιχεία ή έργα εκτός από την εικόνα. Για παράδειγμα ήχο, μουσική, σκίτσα, σκηνικά, κουστούμια, φωτισμό, κ.ο.κ. Τα υπόλοιπα στοιχεία, όμως, πρέπει να παίζουν δευτερεύοντα ή έστω εφάμιλλο με την εικόνα ρόλο προκειμένου ένα έργο να θεωρηθεί οπτικοακουστικό. Επιπλέον θα πρέπει όλα τα στοιχεία αυτά να έχουν συνδυαστεί κατά τέτοιον τρόπο ώστε οι αρχικές συμβολές (προϋφιστάμενες ή μη) να συνθέτουν ένα ενιαίο όλο, μία οργανική ενότητα. Τη δημιουργική ευθύνη για το τελικό αποτέλεσμα ως ο δημιουργός του ενιαίου – και όχι σύνθετου – αυτού έργου έχει κατά τεκμήριο ο σκηνοθέτης (αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο υποστηρίζεται ότι το οπτικοακουστικό έργο συνιστά συλλογικό έργο και όχι έργο συνεργασίας). Δεύτερον, προϋπόθεση επίσης συνιστά η ύπαρξη μίας σειράς κινούμενων εικόνων, οι οποίες να δημιουργούν την αίσθηση της κίνησης, και τρίτον, η κίνηση αυτή να είναι συνεχής ή τουλάχιστον η συνέχεια να είναι ο παράγοντας που υπερισχύει. Το οπτικοακουστικό έργο, όπως προείπαμε, συνιστά συλλογικό έργο (άρθρο 7 παρ. 2 εδ. α΄), δεδομένου ότι δημιουργείται υπό την πνευματική διεύθυνση και το συντονισμό του φυσικού προσώπου του σκηνοθέτη και ενσωματώνονται σε αυτό οι αυτοτελείς συμβολές περισσότερων (συν)δημιουργών που συμπράττουν στην πνευματική δημιουργία του. Συνεπώς κατά το άρθρο 7 παρ. 2 εδ. β΄, το οποίο αποτελεί ειδικότερη έκφαν
ση της αρχής του δημιουργού (άρθρο 6 παρ. 1), ο σκηνοθέτης είναι ο αρχικός δικαιούχος του περιουσιακού και του ηθικού δικαιώματος επί του οπτικοακουστικού έργου. ii. Φόρματ (format) ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής
Το φόρματ (format) ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής δεν συνιστά οπτικοακουστικό έργο και επίσης δεν προστατεύεται.
Στην ουσία συνιστά εξειδίκευση της κεντρικής ιδέας και των βασικών χαρακτηριστικών και στοιχείων που διέπουν μία σειρά εκπομπών και αναφαίνονται σε καθεμία από αυτές. Μερικά από αυτά τα στοιχεία είναι για παράδειγμα «η ιδέα ή το θέμα της εκπομπής, το περιβάλλον ή η ‘ατμόσφαιρα’ της εκπομπής, ο εξοπλισμός και τα σκηνικά, χαρακτηριστικές μουσικές μελωδίες, χαρακτηριστικά των σχολιαστών, παρουσιαστών, θεατών ή ορισμένων ηθοποιών, τρόπος και ύφος σχολιασμού, τεχνικά μέσα, όπως γωνία φακού, χαρακτηριστικά χρώματα, ιδιαίτερο στήσιμο του σκηνικού, φωτισμός, διάρκεια της εκπομπής, ιδιαιτερότητες του μοντάζ, σλόγκαν, λογότυπος, τίτλος της εκπομπής». Ωστόσο όλα αυτά τα στοιχεία, όσο και αν εξειδικεύουν μία ιδέα δεν καταφέρνουν να περάσουν ως σύνολο στο πεδίο της έκφρασης και συνεπώς του έργου με την έννοια που ο νόμος προσδίδει σε αυτό. Παραμένουν μέθοδος, σύστημα, κανόνες και τεχνοτροπία (στυλ) και δεν μπορούν να αναχθούν ως μέρος της εσωτερικής δομής ενός έργου, το οποίο κάτω από προϋποθέσεις ενδέχεται να προστατεύεται με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας έκρινε ότι χρειάζεται κάποια πολυπλοκότητα στο φόρματ τηλεοπτικής εκπομπής προκειμένου να προστατευθεί με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας διότι άλλως εμπίπτει στο πεδίο των ιδεών. Μη προστατευτέα με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας κρίθηκε από το Εφετείο Μαδρίτης μία ιδέα για τηλεοπτικό παιχνίδι που θα περιλάμβανε ερωτήσεις σχετιζόμενες με διαφημίσεις, ένα φόρματ τηλεοπτικής εκπομπής με παιχνίδια αλλά και μία πρόταση για τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ για την ιστορία της Ισπανίας, που θεωρήθηκε κοινότυπη. Ωστόσο το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας κατέληξε ότι προστατεύεται το φόρματ του τηλεοπτικού παιχνιδιού «The Alphabet Game» παραγωγής BBC. Το γεγονός ότι τα ανωτέρω δεν προστατεύονται με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας δεν αποκλείει την προστασία τους με τις διατάξεις για τον αθέμιτο ανταγωνισμό, εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις που θέτει ο Ν 146/1914.
