Αριθμός Γνωμοδότησης 45/2025
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ
ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
ΣΤ΄ Τμήμα
Συνεδρίαση της 21ηςΜαΐου 2025
Σύνθεση:
Πρόεδρος: Κωνσταντίνος Γεωργιάδης, Αντιπρόεδρος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.
Μέλη: Νικόλαος Καραγιώργης, Θεόδωρος Ράπτης, Αντώνιος Παπαγεωργίου, Μαρία Δεληγιάννη, Μαρία Μπασδέκη, Σπυρίδων Κουλούρης, Παναγιώτα Παρασκευοπούλου, Σοφία Διαμαντοπούλου, Σοφία Καρυτινού, Νομικοί Σύμβουλοι του Κράτους.
Εισηγήτρια: Αικατερίνη Πουλίδου, Πάρεδρος Ν.Σ.Κ. (γνώμη χωρίς ψήφο).
Αριθμός ερωτήματος: Το Α.Π.:Εισερχ. 203535/e-ΕΦΚΑ/11.2.2025 έγγραφο του Κέντρου Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών (Κ.Ε.Α.Ο.), Κεντρική Υπηρεσία – Δ/νση Αναγκαστικών Μέτρων Είσπραξης και Νομικής Υποστήριξης.
Περίληψη ερωτήματος:
Ενόψει του εκτιθέμενου στο έγγραφο του ερωτήματος πραγματικού, τίθενται τα εξής ερωτήματα:
Α.Εφόσον η εταιρεία «O…Α.Ε.»έχει υπαχθεί σε καθεστώς εξυγίανσης, η οποία πραγματοποιείται με μεταβίβαση μέρους του ενεργητικού και μέρους του παθητικού σε νέα και ανεξάρτητη νομική οντότητα, την εταιρεία «N… Α.Ε.»: α) Νομιμοποιείται ο Φορέας να επιδιώξει με αναγκαστικά μέτρα την είσπραξη των απαιτήσεών του από τους κατά νόμο υπεύθυνους της εταιρείας «O… Α.Ε.», ενόσωεκκρεμούν οι εργασίες του ειδικού εντολοδόχου για τη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων που δεν έχουν μεταβιβαστεί στην εταιρεία « N… Α.Ε.»; β) Εξακολουθεί να υφίσταται η αλληλέγγυα ευθύνη των κατά νόμο υπεύθυνων της εταιρείας «O… Α.Ε.», για την καταβολή των εναπομεινασών υποχρεώσεων προς τους Ασφαλιστικούς Φορείς, μετά την ολοκλήρωση της εκποίησης του εναπομείναντος ενεργητικού από τον ειδικό εντολοδόχο και νομιμοποιείται ο Φορέας να εγείρει τις αξιώσεις του και να επιβάλλει μέτρα αναγκαστικής είσπραξης κατά αυτών;
B. Η πρόβλεψη του όρου ΙΙΙ.11.6. της επικυρωθείσας συμφωνίας εξυγίανσης, με την υπ’ αριθ. 177/2021 δικαστική απόφαση, για διαγραφή από την εταιρεία «O… Α.Ε.»του μη μεταβιβαζόμενου παθητικού από τα τηρούμενα βιβλία της μετά το πέρας της εκκαθάρισης και τη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας, η οποία θα υλοποιηθεί από τον ειδικό εντολοδόχο, συνιστά απόσβεση της απαίτησης του e-ΕΦΚΑ κατά της εταιρείας «O… Α.Ε.», για το εναπομείναν μη μεταβιβαζόμενο παθητικό;
Επί του ανωτέρω ερωτήματος,το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (ΣΤ΄ Τμήμα) γνωμοδότησε ως ακολούθως:
Ιστορικό
Με το Α.Π.:Εισερχ. 203535/e-ΕΦΚΑ /11.2.2025 έγγραφο της ερωτώσας υπηρεσίας και τα στοιχεία του φακέλου που το συνοδεύουν, εκτίθεται το ακόλουθο πραγματικό:
1.Η εταιρεία «E…. Α.Ε.»,η οποία έχει μετονομαστείσε «O… Α.Ε.», δυνάμει της με γενικό αριθμό κατάθεσης39947/2020 αίτησης επικύρωσης συμφωνίας εξυγίανσης, αιτήθηκε την επικύρωση της από 26.6.2020 συμφωνίας εξυγίανσης - μεταβίβασης επιχείρησης, η οποία επικυρώθηκε με την υπ’ αριθ. 177/12-5-2021 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών(εφεξής και ΠΠΑ), κατ’ εφαρμογή του προϊσχύοντος Πτωχευτικού Κώδικα(άρθρα 99επ. του ν. 3588/2007).Η εν λόγω δικαστική απόφαση επικύρωσε τη συναφθείσα συμφωνία εξυγίανσης μεταξύ της εταιρείας και της εκ του νόμου προβλεπόμενης πλειοψηφίας των πιστωτών, πλην των όρων ΙΙΙ 3.6.8 και ΙΙΙ 3.7.8, με τους οποίους προβλεπόταν ο περιορισμός της ευθύνης των αλληλεγγύως και εις ολόκληρον ευθυνόμενων προς καταβολή των απαιτήσεων του Ελληνικού Δημοσίου και των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης, μαζί με την αιτούσα, στο ποσοστό 30% τηςσυνολικής οφειλήςπου μεταβιβάζεται στη Νέα Εταιρεία.
2.Η επικυρωθείσα συμφωνία εξυγίανσης προέβλεπε τη μεταβίβαση μέρους του ενεργητικού και μέρους του παθητικού σε νέα εταιρεία,με την επωνυμία «E… Α.Ε.» (εφεξής « N… Α.Ε.») η οποία έχει συσταθεί για το σκοπό αυτό. Το υπόλοιπο μη Μεταβιβαζόμενο Ενεργητικό και Παθητικό θα παραμείνει στην «O… Α.Ε»,θα οριστεί Ειδικός Εντολοδόχος, ο οποίος θα προβεί στη ρευστοποίηση των υπόλοιπων περιουσιακών στοιχείων της Παλαιάς Εταιρείας και μέσω αυτής, θα ικανοποιήσει τις υπολειπόμενες οφειλές προς τους πιστωτές. Την εκκαθάριση θα ακολουθήσει η διαγραφή των υπόλοιπων απαιτήσεων των πιστωτών από τα βιβλία της εταιρείας (μεταξύ αυτών και ο e –ΕΦΚΑ).
