Αριθμ. Πρωτ.: 363523/6001/2025
ΣΥΝΗΓΟΓΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ
ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ
Αθήνα, 02/02/2025
Πληροφορίες: Αντωνίνα Παπαθανάσογλου: 213-1306804 τηλ. Γραμματείας Κύκλου Ποιότητας Ζωής: 213 -1306 664, -693 Email: gl@synigoros.gr
κ. Νικόλαο Παναγιωτόπουλο
Υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου
minister@migration.gov.gr
κ. Σοφία Βούλτεψη
Υφυπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου
deputy.minister@migration.gov.gr
κ. Θεόδωρο Σκυλακάκη
Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας secmin@ypen.gr
κ. Νικόλαο Ταγαρά
Υφυπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας
secdepmin.per@ypen.gr
κ. Θεόδωρο Λιβάνιο Υπουργό Εσωτερικών ypourgos@ypes.gr
κ. Βιβή Χαραλαμπογιάννη Υφυπουργό Εσωτερικών yfypourgos@ypes.gov.gr
κ. Κωνσταντίνο Χατζηδάκη Υπουργό Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών ministeroffice@minfin.gr
κ. Αθανάσιο Πετραλιά
Υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών
deputyminister-secr@minfin.gr
Θέμα: Παράλειψη συμμόρφωσης της διοίκησης με την υπ' αριθμ.: 1532/2023 απόφαση του Συμβουλίου της Επικράτειας που αφορά την εγκατάσταση της «Δομή Μαλακάσας» στο στρατόπεδο Γερακίνη
Αξιότιμοι κύριοι Υπουργοί,
Αξιότιμοι/ες κυρίοι/ες Υφυπουργοί,
Ο Συνήγορος του Πολίτη, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του κατά το άρ. 103 § 9 του Συντάγματος και το ν. 3094/2003, εξετάζει, αναφορά πολίτη σχετικά με την παράλειψη συμμόρφωσης της διοίκησης με την υπ' αριθμ.: 1532/2023 απόφαση του Συμβουλίου της Επικράτειας (ΣτΕ) που αφορά την εγκατάσταση της «Δομής Μαλακάσας» στο στρατόπεδο Γερακίνη.
Ειδικότερα, η ανωτέρω απόφαση του ΣτΕ, έχει καταστεί αμετάκλητη, και, όπως ενημερωθήκαμε από τα στοιχεία της αναφοράς, έχει επιδοθεί από τις 25.01.24 στη διοίκηση. Εντούτοις, μέχρι σήμερα δεν έχουν πραγματοποιηθεί ενέργειες συμμόρφωσης προς αυτή. Η εν λόγω απόφαση ακύρωσε:
α) την απόφαση 2945/23.3.2020 του Υφυπουργού Οικονομικών και του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου (Β' 1016), κατά το μέρος με το οποίο συνεστήθη η "Δομή Μαλακάσας" στο Στρατόπεδο Γερακίνη του Δήμου Ωρωπού,
β) την απόφαση 9/10.4.2020 του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου,
γ) την απόφαση 4714/2020 του Υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας και των Υπουργών Εσωτερικών και Μετανάστευσης και Ασύλου (Β' 1986),
δ) την απόφαση 145961/22.7.2021 του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου και
ε) τα άρθρα 12 παρ. 1 περ. β και 12 παρ. 2 του π.δ. 77/2022 (Α' 212) και 3 του π.δ. 20/2023 (Α' 43), κατά το μέρος που αφορούν το Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης Μαλακάσας και την Ελεγχόμενη Δομή Προσωρινής φιλοξενίας Μαλακάσας.