iii. Δημιουργός Οπτικοακουστικού Έργου
Ως δημιουργός του οπτικοακουστικού έργου τεκμαίρεται ο σκηνοθέτης (άρθρο 9 Ν 2121/1993), δηλαδή το πρόσωπο, υπό την πνευματική διεύθυνση και το συντονισμό του οποίου συντελείται η σύνθεση των επιμέρους δημιουργικών και καλλιτεχνικών αυτοτελών συμβολών, καθώς και τεχνικών ενδεχομένως εισφορών, σε μία ενιαία οπτικοακουστική δημιουργία. Στην ουσία ο σκηνοθέτης είναι το πρόσω
πο που συντονίζει τις επιμέρους συμβολές δημιουργών που συμμετέχουν στη δημιουργική διαδικασία της οπτικοακουστικής παραγωγής, αναλαμβάνει την απόδοση του σεναρίου σε μορφή εικόνας και ήχου, επιλέγει τον τρόπο, το χώρο και τον χρόνο λήψης των σκηνών, αποφασίζει την επεξεργασία της τελικής σύνθεσης (μοντάζ) και, γενικώς, έχει τη συνολική ευθύνη και εποπτεία, λαμβάνοντας όλες τις δημιουργικές και καλλιτεχνικές αποφάσεις, για την τελική, προς εκμετάλλευση, μορφή του οπτικοακουστικού έργου (final cut). Ο λόγος γίνεται, βέβαια, για τον βασικό σκηνοθέτη, που έχει τον δημιουργικό έλεγχο της σχετικής δημιουργικής διαδικασίας, και όχι για τους συνεργάτες ή τους βοηθούς σκηνοθέτη. Σκηνοθέτης θεωρείται και ο τηλεοπτικός σκηνοθέτης ή ο σκηνοθέτης πλατό. Εκτός από τον σκηνοθέτη, δημιουργικές συμβολές στο οπτικοακουστικό έργο τεκμαίρεται ότι έχουν ιδίως ο σεναριογράφος, ο συγγραφέας διαλόγων, ο συνθέτης μουσικής, ο διευθυντής φωτογραφίας, ο σκηνογράφος, ο ενδυματολόγος, ο ηχολήπτης και ο επεξεργαστής τελικής σύνθεσης (μοντέρ) (άρθρο 34 παρ. 2).
Η πρόβλεψη αυτή στον ελληνικό νόμο υπέρ του σκηνοθέτη συνάδει με την διεθνή (άρθρο 14δις παρ. 2 και άρθρο 15 παρ. 2 της Σύμβασης της Βέρνης) και την ενωσιακή νομοθεσία παρόλο που εκείνες αναφέρουν τον σκηνοθέτη ως ένα τουλάχιστον από τα πρόσωπα που συνεισφέρουν δημιουργικά στο οπτικοακουστικό έργο. Μάλιστα στις ενωσιακές Οδηγίες 2006/115 (92/100) και 2006/116 (93/98), προβλέφθηκε ότι τα κράτη μέλη μπορούν να ορίσουν ότι, πλην του σκηνοθέτη, συνδημιουργοί του οπτικοακουστικού έργου θεωρούνται και άλλα πρόσωπα. Σε σχέση με τον δημιουργό ενός οπτικοακουστικού έργου στον ελληνικό νόμο θεσπίζεται νόμιμο τεκμήριο αντί πλάσματος δικαίου. Αυτό σημαίνει ότι στις περιπτώσεις όπου τρίτος,
πλην ή αντί του σκηνοθέτη, αποδεικνύει ότι είχε τη πνευματική διεύθυνση και το συντονισμό των επιμέρους δημιουργικών συμβολών κατά τη διαδικασία της παραγωγής του οπτικοακουστικού έργου, μπορεί να αναγνωριστεί ως δημιουργός του. Δηλαδή παρόλο που στο άρθρο 9 δεν προβλέπεται, ρητά, δυνατότητα αντίθετης απόδειξης, εντούτοις, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 338 παρ. 2 ΚΠολΔ, όταν ο νόμος ορίζει κάποιο τεκμήριο για την ύπαρξη ενός πραγματικού γεγονότος, επιτρέπεται αντίθετη απόδειξη, αν δεν ορίζεται διαφορετικά. Συνακόλουθα, ελλείψει αντίθετης πρόβλεψης, το τεκμήριο του άρθρου 9 είναι μαχητό, υπό την έννοια ότι επιτρέπεται ανταπόδειξη του τεκμαιρόμενου γεγονότος ότι δημιουργός του οπτικοακουστικού έργου είναι ο σκηνοθέτης. Για την ανατροπή, όμως, του τεκμηρίου του άρθρου 9, θα πρέπει να αποδειχθεί ότι την πνευματική διεύθυνση και τον συντονισμό των επιμέρους δημιουργικών συμβολών την είχε φυσικό πρόσωπο διαφορετικό από εκείνο, το όνομα του οποίου τεκμαίρεται ή, κατ’ άρθρο 10 παρ. 1, εμφανίζεται στους τίτλους τέλους ή αρχής του οπτικοακουστικού έργου ως σκηνοθέτης ή ότι, πλην του σκηνοθέτη, υπήρξαν και άλλα πρόσωπα (συνδημιουργοί), οι οποίοι συμμετείχαν στην πνευματική διεύθυνση και το συντονισμό των δημιουργικών συμβολών συμβάλλοντας στην τελική διαμόρφωση του οπτικοακουστικού έργου.

