Το δικαίωμα έκπτωσης του ΦΠΑ δαπανών για οργάνωση και διεξαγωγή επιστημονικού συνεδρίου

ΤΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 2/2/2026)
Σύμφωνα με το άρθρο 22 του ΚΦΕ (Ν 4172/2013), κατά τον προσδιορισμό του αποτελέσματος από επιχειρηματική δραστηριότητα, επιτρέπεται η έκπτωση όλων των δαπανών (με την επιφύλαξη όσων ρητά αναφέρονται στο επόμενο άρθρο 23, ως μη εκπιπτόμενων) που πραγματοποιούνται προς το συμφέρον της επιχείρησης ή κατά τις συνήθεις εμπορικές συναλλαγές της, συμπεριλαμβανομένων και δράσεων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, αντιστοιχούν σε πραγματική συναλλαγή, καταχωρίζονται στα τηρούμενα βιβλία-αρχεία της περιόδου κατά την οποία υλοποιούνται και αποδεικνύονται με κατάλληλα/νόμιμα δικαιολογητικά (ΕΛΠ). Η φράση που συμπυκνώνει τις παραπάνω προϋποθέσεις και πάντα αναφέρεται σε αυτήν εδώ την στήλη, είναι: «Η δαπάνη/έξοδο να γίνεται χάριν του εσόδου», δηλαδή με σκοπό να αυξηθούν τα έσοδα και άρα, τα κέρδη.
Ωστόσο, υπάρχει και ο ΦΠΑ αυτών των δαπανών. Ο διαχωρισμός του φόρου από το κύριο ποσό της δαπάνης/εξόδου και το δικαίωμα έκπτωσής του από τον ΦΠΑ των εσόδων, ορίζεται από τις διατάξεις του Κώδικα ΦΠΑ (Ν 5144/2024, άρθρο 35).
Ακολούθως, με την Απόφαση 2229/2024 του Συμβουλίου της Επικρατείας («Επιστροφή ΦΠΑ για δαπάνες συνεδρίων και εκδηλώσεων») εξετάζεται η άσκηση του δικαιώματος έκπτωσης του ΦΠΑ σε επιχειρηματικές δαπάνες που πραγματοποιούνται για την διοργάνωση συνεδρίων, εκθέσεων και εν γένει, επαγγελματικών εκδηλώσεων. Το δικαστήριο έκρινε, ότι η Φορολογική Διοίκηση (Ελεγκτική Αρχή) δεν πρέπει να απορρίπτει ακρίτως, χωρίς προηγούμενο έλεγχο, το δικαίωμα της έκπτωσης του ΦΠΑ εισροών, με την γενική αιτιολογία ότι οι δαπάνες αυτές σχετίζονται με τα χαρακτηριστικά στοιχεία της «φιλοξενίας» ή της «ψυχαγωγίας». Αντιθέτως, απαιτείται και συνιστά κρίσιμο σημείο η εξέταση της ουσίας και του επαγγελματικού σκοπού, τον οποίο στοχεύει κάθε δαπάνη/έξοδο. Στο σημείο αυτό προκύπτει και ένα άλλο θέμα. Αν η βασική δαπάνη συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις αφαίρεσής της από τα ακαθάριστα έσοδα, ενώ ό ΦΠΑ που την επιβαρύνει δεν διαχωρίζεται και δεν εκπίπτει από τον ΦΠΑ εκροών, τότε το σύνολό της εκπίπτει για τον προσδιορισμό του φορολογικού αποτελέσματος. Δηλαδή, στην περίπτωση αυτή, ο μη εκπιπτόμενος ΦΠΑ, από τον ΦΠΑ εκροών, είναι ένα πρόσθετο εκπιπτόμενο έξοδο για τον προσδιορισμό του φορολογητέου αποτελέσματος. Αν η βασική δαπάνη δεν εκπίπτει, για σκοπούς φορολογίας, τότε δεν εκπίπτει και ο ΦΠΑ που την επιβάρυνε, εφόσον δεν είναι εκπεστέος ως ΦΠΑ εισροών (περίπτωση ζ του άρθρου 23 του ΚΦΕ).
Ένα θέμα, συνεπώς, είναι η έκπτωση του καθαρού ποσού, αυτής καθεαυτής της δαπάνης, από τα ακαθάριστα έσοδα της επιχείρησης, για τον προσδιορισμό του επιχειρηματικού αποτελέσματος και ένα άλλο θέμα είναι η έκπτωση του ΦΠΑ αυτής της δαπάνης (δηλαδή του ΦΠΑ εισροών), από τον ΦΠΑ των εκροών (πωλήσεων αγαθών, υπηρεσιών κ.λπ. εσόδων), ώστε να προκύψει το οφειλόμενο ποσό του συγκεκριμένου φόρου, ή ενδεχομένως ο συμψηφισμός του σε επόμενη περίοδο (πιστωτικό υπόλοιπο) ή ακόμη, η επιστροφή του, αν η οικονομική οντότητα συμπληρώνει τις προβλεπόμενες, από τον νόμο, προϋποθέσεις.