3.Σε εφαρμογή των προβλέψεων της συμφωνίας εξυγίανσης, την 1.12.2021 υπογράφηκε το σχετικό Πρωτόκολλο Μεταβίβασης Επιχείρησης μεταξύ της « O… Α.Ε.»και της « N… Α.Ε.»,σύμφωνα με το οποίο, η « O… Α.Ε.»μεταβίβασε στη« N… Α.Ε.»μέρος του ενεργητικού της και μέρος των υποχρεώσεών της προς τρίτους, απομειωμένες κατά τα ποσοστά που αναφέρονται σε αυτή και διορίστηκε ειδικός εντολοδόχος, προκειμένου να προβεί στη ρευστοποίηση περιουσιακών στοιχείων τα οποία δεν έχουν μεταβιβαστεί στη «N… Α.Ε.».Ειδικότερα, ως προς τις υποχρεώσεις της « O… Α.Ε.»έναντι των Φορέων Κύριας και Επικουρικής Ασφάλισης, που εμφανίζονται στο ισοζύγιο της 31.3.2020, καθώς και όσες γεννηθούν μέχρι την ημερομηνία έκδοσης της δικαστικής απόφασης,μετην οποία επικυρώνεται η συμφωνία εξυγίανσης, οι όροι ΙΙΙ.3.7.1. -3.7.7.της συμφωνίας εξυγίανσης προβλέπουν ότι θα μεταβιβαστούν κατά ποσοστό 30%στη συσταθείσα για τον σκοπό αυτό « N… Α.Ε».
Συγκεκριμένα, οι όροι ΙΙΙ.3.7.1.και 3.7.2.ορίζουν ότι: «3.7.1.Από τις κατά την Ημερομηνία Αναφοράς εμφαινόμενες στο ισοζύγιο υποχρεώσεις προς τους Οργανισμούς/Φορείς Κύριας ή Επικουρικής Ασφάλισης συνολικού ποσού 30.411.733,79 € καθώς και όσες υποχρεώσεις γεννηθούν έως την έκδοση της Δικαστικής Απόφασης (με την εξαίρεση των υπό Άρθρο ΙΙΙ.3.7.6 υποχρεώσεων) μεταφέρονται και μεταβιβάζονται στη Νέα Εταιρεία το 30% της συνολικής οφειλής (συμπεριλαμβανομένων τόκων, προστίμων, προσαυξήσεων και λοιπών επιβαρύνσεων). 3.7.2. Το ανωτέρω ποσό ρυθμίζεται, διακανονίζεται και αποπληρώνεται σε 180 άτοκες ισόποσες μηνιαίες δόσεις, χωρίς σε αυτές να επιβάλλονται τόκοι, προσαυξήσεις ή εν γένει επιβαρύνσεις, καθ’ ο χρόνο τηρείται η ρύθμιση της Συμφωνίας Εξυγίανσης».
Επισημαίνεται ότι, όπως προαναφέρθηκε, η υπ’ αριθ. 177/12-5-2021 απόφαση του ΠΠΑ δεν επικύρωσε τον όρο ΙΙΙ.3.7.8.της συμφωνίας εξυγίανσης, με τον οποίο προβλεπόταν ο περιορισμός της ευθύνης των αλληλεγγύως και εις ολόκληρον ευθυνόμενων προς καταβολή των απαιτήσεων των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης,μαζί με την αιτούσα, στο ποσοστό30%της συνολικής οφειλής,που μεταβιβάζεται στη Νέα Εταιρεία.
4.Ειδικότερα, στην επικυρωτική της συμφωνίας εξυγίανσης απόφαση του ΠΠΑ(σελ. 140, 141) ορίζονται τα εξής: «…Περαιτέρω στον υπ’ αριθμ. ΙΙΙ.3.7.8 όρο της ένδικης συμφωνίας εξυγίανσης, ορίζεται ότι για τους αλληλεγγύως και εις ολόκληρον ευθυνόμενους προς καταβολή των απαιτήσεων των φορέων κοινωνικής Ασφάλισης μαζί με την αιτούσα εφαρμόζεται το άρθρο 106 γ § 2 ΠτΚ, ήτοι η ευθύνη τους περιορίζεται στο ποσοστό των οφειλών (30%) που μεταβιβάζεται στη Νέα Εταιρεία. Ωστόσο το κυρίως παρεμβαίνον ΝΠΔΔ με την επωνυμία«Ηλεκτρονικός Εθνικός Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης»(e-ΕΦΚΑ) δεν δήλωσε με την … ασκηθείσα κύρια παρέμβασή του ότι συναινεί στον περιορισμό της ευθύνης των εις ολόκληρον συνοφειλετών της αιτούσας, ούτε αποδείχθηκε ότι έδωσε τέτοια συναίνεση με οιοδήποτε άλλο τρόπο και επομένως διατηρεί το δικαίωμά του να εγείρει τις αξιώσεις του εναντίον των τελευταίων για το σύνολο των απαιτήσεών του, χωρίς τους περιορισμούς αυτών, ως προβλέπονται στη συμφωνία. Συνεπώς, δεν θα πρέπει να ισχύσει, ούτε να επικυρωθεί και ο ανωτέρω υπ’ αριθμ. ΙΙΙ.3.7.8 όρος της συμφωνίας εξυγίανσης, ένεκα της μη σχετικής συναινέσεως του ως άνω Φορέα, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 106γ § 2εδ.α΄ ΠτΚ. Όπως δε προαναφέρθηκε, η τοιαύτη μη επικύρωση του όρου της συμφωνίας δεν ενέχει εν προκειμένω την έννοια της μονομερούς μεταρρυθμίσεως αυτής εκ μέρους του παρόντος Πτωχευτικού Δικαστηρίου, αλλά απλώς της αναγνωρίσεως, στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας, της εκ του Νόμου και δη εκ της προεκτεθείσης διατάξεως προβλεπόμενης συνέπειας, του μη περιορισμού των δικαιωμάτων του πιστωτή κατά των εις ολόκληρον συνοφειλετών του οφειλέτη, καθώς και των υφιστάμενων δικαιωμάτων του επί περιουσιακών αντικειμένων τρίτων, σε περίπτωση μη χορηγήσεως συναινέσεως του πιστωτή…».
5.Σε εκτέλεση των ανωτέρω προβλέψεων της συμφωνίας, ο e-ΕΦΚΑ προέβη σε υλοποίηση της ρύθμισης εξυγίανσης, με την υπ’ αριθ. 4227/13.1.2022 απόφαση του Διευθυντή της Β΄ Περιφερειακής Διεύθυνσης ΚΕΑΟ Αττικής,για αποπληρωμή του 30% των οφειλών (ήτοι ποσού 7.947,508,07 €) σε 180 δόσεις. Την εν λόγω ρύθμιση τηρούσε η «N…Α.Ε.» και την προεξόφλησε ολοσχερώς την 28.11.2024, καταβάλλοντας το ποσό των 6.446.312,18€. Στην «O… Α.Ε.» απέμεινε το 70% της συνολικής οφειλής προς τον e-ΕΦΚΑ, το οποίο ανέρχεται,κατά την 11.2.2025,στο συνολικό ποσό των 28.160.269,92€ (κύρια εισφορά 18.886.044,41€ και πρόσθετα τέλη9.274.225,51€),σύμφωνα με τον σχετικό πίνακα χρεών. Για την οφειλή αυτή, κατά νόμο υπεύθυνοι αλληλεγγύως και εις ολόκληρον,είναι οι:
1. Κ. Σ.,ο οποίος είχε διατελέσει Αντιπρόεδρος και Δ/νων σύμβουλος από 1.11.2011 έως 30.7.2012 και πρόεδρος και Δ/νων Σύμβουλος από 31.7.2012 έως και την 2.8.2018.