Ανεξαρτήτως της δημιουργικής ιδιότητας του προσώπου που προέβη σε όλα τα ανωτέρω (λ.χ. διευθυντής φωτογραφίας, οπερατέρ, σεναριογράφος, συγγραφέας διαλόγων, συνθέτης μουσικής, διευθυντής φωτογραφίας, σκηνογράφος, ενδυματολόγος, ηχολήπτης, επεξεργαστής τελικής σύνθεσης (μοντέρ)) ή της τυπικής καταχώρισης που υπάρχει, για παράδειγμα, στην εφορία, ο ανατρέψας το τεκμήριο του άρθρου 9 -αυτός που διεκδικεί την ιδιότητα του σκηνοθέτη- δεν χρειάζεται να είναι απαραίτητα σκηνοθέτης. Μάλιστα δεν αποκλείεται η ανατροπή του τεκμηρίου και από τρίτους, εκτός της ενδεικτικής αναφοράς του νόμου, υπό την προϋπόθεση, αφενός, ότι πρόκειται για φυσικό πρόσωπο, και αφετέρου, ότι ο τρίτος επιτελούσε ρόλο σκηνοθέτη, ήτοι είχε την πνευματική διεύθυνση και το συντονισμό της δημιουργικής διαδικασίας παραγωγής του οπτικοακουστικού έργου.

Σε κάθε περίπτωση απαιτείται ad hoc εκτίμηση, ανάλογα με το είδος και τις ιδιαιτερότητες της διαδικασίας παραγωγής του εκάστοτε οπτικοακουστικού έργου. Με άλλα λόγια εάν τον ρόλο του σκηνοθέτη, δηλαδή την πνευματική διεύθυνση και τον συντονισμό του έργου, τον επιτελεί δημοσιογράφος, ο δημοσιογράφος θεωρείται ο πνευματικός δημιουργός του έργου.
IV. Ειδικότερα
Με βάση τα ανωτέρω μπορούν να εξαχθούν τα ακόλουθα συμπεράσματα σε σχέση με την δημοσιογραφική δραστηριότητα στην τηλεόραση:
Α. Δελτία Ειδήσεων
Τα Δελτία Ειδήσεων, αν και αποτελούν οπτικοακουστικές παραγωγές, δεν συνιστούν συνήθως προστατευόμενα, σύμφωνα με το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας, οπτικοακουστικά έργα διότι κατά κανόνα περιγράφουν και μεταδίδουν γεγονότα και ειδήσεις με απλό, ευσύνοπτο, κατανοητό και συνεπώς κοινότυπο τρόπο.
Αυτό δεν καταλαμβάνει κατ’ ανάγκη τα εκτεταμένα δελτία ειδήσεων, τα οποία προσομοιάζουν περισσότερο σε ενημερωτικές εκπομπές και ρεπορτάζ παρά σε κλασικά δελτία ειδήσεων. Για παράδειγμα, αυτά τα δελτία ειδήσεων δεν περιλαμβάνουν
απλώς εκφώνηση ειδήσεων και παράθεση γεγονότων αλλά περιέχουν επιπλέον δημιουργικές και τεχνικές συμβολές, οι οποίες συνδυάζονται μεταξύ τους σε ένα ενιαίο όλο και υπάγονται στην πνευματική διεύθυνση, τις οδηγίες και τον συντονισμό ενός ή περισσότερων προσώπων, παρόλο που ως ζωντανές εκπομπές, δεν περιλαμβάνουν μοντάζ και final cut. Τέτοιες είναι οι περιπτώσεις παρουσίασης ειδήσεων μπροστά από μεγάλες οθόνες με επιλεγμένο οπτικοακουστικό υλικό ή γραφιστικά που διαφοροποιούνται κατά τη διάρκεια της εκπομπής και των θεμάτων, εκφορά ειδήσεων αλλά και άλλων θεμάτων με διαφοροποιημένη διάρκεια το καθένα, βάσει σεναρίου ή οδηγιών, με χαρακτηριστικά που προσδίδουν έμφαση και σημασία στο τι πρέπει να τονιστεί και τι όχι, παρουσιαστές που κινούνται όρθιοι επί του πλατό, όπου καθορίζεται η αμφίεση, η στάση και το ύφος τους, η διαρκής παρεμβολή ρεπορτάζ, αποσπασμάτων βίντεο και σχολίων για διάνθιση των ειδήσεων, παρεμβάσεις ομιλητών επί του πλατό και εμβόλιμων δηλώσεων, προσθήκη φωτογραφιών, γραφιστικών και άλλων εικόνων, πρωτότυπα πλάνα εστίασης, γωνίες λήψης, και φωτισμός, προσθήκη λεζαντών, κ.λπ. Ωστόσο κατά πόσο ένα τέτοιο δελτίο ειδήσεων προστατεύεται ως οπτικοακουστικό έργο κρίνεται κατά περίπτωση.