Εν συντομία, βάσει της υπ' αριθμ.: 1532/2023 απόφασης του ΣτΕ, η έκταση του Στρατοπέδου Γερακίνη, έχει κηρυχθεί δυο φορές αναδασωτέα με τις πράξεις 3789/92/19.1.1993 του Νομάρχη Ανατολικής Αττικής (Δ' 125) και 3913/20.10.2015 της ασκούσης καθήκοντα Γενικής Γραμματέως Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής (Δ' 381). Κατά την κρίση του Δικαστηρίου «Η ίδρυση καί κατασκευή δομής εντός αναδασωτέας έκτασης είναι συνταγματικώς ανεκτή υπό την προϋπόθεση ότι δεν εξευρίσκονται άλλες, μη αναδασωτέες καί κατάλληλες προς τούτο, εκτάσεις και ότι η εκτέλεση του έργου στην περιοχή αυτή είναι απολύτως αναγκαία και επιτακτική. Εν προκειμένω, όμως, από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει ότι η Διοίκηση προέβη σε έρευνα σχετικώς με την ύπαρξη άλλων κατάλληλων, βάσει των κριτηρίων που αναφέρθηκαν ανωτέρω, εκτάσεων, που δεν απολαύουν της προστασίας του άρθρου 117παρ. 3 του Συντάγματος, και ότι κατέληξε, με την απαιτούμενη ειδική αιτιολογία, στην κρίση ότι δεν υφίστανται τέτοιες, με αποτέλεσμα να μην προκύπτει ότι η εκτέλεση του έργου στη συγκεκριμένη αναδασωτέα έκταση προτού ανακτήσει τη δασική της μορφή είναι απολύτως αναγκαία. Πέραν αυτού, αν και η -εφαρμοζόμενη στην παρούσα δίκη- διάταξη του άρθρου 146 παρ. 2 του ν. 4759/2020 επέβαλλε την έκδοση έγκρισης επέμβασης της παρ. 3 του άρθρου 45 του ν. 998/1979 εντός έτους από την έναρξη ισχύος του νόμου αυτού, προκειμένου να συνεχισθεί νομίμως η λειτουργία δομών εντός αναδασωτέων εκτάσεων, τέτοια πράξη ουδέποτε εκδόθηκε εν προκειμένω, με αποτέλεσμα η επίδικη δομή του Στρατοπέδου Γερακίνη να μην θεωρείται πλέον νομίμως λειτουργούσαν. Επισημαίνεται ότι με την προγενέστερη υπ' αριθμ.: 1287/2022 απόφαση του ΣτΕ χορηγήθηκε στη διοίκηση προθεσμία έξι μηνών προκειμένου να τηρήσει την οφειλόμενη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης της δομής Μαλακάσας, ως έργου της β' περιβαλλοντικής κατηγορίας, και να εκδώσει είτε πράξη υπαγωγής του έργου σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις, είτε πράξη απορριπτική του αιτήματος χωροθέτησης και λειτουργίας δομής στην επίμαχη έκταση, κατόπιν, μεταξύ άλλων, της απαιτούμενης στην κρινόμενη περίπτωση γνωμοδότησης της δασικής αρχής. Εντούτοις, η διοίκηση δεν ακολούθησε τη διαδικασία που της υποδείχθηκε από το Δικαστήριο για να θεραπεύσει τη διαπιστωθείσα πλημμέλεια.
Σύμφωνα με το άρθρο 95 παρ. 5 του Συντάγματος η διοίκηση έχει υποχρέωση να συμμορφώνεται προς τις δικαστικές αποφάσεις. Η παράβαση της υποχρέωσης αυτής γεννά ευθύνη για κάθε αρμόδιο όργανο, όπως νόμος ορίζει. Επίσης, σύμφωνα με το άρθρο 94 παρ. 4 εδ. β και γ του Συντάγματος στις αρμοδιότητες των πολιτικών και διοικητικών δικαστηρίων περιλαμβάνεται η λήψη μέτρων για τη συμμόρφωση της διοίκησης με τις δικαστικές αποφάσεις, ενώ οι δικαστικές αποφάσεις εκτελοόνται αναγκαστικά και κατά του Δημοσίου, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, όπως νόμος ορίζει.
Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 του ν. 3068/2002: «Το Δημόσιο, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης και τα λοιπά νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου έχουν υποχρέωση να συμμορφώνονται χωρίς καθυστέρηση προς τις δικαστικές αποφάσεις και να προβαίνουν σε όλες τις ενέργειες που επιβάλλονται για την εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής και για την εκτέλεση των αποφάσεων. Δικαστικές αποφάσεις κατά την έννοια του προηγούμενου εδαφίου είναι όλες οι αποφάσεις των διοικητικών, πολιτικών, ποινικών και ειδικών δικαστηρίων που παράγουν υποχρέωση συμμόρφωσης ή είναι εκτελεστές κατά τις οικείες δικονομικές διατάξεις και τους όρους που κάθε απόφαση τάσσει».
Τέλος, ο Συνήγορος του Πολίτη, σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 3 εδ. II του ν. 3094/2003 έχει αρμοδιότητα έρευνας σε υποθέσεις κατά τις οποίες η διοίκηση αρνείται να εκπληρώσει συγκεκριμένη υποχρέωση που επιβάλλεται από τελεσίδικη ή προσωρινά εκτελεστή δικαστική απόφαση.