2. Ν. Γ. - Ν., Αντιπρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος από 3.8.2018 έως 28.6.2019.
3.Μ. Γ., Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος από 27.6.2019 έως σήμερα.
6. Περαιτέρω, στονόρο ΙΙΙ.11. της επικυρωθείσας συμφωνίας προβλέπονται οι υποχρεώσεις του ειδικού εντολοδόχου,ο οποίος ορίστηκε με την υπ’ αριθ. 177/2021 απόφαση του ΠΠΑ,προκειμένου να προβεί στη ρευστοποίηση του μη μεταβιβαζόμενου στη Νέα Εταιρεία ενεργητικού της αιτούσαςΕταιρείας και στην ικανοποίηση των οφειλώντου μη μεταβιβαζόμενου παθητικού από το προϊόν της ρευστοποίησης. Ειδικότερα, στον όρο ΙΙΙ. 11.6. προβλέπεται ότι: «…Μετά το πέρας της εκκαθάρισης και τη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων της Εταιρείας και με την προϋπόθεση ότι αυτή δεν θα διαθέτει οποιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο ή πάγιο εξοπλισμό ή απαίτηση προς είσπραξη, παρά μόνο υποχρεώσεις, η Εταιρεία θα προβεί σε διαγραφή του μη μεταβιβαζόμενου παθητικού από τα τηρούμενα βιβλία της, στο κλείσιμο της εκκαθάρισης καθώς και στη σύνταξη ισολογισμού εκκαθάρισης, οι δε πιστωτές που παραμένουν στην Εταιρεία (συμβαλλόμενοι και μη) δεν θα επιδιώξουν την ικανοποίηση τυχόν εναπομείνασας απαίτησής τους λόγω μη επάρκειας του ενεργητικού το οποίο θα εκποιηθεί και διατεθεί σύμφωνα με τους όρους της παρούσας και με βάση τις αρχές της συλλογικής ικανοποίησης και της ισότιμης μεταχείρισης των πιστωτών…».
Όπως αναφέρεται στο έγγραφο του ερωτήματος, μέχρι σήμερα δεν έχει εκκινήσει η ρευστοποίηση του μη μεταβιβαζόμενου ενεργητικού της «O… Α.Ε» και δεν έχει εισπραχθεί ουδέν από αυτή.Tέλος, κατά την άποψη της ερωτώσας υπηρεσίας, ο Φορέας δύναται να επιδιώξει την είσπραξη του υπολοίπου των οφειλών με αναγκαστικά μέτρα είσπραξης κατά των κατά νόμο υπεύθυνων/συνοφειλετών της «O… Α.Ε», εφόσον ολοκληρωθούν οι εργασίες εκποίησης του εναπομείναντος ενεργητικού από τον ειδικό εντολοδόχο και εφόσον ο όρος ΙΙΙ. 11.6. δεν συνιστά απόσβεση της απαίτησηςτου e-ΕΦΚΑ κατά της εταιρείας «O… Α.Ε.», για το εναπομείναν μη μεταβιβαζόμενο παθητικό.
7. Ενόψει των ανωτέρω, υποβλήθηκε το εκτιθέμενο στην «Περίληψη Ερωτήματος» της παρούσας εξεταζόμενο ερώτημα.
Νομοθετικό πλαίσιο
8.Με τον ν. 4013/2011 καταργήθηκε η διαδικασία της συνδιαλλαγής που προέβλεπε μέχρι τότε ο ν. 3588/2007 («Πτωχευτικός Κώδικας», στο εξής για συντομία «ΠτΚ») και προβλέφθηκε η διαδικασία της εξυγίανσης. Στις διατάξεις περί εξυγίανσης που εισήχθησαν στον ΠτΚ με τον ν. 4013/2011, όπως αυτές ίσχυαν στη συνέχεια μετά και την αντικατάστασή τους με τους νόμους4446/2016 και 4491/2017 και εφαρμόζονται στην προκειμένη περίπτωση - ενώ οι σχετικές με την εξυγίανση διατάξεις του μεταγενέστερου ν. 4738/2020, που κατάργησε το ν. 3588/2007, εφαρμόζονται σε διαδικασίες εξυγίανσης που εκκινούν από 1.3.2021 [άρθρα 263 παρ. 1 και 308 του ν. 4738/2020, όπως αντικαταστάθηκαν με τα άρθρα 83 του ν. 4764/2020 και 38 του ν. 4818/2021, βλ. Ψυχομάνη, Πτωχευτικό Δίκαιο, έκδ. 2021, σελ. 108] –και δη (στις διατάξεις) των άρθρων 99 παρ. 1, 2 και 7, 100 παρ. 1, 102, 103 παρ. 1, 3, 5 και 7, 106β παρ. 1, 2, 6και 10, 106γ παρ. 1, 2 και 5του ΠτΚ ορίζονται τα εξής:
Άρθρο 99
«Διαδικασία εξυγίανσης.
1.Κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο με πτωχευτική ικανότητα σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 1, το οποίο έχει το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του στην Ελλάδα και βρίσκεται σε παρούσα ή επαπειλούμενη αδυναμία εκπλήρωσης των ληξιπρόθεσμων χρηματικών υποχρεώσεών του κατά τρόπο γενικό, δύναται να αιτείται την επικύρωση της συνυποβαλλόμενης συμφωνίας εξυγίανσης που προβλέπεται στο άρθρο 100. Το πρόσωπο του προηγούμενου εδαφίου δύναται να υποβάλει την ως άνω αίτηση και όταν δεν συντρέχει παρούσα ή επαπειλούμενη αδυναμία εκπλήρωσης, αν κατά την κρίση του δικαστηρίου υφίσταται απλώς πιθανότητα αφερεγγυότητάς του, η οποία δύναται να αρθεί με τη διαδικασία αυτή.
2.Η διαδικασία εξυγίανσης αποτελεί συλλογική προπτωχευτική διαδικασία, που αποσκοπεί στη διατήρηση, αξιοποίηση, αναδιάρθρωση και ανόρθωση της επιχείρησης με την επικύρωση της συμφωνίας που προβλέπεται στο παρόν κεφάλαιο, χωρίς να παραβλάπτεται η συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών. Η συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών παραβλάπτεται, αν προβλέπεται ότι οι μη συμβαλλόμενοι στη συμφωνία πιστωτές θα βρεθούν σε χειρότερη οικονομική θέση από αυτή στην οποία θα βρίσκονταν με βάση το όγδοο κεφάλαιο του παρόντος Κώδικα. Για την εκτίμηση της οικονομικής θέσης των πιστωτών λαμβάνονται υπόψη τα ποσά και τυχόν άλλα ανταλλάγματα που θα λάβουν και οι όροι αποπληρωμής των ποσών αυτών.
3. ....
4. … 5. … 6. …
7. Αρμόδιο δικαστήριο για τις διαδικασίες του παρόντος κεφαλαίου είναι το κατά το άρθρο 4 αρμόδιο πτωχευτικό δικαστήριο που, με την επιφύλαξη ειδικών διατάξεων, δικάζει με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας. Οι αποφάσεις του δεν υπόκεινται σε τακτικά ή έκτακτα ένδικα μέσα, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά.