Η προστασία ή μη ενός δελτίου ειδήσεων δεν αποκλείει την προστασία των επιμέρους συμβολών που ενδέχεται να περιέχονται σε αυτό. Τέτοιες συμβολές αποτελούν τα κείμενα, οι εικόνες, τα βίντεο επίκαιρου ρεπορτάζ ή τεκμηρίωσης (ντοκιμαντέρ), οι φωτογραφίες, οι συνεντεύξεις, τα γραφιστικά, κ.ο.κ. Οι δημιουργικές αυτές συμβολές κρίνονται ως προς την προστασία τους αυτοτελώς και ανεξάρτητα από το δελτίο ειδήσεων αυτό καθαυτό, προστατεύονται αυτόνομα, και δημιουργός τους θεωρείται το εκάστοτε φυσικό πρόσωπο που τις δημιούργησε. Δηλαδή το πρόσωπο εκείνο που προέβη σε ελεύθερες και δημιουργικές επιλογές και αποτύπωσε σε αυτές την προσωπική του σφραγίδα.
Β. Ενημερωτικές Εκπομπές
Οι ενημερωτικές εκπομπές παρουσιάζουν σχετική ποικιλία διότι εκτείνονται από πρωινές εκπομπές ποικίλης ύλης (μαγκαζίνο) μέχρι και εκπομπές που περιλαμβάνουν συζήτηση με καλεσμένους επί επίκαιρων ή άλλων θεμάτων.
Οι εκπομπές που εμπίπτουν στην πρώτη περίπτωση (ήτοι τα μαγκαζίνο) ενδέχεται να προστατεύονται ως οπτικοακουστικά έργα στον βαθμό που ο σκηνοθέτης στήνει το σενάριο, συντονίζει τα σκηνικά, τα ρούχα, την εμφάνιση, το στήσιμο των προσώπων, καθοδηγεί τους διαλόγους ή τη συγγραφή τους, δίνει εντολές για το ύφος, το φως, τον ήχο, κ.λπ. Συνεπώς έχει την πνευματική διεύθυνση και τον συντονισμό του έργου και αποτυπώνει την προσωπική του σφραγίδα προβαίνοντας σε ελεύθερες και δημιουργικές επιλογές. Εάν τον ρόλο αυτό τον επιτελεί δημοσιογράφος, ο οποίος συντονίζει τις καλλιτεχνικές και τεχνικές συμβολές (δεν αρκούν τεχνικές συμβολές και μόνον) επί του έργου προκειμένου να παραχθεί ένα ενιαίο αποτέλεσμα, και εγκρίνει ή καθοδηγεί το τελικό αποτέλεσμα, ο δημοσιογράφος προστατεύεται ως σκηνοθέτης και συνεπώς ως δημιουργός του έργου. Εάν ο δημοσιογράφος έχει γράψει τα κείμενα ή έχει αυτοσχεδιάσει τα λεγόμενά του, στον βαθμό που όσα λέγονται δεν είναι κοινότυπα, περιγραφικά και αυτονόητα, έχει ανεξάρτητο δικαίωμα επί των κειμένων του ως έργα του λόγου. Το δικαίωμα, μάλιστα, αυτό μπορεί να το εκμεταλλευτεί χωριστά αν θεωρείται δεκτικό χωριστής εκμετάλλευσης και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ανεξάρτητα από το οπτικοακουστικό έργο. Στην περίπτωση των ενημερωτικών εκπομπών με καλεσμένους (πολιτικούς, προσωπικότητες, κ.λπ.) όπου δημοσιογράφος συντονίζει την συζήτηση, ισχύει ό,τι ισχύει και στην περίπτωση των συνεντεύξεων. Δεν πρόκειται για οπτικοακουστικό έργο αλλά για έργο του λόγου (προφορικό) που μεταδίδεται από την τηλεόραση, στο οποίο έχουν δικαιώματα τόσο ο δημοσιογράφος επί των λεγόμενών του (ερωτήσεων και σχολίων του στον βαθμό που είναι πρωτότυπα) όσο και ο καλεσμένος/συνεντευξιαζόμενος (στα δικά του λεγόμενα στον βαθμό που είναι πρωτότυπα και δεν αποδίδουν το αυτονόητο με κοινότυπο τρόπο). Γ. Ντοκιμαντέρ (Έργα Τεκμηρίωσης) / Ρεπορτάζ