Σημειώνεται ότι την 11η Οκτωβρίου 2024 δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 162 Α’, ο νόμος 5144 για την κύρωση του Κώδικα Φόρου Προστιθέμενης Αξίας. Ο προηγούμενος Κώδικας (Ν 2859/2000) και τα Παραρτήματα αυτού, όπως είχαν τροποποιηθεί και ίσχυσαν, καταργούνται (παράγραφος 5, άρθρο 79 Ν 5144/2024). Μετά από ακριβώς τρεις ημέρες (14/10/2024) ανακοινώνεται, σε διάσκεψη του ΣτΕ (Β Τμήμα) η ως άνω Απόφαση 2229/2024, αναφορικώς με την έκπτωση ή μη, του ΦΠΑ για δαπάνες συνεδρίων και εκδηλώσεων. Συνεπώς, στο κείμενο της Απόφασης γίνεται επίκληση και αναφορά στις τότε ισχύουσες διατάξεις του Κώδικα ΦΠΑ (Ν 2859/2000). Εξάλλου, κρίνονται οικονομικές πράξεις του 2010-2011! Σε κάθε περίπτωση, επειδή δεν υπάρχουν αλλαγές μεταξύ προηγούμενων και νυν διατάξεων και υπό την έννοια ότι, δεν μεταβάλλεται ο λόγος, για τον οποίο εξετάζεται η ουσία της Απόφασης, η παραπομπές εφεξής θα γίνονται στις διατάξεις του Ν 5144/2024.
Περαιτέρω, σύμφωνα με την παράγραφο 4 του άρθρου 35 του Ν 5144/2024 (νέος Κώδικας ΦΠΑ), δεν παρέχεται δικαίωμα έκπτωσης από τον φόρο εκροών, του ΦΠΑ, με τον οποίο έχουν επιβαρυνθεί οι δαπάνες: α)…β)…γ) δεξιώσεων, ψυχαγωγίας και φιλοξενίας γενικά, δ)…ε)…Ο νομοθέτης συνεπώς, ορίζει ως κριτήρια μη παροχής δικαιώματος έκπτωσης του ΦΠΑ τόσο την ψυχαγωγία, όσο και την φιλοξενία εν γένει, χωρίς να αναφέρεται σε οργάνωση συνεδρίων ή λοιπών επιστημονικών συναντήσεων. Ομοίως, η δεξίωση, ως παρεπόμενη και ίσως αναγκαία εκδήλωση ενός επιστημονικού συνεδρίου, δεν παύει, υπό την έννοια αυτή, να συνδέεται ευθέως με την αρχική επιχειρηματική δαπάνη. Επομένως, δεν πρέπει να γενικεύεται η μη παροχή του δικαιώματος έκπτωσης του ΦΠΑ, σε κάθε περίπτωση δεξίωσης κ.λπ., αν πρώτα δεν εξετάζεται η ουσία πραγματοποίησης της δαπάνης και η σύνδεσή της με την δραστηριότητα της επιχείρησης.
Στην υπόθεση κρίθηκε αίτημα φαρμακευτικής εταιρείας για έκπτωση του ΦΠΑ δαπανών, οι οποίες αφορούσαν την διοργάνωση επιστημονικού συνεδρίου, ήτοι: την ενοικίαση εκθεσιακού χώρου, τις υπηρεσίες διερμηνείας, την φωτογράφιση, την οπτικοακουστική υποστήριξη, καθώς και την εκτύπωση/διανομή ενημερωτικού υλικού. Η Φορολογική Διοίκηση, ωστόσο, απέρριψε τον λογιστικό και άρα τον φορολογικό χειρισμό, εκτιμώντας ότι οι ως άνω δαπάνες δεν συνδέονται με φορολογητέα δραστηριότητα.
Το ΣτΕ, αποφάνθηκε ότι, η έκπτωση του ΦΠΑ επιτρέπεται, εφόσον οι δαπάνες συσχετίζονται αμέσως ή εμμέσως με φορολογητέα δραστηριότητα της οντότητας και δεν πρέπει με αδικαιολόγητη σπουδή (η επισήμανση δική μου) να χαρακτηρίζονται ως δαπάνες ψυχαγωγίας, φιλοξενίας ή πολυτελείας. Το βασικό κριτήριο που θέτει η Απόφαση είναι η συνάφεια της δαπάνης με την επιχειρηματική και άρα φορολογητέα δραστηριότητα της επιχείρησης. Αν μια δαπάνη, αυτής της μορφής, συμβάλλει στην παραγωγή εσόδων ή στην επαγγελματική προβολή των προϊόντων και υπηρεσιών, ευρίσκεται στο πλαίσιο των δαπανών με δικαίωμα έκπτωσης του ΦΠΑ, με τον οποίο έχουν επιβαρυνθεί. Αντιθέτως, δαπάνες που έχουν ως κύριο χαρακτηριστικό το ψυχαγωγικό στοιχείο ή το στοιχείο της φιλοξενίας, εμπίπτουν στην σχετική ως άνω διάταξη της παραγράφου 4 του άρθρου 35 του Ν 5144/2024 (προηγούμενο: άρθρο 30 του Ν 2859/2000, που επικαλείται το ΣτΕ).