8. (....)».
Άρθρο 100
«Απαιτούμενη πλειοψηφία πιστωτών
1. Προκειμένου να επικυρωθεί συμφωνία εξυγίανσης, σύμφωνα με το άρθρο 106β, θα πρέπει να έχει συναφθεί από τον οφειλέτη και από πιστωτές του που εκπροσωπούν το εξήντα τοις εκατό (60%) του συνόλου των απαιτήσεων στο οποίο περιλαμβάνεται το σαράντα τοις εκατό (40%) των τυχόν εμπραγμάτως ή με προσημείωση υποθήκης εξασφαλισμένων απαιτήσεων. …».
Άρθρο 102
«Συμμετοχή Δημοσίου και δημοσίων φορέων
Το Δημόσιο, νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, δημόσιες επιχειρήσεις του δημόσιου τομέα, φορείς κοινωνικής πρόνοιας και ασφάλισης, δύνανται να συναινούν στη σύναψη συμφωνίας εξυγίανσης υπογράφοντας τη συμφωνία με τους ίδιους όρους που θα συναινούσε υπό τις αυτές συνθήκες ιδιώτης πιστωτής ακόμη και όταν με τη συμφωνία το Δημόσιο, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, οι δημόσιες επιχειρήσεις του δημόσιου τομέα και οι φορείς κοινωνικής πρόνοιας και ασφάλισης παραιτούνται από προνόμια και εξασφαλίσεις ενοχικής ή εμπράγματης φύσεως».
Άρθρο 103
«Περιεχόμενο της συμφωνίας εξυγίανσης
1. Η συμφωνία εξυγίανσης δύναται να έχει ως αντικείμενο οποιαδήποτε ρύθμιση του ενεργητικού και του παθητικού του οφειλέτη και ιδίως:
α. Τη μεταβολή των όρων των υποχρεώσεων του οφειλέτη. …
β. Την κεφαλαιοποίηση υποχρεώσεων του οφειλέτη με την έκδοση μετοχών κάθε είδους ή κατά περίπτωση εταιρικών μεριδίων. …
γ. Τη ρύθμιση των σχέσεων των πιστωτών μεταξύ τους μετά από την επικύρωση της συμφωνίας είτε υπό την ιδιότητά τους ως πιστωτών είτε σε περίπτωση κεφαλαιοποίησης, υπό την ιδιότητά τους ως μετόχων ή εταίρων. …
δ. Τη μείωση των απαιτήσεων έναντι του οφειλέτη.
ε. Την εκποίηση επί μέρους περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη.
στ. (….)
ζ. Τη μεταβίβαση του συνόλου ή μέρους της επιχείρησης του οφειλέτη σε τρίτο ή σε εταιρεία των πιστωτών κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στο άρθρο 106δ.
η. Την αναστολή των ατομικών και συλλογικών διώξεων των πιστωτών για κάποιο διάστημα μετά την επικύρωση της συμφωνίας. Η αναστολή αυτή δεν θα δεσμεύει τους μη συμβαλλόμενους πιστωτές για διάστημα που υπερβαίνει τους τρείς (3) μήνες από την επικύρωση της συμφωνίας.
θ. Το διορισμό προσώπου που θα επιβλέπει την εκτέλεση των όρων της συμφωνίας εξυγίανσης ασκώντας τις εξουσίες που του δίνονται κατά τους όρους της συμφωνίας εξυγίανσης.
ι.Την καταβολή συμπληρωματικών ποσών προς εξόφληση απαιτήσεων σε περίπτωση βελτίωσης της οικονομικής θέσης του οφειλέτη. Η συμφωνία θα πρέπει να ορίζει με ακρίβεια τις προϋποθέσεις καταβολής των ποσών αυτών.2. (….)
3. . Η μη τήρηση της συμφωνίας εξυγίανσης από τον οφειλέτη δύναται να τίθεται ως διαλυτική αίρεση της συμφωνίας εξυγίανσης ή ως λόγος καταγγελίας της.4. (….)
5. Η ισχύς της συμφωνίας εξυγίανσης τελεί υπό την προϋπόθεση της επικύρωσής της από το πτωχευτικό δικαστήριο, εκτός αν κατά τη βούληση των συμβαλλομένων το σύνολο ή μέρος των όρων της ισχύουν μεταξύ τους και χωρίς την επικύρωση κατά τις διατάξεις του κοινού δικαίου.6. (….)
7. Η συμφωνία εξυγίανσης συνοδεύεται υποχρεωτικά από επιχειρηματικό σχέδιο με χρονική διάρκεια ίση με αυτή της συμφωνίας, το οποίο εγκρίνεται από τους συμβαλλόμενους κατ` άρθρο 100».
Άρθρο 106β
«Επικύρωση της συμφωνίας εξυγίανσης
1. Το πτωχευτικό δικαστήριο επικυρώνει τη συμφωνία εξυγίανσης, εφόσον έχει υπογραφεί από τον οφειλέτη και από την απαιτούμενη κατά την παρ. 1 του άρθρου 100 πλειοψηφία του συνόλου των πιστωτών, ή μόνον από πιστωτές του που συγκεντρώνουν την ανωτέρω πλειοψηφία.
2. Το πτωχευτικό δικαστήριο επικυρώνει τη συμφωνία εξυγίανσης όταν, επιπλέον των προϋποθέσεων της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου, πληρούνται σωρευτικά και τα ακόλουθα:
α. Πιθανολογείται ότι κατόπιν της επικύρωσης της συμφωνίας εξυγίανσης η επιχείρηση του οφειλέτη θα καταστεί βιώσιμη.
β. Πιθανολογείται ότι η συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών δεν παραβλάπτεται κατά την έννοια του άρθρου 99 παράγραφος 2.
γ. Η συμφωνία εξυγίανσης δεν είναι αποτέλεσμα δόλου ή άλλης αθέμιτης πράξης ή κακόπιστης συμπεριφοράς του οφειλέτη, πιστωτή ή τρίτου, και δεν παραβιάζει διατάξεις αναγκαστικού δικαίου, ιδίως του δικαίου του ανταγωνισμού.
δ. Η συμφωνία εξυγίανσης αντιμετωπίζει με βάση την αρχή της ισότιμης μεταχείρισης τους πιστωτές, που βρίσκονται στην ίδια θέση. …
ε. Συναινεί ο οφειλέτης, στην περίπτωση της αίτησης του δεύτερου εδαφίου της παραγράφου 1 του άρθρου 104. …3….4….5….
6. Με την απόφαση επικύρωσης της συμφωνίας εξυγίανσης ή και με μεταγενέστερη απόφαση, το δικαστήριο, μετά από αίτηση του οφειλέτη ή πιστωτή του, δύναται να ορίσει πρόσωπο από το Μητρώο διαχειριστών αφερεγγυότητας, που θα καταρτιστεί κατά τις διατάξεις του πιο πάνω προεδρικού διατάγματος, ως ειδικό εντολοδόχο, για τη διενέργεια ειδικών πράξεων, τις οποίες ορίζει το δικαστήριο, ιδίως για τη διαφύλαξη της περιουσίας του οφειλέτη, τη διενέργεια ειδικών διαχειριστικών πράξεων, τη διενέργεια των πράξεων των παραγράφων 2 και 3 του άρθρου 101 ή την επίβλεψη της εκτέλεσης της συμφωνίας εξυγίανσης. …7….8….9….