Η περίπτωση των ντοκιμαντέρ (έργων τεκμηρίωσης) και του τηλεοπτικού ρεπορτάζ αποτελούν κλασικές περιπτώσεις προστατευόμενων οπτικοακουστικών έργων, ιδίως διότι -εκτός από την πνευματική διεύθυνση και τον συντονισμό- έχει προηγηθεί επεξεργασία, μοντάζ και τελική έγκριση του αποτελέσματος (final cut). Για παράδειγμα, ένα ρεπορτάζ με στιγμιότυπα από την ζωή ενός ηθοποιού που εξέλειψε προστατεύεται ως οπτικοακουστικό έργο και δημιουργός του είναι το πρόσωπο εκείνο που είχε την πνευματική διεύθυνση και συντόνισε τις επιμέρους
συμβολές στο πλαίσιο της οπτικοακουστικής παραγωγής (κείμενα, ήχο, φωτισμό, εικόνες, στιγμιότυπα από βίντεο), ενέταξε ύστερα από επεξεργασία προϋφιστάμενα έργα στο σύνολο, επεξεργάστηκε το τελικό αποτέλεσμα, το χρώμα, το ύφος, το φως, έκανε το μοντάζ, και προέβη στην τελική έγκριση του αποτελέσματος (final cut). Κατά κανόνα στις περιπτώσεις αυτές ρόλο σκηνοθέτη επιτελεί ο δημοσιογράφος, ο οποίος προστατεύεται ως δημιουργός του έργου και ανεξάρτητα από την τυχόν προστασία που ενδέχεται να υπάρχει και στις επιμέρους συμβολές που το απαρτίζουν, όπως, για παράδειγμα, στις εικόνες ή τα κείμενα που ο ίδιος ή τρίτοι έχουν δημιουργήσει ή συγγράψει.
Εάν σε κάποιες περιπτώσεις συνυπάρχουν σκηνοθέτης και δημοσιογράφος, και έχουν εξίσου καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία του οπτικοακουστικού έργου, μπορεί να θεωρηθούν συνδημιουργοί ενώ το οπτικοακουστικό έργο να θεωρηθεί έργο συνεργασίας.
Εάν, βέβαια, το ρεπορτάζ συνίσταται σε συμπίληση αποσπασμάτων από συνεντεύξεις του κοινού για το τι πιστεύουν για παράδειγμα για την ακρίβεια, αυτό προσιδιάζει περισσότερο σε συνέντευξη και όχι σε ντοκιμαντέρ και κατά κανόνα προστατεύεται. Καθίσταται οπτικοακουστικό έργο εάν υπάρξει επεξεργασία εγγραφής, μοντάζ, προσθήκη μουσικής υπόκρουσης, φωτογραφιών, γραφικών, κ.λπ, και έγκριση του τελικού αποτελέσματος. Προς επίρρωση των ανωτέρω χαρακτηριστική είναι και η ιταλική ρύθμιση που αν και προβλέπει ότι με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύονται τα «έργα κινηματογραφικής τέχνης, με ή χωρίς ήχο, στον βαθμό που δεν αποτελούν απλά ντοκιμαντέρ (documentaries) με την έννοια της απλής αποτύπωσης πραγματικών περιστατικών», τα ιταλικά δικαστήρια αναγνώρισαν δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας σε ντοκιμαντέρ που ήταν πρωτότυπα λόγω της ιδιαίτερης άποψης/προσέγγισης και της πρωτότυπης επιλογής των λήψεων. Αλλά και τα ελληνικά δικαστήρια έχουν αναγνωρίσει ως προστατευόμενα έργα επικαιρότητας ή τεκμηρίωσης, όπως επίσης και ντοκιμαντέρ για τον Νομό Τριφυλλίας.
V. Συμπεράσματα
Με βάση τα ανωτέρω θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει τα ακόλουθα:
Τα Δελτία Ειδήσεων δεν αποτελούν προστατευόμενα οπτικοακουστικά έργα εκτός και αν πρόκειται για εκτεταμένα δελτία ειδήσεων που προσομοιάζουν σε ενημερωτικές εκπομπές και ρεπορτάζ παρά σε κλασικά δελτία ειδήσεων, και με τους όρους που αναλύθηκαν ανωτέρω.