Τονίζεται ότι σύμφωνα με το άρθρο 59 του ν. 4939/2022 παρ. 1: «Η αρμόδια Αρχή Υποδοχής, σε συνεργασία με τους κατά περίπτωση αρμόδιους κρατικούς φορείς, διεθνείς οργανισμούς και πιστοποιημένους κοινωνικούς φορείς, μεριμνά για την παροχή στους αιτούντες υλικών συνθηκών υποδοχής μέσω εθνικών, ενωσιακών ή άλλων πόρων. Οι υλικές συνθήκες υποδοχής μπορεί να παρέχονται σε είδος ή υπό τη μορφή οικονομικού βοηθήματος και εξασφαλίζουν στους αιτούντες ένα επαρκές βιοτικό επίπεδο, το οποίο εγγυάται τη συντήρησή τους και προστατεύει τη σωματική και ψυχική τους υγεία, με γνώμονα τον σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Το ίδιο βιοτικό επίπεδο εξασφαλίζεται και στην περίπτωση των αιτούντων που τελούν υπό κράτηση. Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται στην περίπτωση των ευάλωτων προσώπων, σύμφωνα με την περ. λγ\ του άρθρου 1 του παρόντος Κώδικα». Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 61 παρ. 5 του ίδιου νόμου «Η απόφαση για περιορισμό ή διακοπή παροχής των υλικών συνθηκών υποδοχής ή η απόφαση με την οποία επιβάλλεται η κύρωση της παρ. 4, λαμβάνεται από την αρμόδια Αρχή Υποδοχής σε ατομική και αντικειμενική βάση και οφείλει να είναι αιτιολογημένη. Κατά τη λήψη της απόφασης διακοπής ή περιορισμού των υλικών συνθηκών υποδοχής ή επιβολής της κύρωσης της παρ. 4, λαμβάνεται υπόψη η ειδική κατάσταση του προσώπου, ιδίως όταν πρόκειται για ευάλωτα πρόσωπα. Η απόφαση περιορισμού ή διακοπής των υλικών συνθηκών υποδοχής δεν μπορεί να αφορά την πρόσβαση του αιτούντος σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 59 του παρόντος Κώδικα και δεν καθιστά αδύνατη την πρόσβαση εκ μέρους των αιτούντων σε βασικά μέσα που εξασφαλίζουν ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης».
Οποιαδήποτε μετακίνησή των προσφύγων σε δομή με υπολειπόμενες συνθήκες υποδοχής, πολλώ, δε μάλλον, με ακατάλληλες συνθήκες υποδοχής, συνιστά περιορισμό ή και διακοπή των συνθηκών υποδοχής που παρέχονται, οι οποίες, αναγνωρίζονται από επίσημους διεθνείς και εθνικούς φορείς, όπως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, ότι ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές προσήκουσας υποδοχής. Ένα ειδικότερο ζήτημα στο πλαίσιο αυτό, αφορά τον κίνδυνο αιφνίδιας διακοπής της φοίτησης και των δραστηριοτήτων ένταξης των παιδιών που πιθανά φιλοξενούνται στις εγκαταστάσεις. Το γεγονός αυτό δύναται να οδηγήσει σε παραβίαση του στοιχειώδους δικαιώματος στην εκπαίδευση (άρθ. 28 Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, ν. 2101/1992) αλλά και της υποχρέωσης της πολιτείας να αποφασίσει με βάση το υπέρτερο συμφέρον των παιδιών (άρθ. 3 ΔΣΔΠ).
Με βάση τα ανωτέρω παρακαλούμε για την εκτέλεση της υπ' αριθμ.: 1532/2023 απόφασης του ΣτΕ, ενημερώνοντάς μας για τα μέτρα τα οποία ενδεχομένως έχουν ληφθεί ή πρόκειται να ληφθούν κατά το μεταβατικό διάστημα για τη μετεγκατάσταση των προσφύγων σε δομές τα οποία θα διασφαλίζουν την ασφαλή και αξιοπρεπή τους διαβίωση, λαμβάνοντας υπόψη και την ειδικότερη φροντίδα που απαιτείται για τα ευάλωτα πρόσωπα. Επίσης, παρακαλούμε να μας γνωρίσετε εάν έχει ληφθεί η αναγκαία μέριμνα, ώστε τα παιδιά που πιθανά φιλοξενούνται στη δομή της Μαλακάσας, να συνεχίσουν απρόσκοπτα τη φοίτησή τους στα σχολεία των αντίστοιχων βαθμιδών εκπαίδευσης, μετά την μετεγκατάστασή τους σε άλλη δομή.
Σε αναμονή των ενεργειών και απαντήσεών σας, παραμένουμε στη διάθεσή σας, για οιαδήποτε σχετική πληροφορία ή διευκρίνιση.
Με τιμή
Ανδρέας Ποττάκης
Συνήγορος του Πολίτη
Κοινοποίηση:
κ. Μάνο Λογοθέτη
Γενικός Γραμματέας Μεταναστευτικής Πολιτικής
sg.policy@migration.gov.gr
κ. Δημήτριο Γλυμή
Γενικός Γραμματέας Υποδοχής Αϊτούντων Άσυλο
sg.reception@migration.gov.gr
κ. Ηρακλή Μοσκώφ
Γενικός Γραμματέας Ευάλωτων Πολιτών και Θεσμικής Προστασίας
sg.vp@migration.gov.gr