10. Κατά της απόφασης που απορρίπτει την αίτηση επικύρωσης επιτρέπεται έφεση κατά τις κοινές διατάξεις.
11. (….)».
Άρθρο 106γ
«Αποτελέσματα της επικύρωσης
1.Από την επικύρωσή της, η συμφωνία εξυγίανσης δεσμεύει το σύνολο των πιστωτών, οι απαιτήσεις των οποίων ρυθμίζονται από αυτή, ακόμη και αν δεν είναι συμβαλλόμενοι στη συμφωνία εξυγίανσης.
Δεν δεσμεύονται πιστωτές οι απαιτήσεις των οποίων γεννήθηκαν μετά την έκδοση της απόφασης που επικυρώνει τη συμφωνία εξυγίανσης.
2. Τα δικαιώματα των πιστωτών κατά των εγγυητών και συνοφειλετών εις ολόκληρον του οφειλέτη, καθώς και τα υφιστάμενα δικαιώματά τους σε περιουσιακά αντικείμενα τρίτων, περιορίζονται στο ίδιο ποσό με την απαίτηση κατά του οφειλέτη, εκτός αν δεν συναινεί ο πιστωτής. 3….4….
5.Η απόφαση που επικυρώνει τη συμφωνία εξυγίανσης αποτελεί τίτλο εκτελεστό για τις αναλαμβανόμενες με αυτήν υποχρεώσεις, εφόσον από τη συμφωνία προκύπτει η ποσότητα και η ποιότητα της παροχής».
9.Στη διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 8 του ν. 4831/2021«Οργανισμός του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους (ΝΣΚ)...»(Α΄ 170), ορίζονται τα εξής:
Άρθρο 8
« Γνωμοδοτική αρμοδιότητα Ν.Σ.Κ.
2. Τα ερωτήματα πρέπει να διαλαμβάνουν πλήρη εξιστόρηση των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης και σαφή προσδιορισμό των προβληματισμών της Υπηρεσίας, για την έννοια και το περιεχόμενο συγκεκριμένων διατάξεων της κείμενης νομοθεσίας, των οποίων ζητείται η ερμηνεία από το ΝΣΚ, προκειμένου η Διοίκηση να τις εφαρμόσει στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της. .. ».
10. Στα άρθρα 173 και 200 του Αστικού Κώδικα (π.δ. 456/1984)ορίζονται τα εξής:
Άρθρο 173
«Ερμηνεία της δήλωσης
Κατά την ερμηνεία της δήλωσης βουλήσεως αναζητείται η αληθινή βούληση χωρίς προσήλωση στις λέξεις».
Άρθρο 200
«Ερμηνεία συμβάσεων
Οι συμβάσεις ερμηνεύονται όπως απαιτεί η καλή πίστη, αφού ληφθούν υπόψη και τα συναλλακτικά ήθη».
11.Στο άρθρο 115 του ν. 2238/1994 «Κύρωση του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος» (Α΄ 151) ορίζονται τα εξής:
«1. Τα πρόσωπα που είναι διευθυντές, διαχειριστές ή διευθύνοντες σύμβουλοι και εκκαθαριστές των ημεδαπών ανώνυμων εταιρειών ή συνεταιρισμών κατά το χρόνο της διάλυσης ή συγχώνευσής τους, ευθύνονται προσωπικώς και αλληλεγγύως για την πληρωμή του φόρου που οφείλεται από αυτά τα νομικά πρόσωπα σύμφωνα με τον παρόντα, καθώς και του φόρου που παρακρατείται, ανεξάρτητα από το χρόνο βεβαίωσής τους. …2…3. (όπως η παράγραφος αυτή προστέθηκε με την παρ. 6 του άρθρου 22 του ν. 2648/1998, Α΄238). Τα πρόσωπα που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2 ευθύνονται προσωπικώς και αλληλεγγύως για τους παρακρατούμενους φόρους και κατά τη διάρκεια λειτουργίας του νομικού προσώπου που εκπροσωπούν, ως εξής: α) Αν έχει γίνει η παρακράτηση φόρου, όλα τα πρόσωπα που είχαν μία από τις ως άνω ιδιότητες από τη λήξη της προθεσμίας απόδοσης του φόρου και μετά. β) Αν δεν έχει γίνει η παρακράτηση φόρου, όλα τα πρόσωπα, που είχαν μία από τις πιο πάνω ιδιότητες κατά το χρόνο που υπήρχε η υποχρέωση παρακράτησης του φόρου».
12.Στη διάταξη του άρθρου 4 παρ. 4 του ν. 2556/1997 «Μέτρα κατά της εισφοροδιαφυγής, διασφάλιση εσόδων ΙΚΑ και άλλα θέματα» (Α΄ 270), όπως αυτή αντικαταστάθηκε από τη διάταξη του άρθρου 69 παρ. 2 του ν. 2676/1999 (Α΄ 1) ορίζεται ότι: «Οι διατάξεις του άρθρου 115 του ν. 2238/1994 (ΦΕΚ Α΄ 151), όπως ισχύουν κάθε φορά, που αναφέρονται στην ευθύνη των διοικούντων νομικά πρόσωπα για την καταβολή των φόρων που οφείλουν στο Δημόσιο τα πρόσωπα αυτά, εφαρμόζονται κατ’ αναλογία και για την καταβολή των οφειλομένων στο ΙΚΑ ασφαλιστικών εισφορών».
13. Με τις διατάξεις των άρθρων 72 παρ. 25 και 101 παρ. 1 του ν. 4172/2013 «Φορολογία εισοδήματος, επείγοντα μέτρα εφαρμογής του ν. 4046/2012, του ν. 4093/2012 και του ν. 4127/2013 και άλλες διατάξεις» (Α΄ 167)), ορίζονται τα εξής:
Άρθρο 72 [όπως αυτό τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε από το άρθρο 26 παρ. 3 του ν. 4223/2013 (Α΄ 287)],
«25.Από την έναρξη ισχύος του ν. 4172/2013 παύουν να ισχύουν οι διατάξεις του ν. 2238/1994 (Α΄ 151), συμπεριλαμβανομένων και όλων των κανονιστικών πράξεων και εγκυκλίων που έχουν εκδοθεί κατ’ εξουσιοδότηση αυτού του νόμου».
Άρθρο 101
«1. Στο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ ιδρύεται Κέντρο Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών (ΚΕΑΟ) με οικονομική και λογιστική αυτοτέλεια. 2…3…».
14.Το άρθρο 31 παρ. 1 του ν. 4321/2015 «Ρυθμίσεις για την επανεκκίνηση της οικονομίας» (Α΄ 32), όπως η παράγραφος αυτή αντικαταστάθηκε με το άρθρο 64 του ν. 4646/2019 (Α΄ 201) ορίζει τα εξής:
«Αλληλέγγυα ευθύνη.