Τα κείμενα των δημοσιογράφων που απαγγέλλονται από τον παρουσιαστή προστατεύονται ως έργα του λόγου μόνον στον βαθμό που δεν αποτυπώνουν γυμνά γεγονότα και ειδήσεις και παρουσιάζουν πρωτοτυπία, συνιστούν δηλαδή προσωπικό πνευματικό δημιούργημα του δημιουργού τους και όχι απλώς κοινότυπα περιγραφικά κείμενα και αυτονόητη λεκτική απόδοση γεγονότων και ειδήσεων.
Οι δημοσιογράφοι-μισθωτοί που συντάσσουν τα κείμενα αυτά -και στον βαθμό που αυτά είναι πρωτότυπα- διατηρούν τα δικαιώματά τους επ’ αυτών μόνον εάν κάτι τέτοιο προβλέπεται ρητά στη σύμβαση με τον εργοδότη τους (εάν πρόκειται για ιδιωτικό ΜΜΕ) διότι σύμφωνα με το άρθρο 8 παρ. 1
Ν 2121/1993 «Επί έργων που δημιουργήθηκαν από μισθωτούς
σε εκτέλεση σύμβασης εργασίας, αρχικός δικαιούχος του περιουσιακού και του ηθικού δικαιώματος είναι ο δημιουργός. Αν δεν υπάρχει αντίθετη συμφωνία, στον εργοδότη μεταβιβάζονται αυτοδικαίως εκείνες μόνο οι εξουσίες από το περιουσιακό δικαίωμα, που είναι αναγκαίες για την εκπλήρωση του σκοπού της σύμβασης». Εάν πρόκειται για δημόσιο κανάλι, το ίδιο άρθρο προβλέπει ότι «Το περιουσιακό δικαίωμα επί των έργων που δημιουργήθηκαν από τους απασχολούμενους με οποιαδήποτε σχέση εργασίας στο Δημόσιο ή Ν.Π.Δ.Δ., σε εκτέλεση του υπηρεσιακού τους καθήκοντος μεταβιβάζεται αυτοδικαίως στον εργοδότη, εκτός αν υπάρχει αντίθετη συμφωνία». Σε σχέση με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας των δημοσιογράφων που συνεργάζονται με το Δημόσιο, ισχύει η Συλλογική Σύμβαση Εργασίας (ΣΣΕ) που έχει υπογραφεί στις 23.5.2024 μεταξύ αφενός, της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (Ε.Σ.Η.Ε.Α.) και της Ένωσης Συντακτών Περιοδικού και Ηλεκτρονικού Τύπου (Ε.Σ.Π.Η.Τ.), και αφετέρου, του Ελληνικού Δημοσίου. Σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 αυτής «Τα έργα του πνεύματος που δημιουργούνται από δημοσιογράφους σε εκτέλεση σύμβασης οποιασδήποτε μορφής με φορείς του δημόσιου τομέα όπως αυτός ορίζεται στο άρθρο 51 του Ν 1892/1990, ανήκουν στο σύνολό τους στους δημιουργούς. Ο φορέας του δημόσιου τομέα αποκτά μία μη αποκλειστική πε
ριορισμένη άδεια χρήσης επί του έργου αποκλειστικά για τους σκοπούς της σύμβασης»., Ως εκ περισσού αναφέρω ότι δημοσιογράφοι-ελεύθεροι επαγγελματίες (οι οποίοι, για παράδειγμα, παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε έναν τηλεοπτικό σταθμό -ιδιωτικό ή δημόσιο- με «μπλοκάκι»), διατηρούν στο ακέραιο τα δικαιώματα επί του έργου τους και παρέχουν μόνον μη αποκλειστικές άδειες χρήσης του έργου τους.
Σε κάθε περίπτωση το περιουσιακό δικαίωμα σε σχέση με άλλες χρήσεις των συμβολών εκείνων που συνέβαλαν στη δημιουργία του οπτικοακουστικού έργου (σε περίπτωση που υφίσταται οπτικοακουστικό έργο) παραμένει στους δημιουργούς, εφόσον οι συμβολές αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ανεξάρτητα από το οπτικοακουστικό έργο (άρθρο 34 παρ. 2). Σε περίπτωση που στα Δελτία Ειδήσεων προβάλλονται βίντεο-ρεπορτάζ ή έργα τεκμηρίωσης (ντοκιμαντέρ), τα οποία έχουν δημιουργήσει ή (συν-)δημιουργήσει δημοσιογράφοι, τα έργα αυτά κατά κανόνα προστατεύονται. Ωστόσο η προστασία τους είναι ανεξάρτητη αυτής του Δελτίου Ειδήσεων και κρίνεται κατά περίπτωση. Οι δημοσιογράφοι που έχουν προβεί στην δημιουργία των εν λόγω οπτικοακουστικών έργων απολαμβάνουν την προβλεπόμενη στον νόμο προστασία, ανεξαρτήτως αν είναι σκηνοθέτες ή όχι, δεδομένου ότι για τον νόμο αποφασιστικό ρόλο για την ιδιότητα του δημιουργού παίζει το πρόσωπο που πραγματικά διεύθυνε πνευματικά και συντόνισε το έργο, και όχι αν το πρόσωπο αυτό κατέχει και τυπικά την ιδιότητα του σκηνοθέτη. Στην περίπτωση αυτή οι δημοσιογράφοι έχουν τα περιουσιακά και ηθικά δικαιώματα που προβλέπει ο νόμος για τους σκηνοθέτες και εφαρμόζονται σε αυτούς τα προβλεπόμενα για την προστασία των οπτικοακουστικών έργων με την επιφύλαξη του άρθρου 8 και της ΣΣΕ που αναφέρθηκε παραπάνω.