Τούτων δοθέντων, η συμμετοχή μιας δαπάνης σε ένα επιστημονικό συνέδριο ή σε μία επιχειρηματική εκδήλωση, πρέπει να εξετάζεται από κάθε άποψη, τόσο φορολογική, ως προς την αφαίρεσή της από τα ακαθάριστα έσοδα (άρθρο 22 ΚΦΕ), όσο και σε σχέση με το δικαίωμα έκπτωσης του ΦΠΑ που την επιβαρύνει, εάν αποδεικνύεται ότι εξυπηρετεί επαγγελματικό σκοπό. Οι δαπάνες που συνδέονται άμεσα με την επιχειρηματική δραστηριότητα παρέχουν δικαίωμα έκπτωσης, εκτός εάν εμπίπτουν στις εξαιρέσεις που αφορούν δαπάνες πολυτελείας, ψυχαγωγίας ή κοινωνικής παράστασης, άσχετης με δραστηριότητες της επιχείρησης.
Το ΣτΕ διαπίστωσε ότι το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών (Απόφαση 1025/2018) ερμήνευσε εσφαλμένα το άρθρο 30 του Ν 2859/2000 (τώρα, άρθρο 35 του Ν 5144/2024, Κώδικας ΦΠΑ), καθώς απέκλεισε, κατά γενίκευση, το δικαίωμα έκπτωσης/επιστροφής του ΦΠΑ για όλες τις δαπάνες διοργάνωσης συνεδρίου, χωρίς να εξετάσει αν αυτές συνδέονταν αντικειμενικά και εν τοις πράγμασι, με την επαγγελματική δραστηριότητα της οικονομικής οντότητας. Η αρχική κρίση του ΔΕΑθηνών δεν διέκρινε ορθώς, μεταξύ επιχειρηματικών δαπανών με χαρακτηριστικά επιστημονικού συνεδρίου και άλλης μορφής δαπανών που θα μπορούσαν να ονομαστούν δαπάνες πολυτελείας ή ψυχαγωγίας. Οι δαπάνες που αφορούν την διοργάνωση επιστημονικού συνεδρίου (ήτοι: ενοικίαση εκθεσιακών χώρων, παροχή διερμηνείας, φωτογραφική κάλυψη και οπτικοακουστικός εξοπλισμός κ.λπ.), δεν εμπίπτουν στις εξαιρέσεις του άρθρου 30 του Ν 2859/2000 (βλέπε: 35 του Ν 5144/2024). Το ΣτΕ έκρινε ότι οι συγκεκριμένες δαπάνες συνδέονται ευθέως με την φορολογητέα δραστηριότητα της οικονομικής οντότητας, συνεπώς, πρέπει να παρέχεται το δικαίωμα έκπτωσης/επιστροφής του ΦΠΑ.
Η αίτηση αναίρεσης έγινε δεκτή και η υπόθεση παραπέμπεται στο Διοικητικό Εφετείο για την εκ νέου κρίση του. Αναμονή και από την πλευρά μας για την εξέλιξη. Εννοείται, ότι όλα τα παραπάνω, όποια και αν είναι τα αποτελέσματα, συνιστούν νομολογιακό πλαίσιο, και, υπό αυτήν την έννοια, κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται διακεκριμένα και με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που την προσδιορίζουν. Ασφαλώς, η Φορολογική Διοίκηση δεν μπορεί να ευρίσκεται παρούσα σε κάθε διενέργεια συνεδρίου, εκδήλωσης κ.λπ., ώστε με αυτοψία να διαπιστώνει την εγκυρότητα και αλήθεια της υπό εξέλιξη δαπάνης. Αυτό, γίνεται απολογιστικά (χωρίς φυσικά, να αποκλείεται και κάποιος αιφνιδιαστικός έλεγχος), με βάση τα παραστατικά, τις παρουσίες, προσκλήσεις, συμμετοχές και τα λοιπά γεγονότα που καθορίζουν και πιστοποιούν την πραγματικότητα και την σύνδεση των πράξεων με την παραγωγική και εξελικτική δραστηριότητα της επιχείρησης.
Υπάρχουν τα σχετικά ψηφιακά «εργαλεία/εφαρμογές», στην διάθεση της Φορολογικής Διοίκησης, για τον έλεγχο και την ορθή κρίση.
Σημείωση:
Για το θέμα των δαπανών οργάνωσης και διεξαγωγής ενημερωτικών ημερίδων και συναντήσεων, με σχετικά παραδείγματα, βλέπε το Σημείωμα, στην στήλη ΑΠΟΨΕΙΣ, της 3/2/2025.