1. Τα πρόσωπα που είναι νόμιμοι εκπρόσωποι, πρόεδροι, διαχειριστές, διευθύνοντες σύμβουλοι, εντεταλμένοι στη διοίκηση και εκκαθαριστές των νομικών προσώπων και νομικών οντοτήτων, όπως αυτές προσδιορίζονται στο άρθρο 3 του ν. 4174/2013 (Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας, Α` 170), κατά τον χρόνο της διάλυσης ή συγχώνευσής τους, ευθύνονται προσωπικά και αλληλέγγυα και εις ολόκληρον για την καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών, πρόσθετων τελών, προσαυξήσεων και λοιπών επιβαρύνσεων που οφείλονται από αυτά τα νομικά πρόσωπα και τις νομικές οντότητες προς τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης ανεξάρτητα από τον χρόνο βεβαίωσής τους, εφόσον συντρέχουν σωρευτικά οι κατωτέρω προϋποθέσεις:
α. τα ανωτέρω πρόσωπα είχαν μια από τις ανωτέρω ιδιότητες είτε κατά τη διάρκεια λειτουργίας του νομικού προσώπου είτε κατά τον χρόνο λύσης, διάλυσης ή συγχώνευσής του είτε κατά τη διάρκεια της εκκαθάρισης του νομικού προσώπου,
β. οι οφειλές κατέστησαν ληξιπρόθεσμες κατά τη διάρκεια της θητείας τους υπό κάποια εκ των ανωτέρω ιδιοτήτων, με την επιφύλαξη των επόμενων εδαφίων….
γ. οι εν λόγω οφειλές δεν καταβλήθηκαν ή δεν αποδόθηκαν στο Δημόσιο από υπαιτιότητα των ανωτέρω προσώπων. …».
15. Σύμφωνα με την παράγραφο 44 του άρθρου 66 του ν. 4646/2019 «Φορολογική μεταρρύθμιση με αναπτυξιακή διάσταση για την Ελλάδα του αύριο» (Α΄ 201), η οποία προστέθηκε με το άρθρο 31 παρ. 3 του ν. 4701/2020 (Α΄ 128) και τροποποιήθηκε με το άρθρο 86 του ν. 4826/2021 (Α΄ 160) και το άρθρο 131 του ν. 5078/2023 (Α΄ 211):
«44. H παρ. 1 του άρθρου 31 του Ν. 4321/2015 (ΦΕΚ A΄ 32), όπως αντικαθίσταται με το άρθρο 64 του παρόντος και ισχύει από τη δημοσίευση του παρόντος, εφαρμόζεται και για οφειλές που είχαν βεβαιωθεί σε βάρος νομικών προσώπων και νομικών οντοτήτων πριν από τη θέση σε ισχύ του παρόντος και για τις οποίες ευθύνονται αλληλεγγύως, προσωπικά και εις ολόκληρον τα φυσικά πρόσωπα της παρ. 1 του άρθρου 31, όπως ίσχυε πριν την τροποποίησή του με το άρθρο 64, καθώς και για κάθε άλλη περίπτωση που είχαν βεβαιωθεί οφειλές κατ’ εφαρμογή άλλης διάταξης, με την οποία θεσπίζεται αλληλέγγυα ευθύνη για ασφαλιστικές εισφορές, πρόσθετα τέλη, τόκους, προσαυξήσεις και λοιπές επιβαρύνσεις προς τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης. …».
Ερμηνεία και Εφαρμογή διατάξεων
Από τις προαναφερόμενες διατάξεις, ερμηνευόμενες αυτοτελώς, αλλά και σε συνδυασμό μεταξύ τους, ενόψει και του όλου νομικού πλαισίου εντός του οποίου εντάσσονται, του σκοπού που εξυπηρετούν και την υπαγωγή σε αυτές των πραγματικών περιστατικών που τέθηκαν υπόψη του Τμήματος από την ερωτώσα υπηρεσίασυνάγονται οι εξής παραδοχές, που αποτελούν τη βάση για την απάντηση στο τεθέν ερώτημα:
16.Με τον ν. 3588/2007 τέθηκε σε ισχύ, από 16.9.2007, ο Πτωχευτικός Κώδικας, ο οποίος προέβλεπε ως προπτωχευτική διαδικασία τη διαδικασία της συνδιαλλαγής (άρθρα 99 επ.). Ακολούθως, όμως, με τον ν. 4013/2011 οι σχετικές διατάξεις του Πτωχευτικού Κώδικα αντικαταστάθηκαν από τα νέα (τότε) άρθρα 99-106 για την προπτωχευτική διαδικασία εξυγίανσης, η οποία αποτελεί, κατά τον νόμο (άρθρο 99 παρ. 2 του Πτωχευτικού Κώδικα), «συλλογική προπτωχευτική διαδικασία, που αποσκοπεί στη διατήρηση, αξιοποίηση, αναδιάρθρωση και ανόρθωση της επιχείρησης, με την επικύρωση συμφωνίας χωρίς να παραβλάπτεται η συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών». Επομένως, στόχος της διαδικασίας εξυγίανσης είναι η διάσωσητης επιχείρησης, χωρίς να παραβλάπτεται η συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών (συμβληθέντων και μη). Επίσης, από τις σχετικές διατάξεις συνάγεται ότι η διαδικασία εξυγίανσης είναι μια διαδικασία προπτωχευτική, συλλογική, εξυγιαντική και συναινετική, εφόσον ως μέσον για την επίτευξη των σκοπών της προβλέπεται η επίτευξη συμφωνίας(Α.Π. 827/2021). Εξάλλου, η συμφωνία εξυγίανσης, αποσκοπούσα στη διασφάλιση της βιωσιμότητας της επιχείρησης, αποβαίνει - κατά την αντίληψη του νομοθέτη - και προς όφελος της εθνικής οικονομίας, χωρίς, πάντως, να αλλοιώνεται, για τον λόγο αυτό, η νομική της φύση ως μεικτής και διαρκούς ενοχικής σύμβασης με στοιχεία, προεχόντως, συμβιβασμού, κατ’ άρθρο 871 επ. ΑΚ, που ρυθμίζεται από τις διατάξεις του Πτωχευτικού Κώδικα και της οποίας η σύναψη υπόκειται σε ειδικές προϋποθέσεις.Το δε περιεχόμενό της, το οποίο αναφέρεται σε οποιαδήποτε ρύθμιση του ενεργητικού και του παθητικού της επιχείρησης, κατ’ άρθρο 103 του Πτωχευτικού Κώδικα, είναι μεν προϊόν της ελεύθερης διαπραγμάτευσης των συμβαλλόμενων μερών, δηλαδή της επιχείρησης και των συμβληθέντων πιστωτών, πλην, όμως, σε αντίθεση προς τα ισχύοντα στις συμβάσεις συμβιβασμού, οι έννομες συνέπειες που αναπτύσσει επεκτείνονται, κατά τον νόμο και προς χάριν επίτευξης του ως άνω δημόσιου σκοπού της εξυγίανσης, και στους μη συμβληθέντες και μη συναινέσαντες πιστωτές, με την εξαίρεση των πιστωτών που, κατά τους ορισμούς των άρθρων 100 παρ. 2 τελευταίο εδάφιο και 116 παρ. 3 του Πτωχευτικού Κώδικα, δεν θίγονται από τη συμφωνία εξυγίανσης, κατά ρητή - συνήθως - πρόβλεψή της. Για τους λόγους, άλλωστε, αυτούς, η συμφωνία επικυρώνεται με απόφαση του αρμόδιου δικαστηρίου της πτώχευσης, υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 106γ του Πτωχευτικού Κώδικα. Μεταξύ των πιστωτών περιλαμβάνεται και το Ελληνικό Δημόσιο, ν.π.δ.δ, φορείς κοινωνικής πρόνοιας και ασφάλισης και άλλα νομικά πρόσωπα,για τις κάθε είδους αξιώσεις τους έναντι του οφειλέτη, τα οποία δύνανται είτε να συμβληθούν, υπογράφοντας τη συμφωνία εξυγίανσης, είτε απλώς να συναινέσουν σε αυτή, υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 102 του Πτωχευτικού Κώδικα.Σε κάθε,όμως, περίπτωση, δεσμεύονται από αυτή εφόσον οι αξιώσεις τουςαποτελούν περιεχόμενό της (Διοικ. Πρωτ. Πατρών 1087/2024 σκ. 4η).