Στις περιπτώσεις που δημοσιογράφος έχει αναλάβει τον ρόλο σκηνοθέτη χρήσιμο είναι να αναφέρεται και ρητά το όνομά του στον φορέα που ενσωματώνει το οπτικοακουστικό έργο ώστε να επωφελείται από το τεκμήριο του άρθρου 10 παρ. 2 Ν 2121/1993 «Τεκμαίρεται ως δικαιούχος της πνευματικής ιδιοκτησίας […] σε οπτικοακουστικά έργα το φυσικό ή νομικό πρόσωπο, του οποίου το όνομα ή η επωνυμία εμφανίζεται πάνω στον υλικό φορέα του έργου κατά τον τρόπο, που συνήθως χρησιμοποιείται για την ένδειξη του δικαιούχου».
Σύμφωνα με το άρθρο 34 παρ. 1 Ν 2121/1993 στη σύμβαση για τη δημιουργία οπτικοακουστικού έργου ανάμεσα στον παραγωγό και τον πνευματικό δημιουργό πρέπει να ορίζονται οι συγκεκριμένες εξουσίες από το περιουσιακό δικαίωμα που μεταβιβάζονται στον παραγωγό, που στις περιπτώσεις των δελτίων ειδήσεων, των ενημερωτικών εκπομπών και των ρεπορτάζ, συνήθως είναι ο ιδιοκτήτης του ΜΜΕ. Στην αντίθετη περίπτωση, η σύμβαση επιφέρει μεταβίβαση στον παραγωγό εκείνων μόνον των εξουσιών από το περιουσιακό δικαίωμα, που είναι αναγκαίες για την εκμετάλλευση του οπτικοακουστικού έργου, σύμφωνα με το σκοπό της σύμβασης.
Το οπτικοακουστικό έργο θεωρείται περατωμένο όταν εγκριθεί από τον πνευματικό δημιουργό το πρότυπο παραγωγής αντιτύπων προς εκμετάλλευση ή σε κάθε περίπτωση η τελική μορφή με την οποία αποφασίζει ο δημιουργός (συνήθως δημοσιογράφος) να το δημοσιεύσει στο Δελτίο Ειδήσεων (άρθρο 34 παρ. 2). Για κάθε παραμόρφωση, περικοπή ή άλλη τροποποίηση της οριστικής μορφής του οπτικοακουστικού έργου, όπως έχει εγκριθεί από τον πνευματικό δημιουργό/δημοσιογράφο, απαιτείται προηγούμενη άδεια αυτού. Το ηθικό δικαίωμα των δημιουργών των επί μέρους συμβολών (εάν τυχόν υπάρχουν στο ρεπορτάζ ή στο ντοκιμαντέρ) δεν μπορούν να ασκηθούν παρά μόνο σε σχέση με την οριστική μορφή του οπτικοακουστικού έργου, όπως έχει εγκριθεί από τον πνευματικό δημιουργό/δημοσιογράφο.
Στην σπάνια περίπτωση όπου στο ρεπορτάζ ή στο ντοκιμαντέρ υπάρχουν συμβολές και τρίτων πέραν του δημοσιογράφου, ανάμεσα στον παραγωγό και τους δημιουργούς των επί μέρους συμβολών, που ενσωματώθηκαν σε οπτικοακουστικό έργο, πρέπει να ορίζονται οι συγκεκριμένες εξουσίες από το περιουσιακό δικαίωμα, που μεταβιβάζονται στον παραγωγό. Στην αντίθετη περίπτωση, η σύμβαση ανάμεσα στον παραγωγό και τους δημιουργούς των επί μέρους συμβολών, εκτός των μουσικοσυνθετών και των στιχουργών, επιφέρει μεταβίβαση στον παραγωγό εκείνων των εξουσιών, που είναι αναγκαίες για την εκμετάλλευση του οπτικοακουστικού έργου σύμφωνα με το σκοπό της σύμβασης. Το περιουσιακό δικαίωμα σε σχέση με άλλες χρήσεις των συμβολών, όπως προείπα, παραμένει στους δημιουργούς, εφόσον οι συμβολές αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ανεξάρτητα από το οπτικοακουστικό έργο. Ως δημιουργοί των επί μέρους συμβολών θεωρούνται ιδίως ο σεναριογράφος, ο συγγραφέας διαλόγων,
ο συνθέτης μουσικής, ο διευθυντής φωτογραφίας, ο σκηνογράφος, ο ενδυματολόγος, ο ηχολήπτης, και ο επεξεργαστής τελικής σύνθεσης (μοντέρ).