17.Όπως προκύπτει από τη διάταξη του άρθρου 106β παρ. 1, 2 του ΠτΚ, για την επικύρωση της συμφωνίας εξυγίανσης απαιτείται κατ’ αρχάς μία γενική προϋπόθεση (παρ. 1) και, συγκεκριμένα, η συμφωνία να είναι υπογεγραμμένη είτε από τον οφειλέτη και την απαραίτητη κατά το άρθρο 100 παρ. 1 πλειοψηφία των πιστωτών, που εκπροσωπούν το εξήντα τοις εκατό (60%) του συνόλου των απαιτήσεων στο οποίο περιλαμβάνεται το σαράντα τοις εκατό (40%) των τυχόν εμπραγμάτως ή με προσημείωση υποθήκης εξασφαλισμένων απαιτήσεων, είτε από μόνη την ως άνω πλειοψηφία των πιστωτών. Περαιτέρω, απαιτείται να συντρέχουν σωρευτικά οι ακόλουθες ειδικές προϋποθέσεις (παρ. 2): α) πιθανολογείται ότι κατόπιν της επικύρωσης της συμφωνίας εξυγίανσης η επιχείρηση του οφειλέτη θα καταστεί βιώσιμη, β) πιθανολογείται ότι η συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών δεν παραβλάπτεται, κατά την έννοια του άρθρου 99 παράγραφος 2, γ) η συμφωνία εξυγίανσης δεν είναι αποτέλεσμα δόλου ή άλλης αθέμιτης πράξης ή κακόπιστης συμπεριφοράς του οφειλέτη, πιστωτή ή τρίτου και δεν παραβιάζει διατάξεις αναγκαστικού δικαίου, ιδίως του δικαίου του ανταγωνισμού καιδ) η συμφωνία εξυγίανσης αντιμετωπίζει με βάση την αρχή της ισότιμης μεταχείρισης τους πιστωτές, που βρίσκονται στην ίδια θέση. Αποκλίσεις από την αρχή της ισότιμης μεταχείρισης μεταξύ των πιστωτών επιτρέπονται για σπουδαίο επιχειρηματικό ή κοινωνικό λόγο που εκτίθεται ειδικά στην απόφαση του πτωχευτικού δικαστηρίου ή αν ο θιγόμενος πιστωτής συναινεί στην απόκλιση. Ενδεικτικά, δύνανται να τύχουν ευνοϊκής μεταχείρισης απαιτήσεις πελατών της επιχείρησης του οφειλέτη, η μη ικανοποίηση των οποίων βλάπτει ουσιωδώς τη φήμη της ή τη συνέχιση της επιχείρησης, απαιτήσεις, η εξόφληση των οποίων είναι αναγκαία για τη διατροφή του πιστωτή και της οικογένειάς του, καθώς και εργατικές απαιτήσεις. Η προϋπόθεση δ)απαιτεί (όπως επίσης και η προϋπόθεση γ) δικανική πεποίθηση και όχι απλή πιθανολόγηση (βλ. Ψυχομάνη, Πτωχευτικό Δίκαιο,Z΄ έκδοση 2017, σελ. 116) και τη συνδρομή αυτής οφείλει να διαπιστώσει το Δικαστήριο και αυτεπαγγέλτως. Για τα ανωτέρω ζητήματα, η κατά το άρθρο 104 παρ. 3-6 του ΠτΚ έκθεση του εμπειρογνώμονα-η οποία συνοδεύει απαραιτήτως την αίτηση επικύρωσης της συμφωνίας εξυγίανσης που συνάπτεται από τον οφειλέτη και τους πιστωτές του και στην οποία (έκθεση) εκτίθεται η γνώμη του εμπειρογνώμονα και για τη συνδρομή των προϋποθέσεων επικύρωσης της συμφωνίας εξυγίανσης του άρθρου 106β τουΠτΚ-αποτελεί βασικό οδηγό (Εφ.Αθ. 3658/2024).
18.Αναφορικά με την πρώτη προϋπόθεση που τίθεται από τη διάταξη του άρθρου 106β παρ. 2 τουΠτΚ (πιθανολόγηση ότι, κατόπιν της επικύρωσης της συμφωνίας εξυγίανσης, η επιχείρηση του οφειλέτη θα καταστεί βιώσιμη), ως «βιωσιμότητα» της επιχείρησης θεωρείται η ικανότητά της να διατηρηθεί στην αγορά, αιρομένης της κατάστασης αδυναμίας εκπλήρωσης των οικονομικών της υποχρεώσεων (παρούσας, επαπειλούμενης ή πιθανολογούμενης) ή της τυχόν ήδη υφισταμένης παύσης των πληρωμών της (βλ. Ψυχομάνης, Πτωχευτικό Δίκαιο, Ζ` έκδοση 2017, σελ. 114, παρ. 344).