Ο δημοσιογράφος (πνευματικός δημιουργός) διατηρεί το δικαίωμα χωριστής αμοιβής για κάθε τρόπο εκμετάλλευσης του οπτικοακουστικού έργου. Η αμοιβή αυτή καθορίζεται σύμφωνα με το άρθρο 32 Ν 2121/1993. Ο παραγωγός του οπτικοακουστικού έργου έχει υποχρέωση παροχής πληροφοριών στον πνευματικό δημιουργό σύμφωνα με το άρθρο 15Α. Ακόμη (άρθρο 32 παρ. 4) στην περίπτωση εκμίσθωσης υλικών φορέων εικόνας ή ήχου και εικόνας πάνω στους οποίους έχει εγγραφεί οπτικοακουστικό έργο, ο πνευματικός δημιουργός διατηρεί πάντοτε το δικαίωμα εύλογης αμοιβής για την εκμίσθωση.
Τα ντοκιμαντέρ αποτελούν κλασικές περιπτώσεις προστατευόμενων οπτικοακουστικών έργων. Τα τηλεοπτικά ρεπορτάζ εμπίπτουν επίσης σε αυτήν την κατηγορία εκτός και αν πρόκειται για κάτι κοινότυπο και συνηθισμένο, όπως αποτύπωση συνεντεύξεων του κοινού. Οπότε στην περίπτωση αυτή προσιδιάζουν με τις τηλεοπτικές συνεντεύξεις, όπως αναλύθηκαν ανωτέρω.
Τέλος, η φύση της προστασίας των ενημερωτικών εκπομπών εξαρτάται από το εάν πρόκειται για πάνελ συζητήσεων ή για κάτι πιο σύνθετο στη βάση όσων αναλύθηκαν ανωτέρω. Ανεξάρτητα από την προστασία των ανωτέρω ως οπτικοακουστικών έργων, προστατεύονται, επίσης, οι επιμέρους δημιουργικές συμβολές κατά περίπτωση και εφόσον πληρούν το κριτήριο της πρωτοτυπίας (π.χ. εικόνες, κείμενα, μουσική). Εάν πρόκειται για πάνελ συζητήσεων, τότε ισχύουν όσα αναφέρθηκαν παραπάνω περί συνεντεύξεων. Εάν πρόκειται για κάτι πιο σύνθετο όπου υπάρχει πνευματική διεύθυνση και συντονισμός περισσότερων δημιουργικών και ενδεχομένως και τεχνικών συμβολών και κάποιο είδος έγκρισης ή final cut του τελικού προϊόντος/έργου τότε πρόκειται για προστατευόμενο οπτικοακουστικό έργο στον βαθμό που η πνευματική διεύθυνση και ο συντονισμός (π.χ. επιλογή θεμάτων, συγγραφή ή επέμβαση στα κείμενα, απόφαση παρεμβολής βίντεο/ρεπορτάζ/οπτικοακουστικού υλικού, διευθέτηση εικόνων, επιλογής και συντονισμός μουσικής κατά την ροή της εκπομπής, φωτισμός, κ.λπ.) παρουσιάζουν πρωτοτυπία.
Επισημαίνεται, επίσης, ότι αν και δεν ορίζεται ούτε στον νόμο ούτε στην Οδηγία για την Κοινωνία της Πληροφορίας 2001/29, έχει κριθεί από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι ο δικαιούχος δεν μπορεί να αποξενωθεί από το δικαίωμα της εύλογης αμοιβής του άρθρου 18 Ν 2121/1993. Αυτό σημαίνει ότι οι κατά νόμο δικαιούχοι της εύλογης αμοιβής του άρθρου αυτού, την λαμβάνουν ακόμη και αν το περιουσιακό τους δικαίωμα ή μέρος αυτού έχει μεταβιβαστεί είτε βάσει σύμβασης είτε δυνάμει του νόμου (π.χ. άρθρο 8 ή άρθρο 34) στον εργοδότη τους ή σε τρίτον. Συνεπώς οι δημοσιογράφοι δικαιούνται την προβλεπόμενη στον νόμο αμοιβή για τις κατηγορίες έργων (π.χ. έργα του λόγου, οπτικοακουστικά), τα οποία είτε έχουν δημιουργήσει αυτοτελώς είτε σε συνεργασία με τρίτους.