19.Κατά τη δεύτερη προϋπόθεση που τίθεται από τη διάταξη του άρθρου 106β παρ. 2 τουΠτΚ, η συμφωνία εξυγίανσης επικυρώνεται από το Δικαστήριο, εφόσον πιθανολογείται ότι δεν παραβλάπτεται η συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών, δηλαδή ότι οι μη συμβαλλόμενοι πιστωτές δεν θα βρεθούν σε χειρότερη οικονομική θέση, από αυτή στην οποία θα βρίσκονταν με βάση τις διαδικασίες εκκαθάρισης και διανομής της πτωχευτικής περιουσίας, σύμφωνα με το όγδοο κεφάλαιο του Πτωχευτικού Κώδικα (άρθρο 99 παρ. 2 εδ. β΄τουΠτΚ). Ως πιστωτές, των οποίων δεν θα πρέπει να παραβλάπτεται η συλλογική ικανοποίηση, νοούνται εκείνοι που δεν συνυπέγραψαν τη συμφωνία εξυγίανσης, διότι, παρά τη μη συναίνεσή τους, θα δεσμεύονται απ’ αυτήν (άρθρο 106γ παρ. 1 εδ. α΄τουΠτΚ). Αντιθέτως, οι συμβληθέντες πιστωτές, αφού θα έχουν συμμετάσχει στην κατάρτιση της συμφωνίας και θα έχουν, ως εκ τούτου, αποδεχθεί το περιεχόμενό της, μπορούν κάλλιστα να συμφωνήσουν να παραβλάπτεται η συλλογική τους ικανοποίηση, κατά την ως άνω έννοια, προβαίνοντας π.χ. στον περιορισμό των απαιτήσεών τους ή στην παραίτηση από τα προνόμια και τις εξασφαλίσεις τους, ενοχικής ή εμπράγματης φύσης, είτε είναι ιδιώτες, είτε φορείς του δημόσιου τομέα (άρθρο 102 του ΠτΚ), εφόσον κρίνουν ότι αυτό εξυπηρετεί βέλτιστα τα συμφέροντά τους. Η εκτίμηση της «οικονομικής θέσης» των μη συμβληθέντων πιστωτών θα πρέπει να γίνεται συνολικά και με οικονομικά κριτήρια, αφού ληφθούν υπόψη όχι μόνο τα χρηματικά ποσά, ως απόλυτα μεγέθη, που θα μπορούσαν να εισπράξουν οι μη συμβαλλόμενοι πιστωτές μέσω της επίσπευσης διαδικασιών συλλογικής αναγκαστικής εκτέλεσης, αλλά και τα τυχόν ανταλλάγματα που θα λάβουν, καθώς και οι όροι αποπληρωμής τους (άρθρα 99 παρ. 2 εδ. γ` του ΠτΚ). Δηλαδή, η συμφωνία εξυγίανσης δεν θα πρέπει να μειώνει τις βάσιμες (κατά πιθανολόγηση) οικονομικές προσδοκίες των μη συμβληθέντων πιστωτών, ως προς το ύψος της ικανοποίησης των απαιτήσεών τους ή τον χρόνο που αυτή θα επιτυγχανόταν, αν η συλλογική εκτέλεση επί της περιουσίας του οφειλέτη γινόταν με βάση τις διατάξεις των άρθρων 132 επ. του ΠτΚ,μετά από την κήρυξη της πτώχευσής του(βλ. Ψυχομάνης, Πτωχευτικό Δίκαιο, Ζ` έκδοση 2017, σελ. 73, παρ. 200). Ουσιαστικά, δηλαδή, θα πρέπει να γίνεται σύγκριση της υποτιθέμενης κατάταξης του μη συμβαλλόμενου πιστωτή στον σχετικό πίνακα, σε περίπτωση ρευστοποίησης της περιουσίας του οφειλέτη μέσω της πτωχευτικής διαδικασίας, με την οικονομική θέση του ίδιου πιστωτή, βάσει των όρων της συμφωνίας (βλ. Αλεξ. Ρόκα, Προπτωχευτική διαδικασία εξυγίανσης επιχειρήσεων, 2η έκδοση, σελ. 232, ΠΠΡ Λασιθίου 7/2021 - Εκούσια Δικαιοδοσία).
20.Κατά τα λοιπά, κατά την πρόβλεψη του άρθρου 103 παρ. 1 περ. α, γ, δ, η, θ και ι του ΠτΚ, η συμφωνία εξυγίανσης που φέρεται προς επικύρωση δύναται να έχει ως αντικείμενο οποιαδήποτε ρύθμιση του ενεργητικού και παθητικού του οφειλέτη και, ιδίως, τη μεταβολή των όρων των υποχρεώσεων του οφειλέτη, τη μείωση των απαιτήσεων έναντι αυτού, την αναστολή των ατομικών και συλλογικών διώξεων των πιστωτών για κάποιο διάστημα μετά την επικύρωση της συμφωνίας (η οποία, κατά τη ρητή επιταγή του νόμου, δεν δεσμεύει τους μη συμβαλλόμενους πιστωτές για διάστημα άνω των τριών (3) μηνών από την επικύρωση της συμφωνίας), τον διορισμό προσώπου που θα επιβλέπει την εκτέλεση των όρων της συμφωνίας εξυγίανσης, ασκώντας εξουσίες που του δίνονται κατά τους όρους της συμφωνίας εξυγίανσης, καθώς και την καταβολή συμπληρωματικών ποσών προς εξόφληση απαιτήσεων, σε περίπτωση βελτίωσης της οικονομικής θέσης του οφειλέτη.Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 106γ παρ. 1 του ΠτΚ,η συμφωνία εξυγίανσης δεσμεύει, από την επικύρωσή της, το σύνολο των πιστωτών, οι απαιτήσεις των οποίων ρυθμίζονται από αυτή, ακόμη και αν δεν είναι συμβαλλόμενοι στη συμφωνία εξυγίανσης, αρκεί να πρόκειται για απαιτήσεις που γεννήθηκαν μέχρι την έκδοση της απόφασης που επικυρώνει τη συμφωνία εξυγίανσης(ΕφΑθ 3658/2024, ΠΠΡ Λασιθίου 7/2021).
21.Κάθε πρόσωπο που έχει έννομο συμφέρον και που δεν παρέστη ούτε κλητεύθηκε να παραστεί στη συζήτηση της αίτησης επικύρωσης, μπορεί να ασκήσει τριτανακοπή κατά της επικυρωτικής απόφασης (106β παρ. 8 τουΠτΚ). Επίσης, η μεν επικυρωτική απόφαση δεν υπόκειται σε ένδικα μέσα, ενώ η απόφαση που απορρίπτει την αίτηση επικύρωσης υπόκειται σε έφεση κατά τις κοινές διατάξεις (106β παρ. 10 τουΠτΚ). Εξάλλου, σε περίπτωση που η επικυρωτική δικαστική απόφαση περιέχει αμφιβολίες ή ασάφειες ώστε να χρήζει ερμηνείας, αρμόδιο είναι το κατά τις διατάξεις του άρθρου 316 τουΚΠολΔ δικαστήριο. Η ερμηνεία της δικαστικής απόφασης δεν γίνεται ελεύθερα, αλλά πρέπει να στηρίζεται στα στοιχεία που έγιναν δεκτά στο αιτιολογικό της απόφασης.(ΓνωμΝΣΚ 55/2016 παρ. 24 και 26,Περάκης, Πτωχευτικό Δίκαιο, έκδοση 2017 σελ. 82 και Κεραμέας/ Κονδύλης/Νίκας, Ερμηνεία ΚΠολΔ, υπό το άρθρο 316).
22.Προκειμένου να καταστούν δυνατές η απρόσκοπτη συνέχιση της δραστηριότητας του οφειλέτη και η διαφύλαξη της περιουσίας του, προβλέπεται η λήψη προληπτικών μέτρων, αυτόματων ή διατασσόμενων από το δικαστήριο. Βασικό προληπτικό μέτρο, που επέρχεται αυτοδικαίως, είναι η αναστολή των ατομικών διώξεων, η οποία καταλαμβάνει κάθε μέτρο εκτέλεσης, ατομικής και συλλογικής, ενώ αναστέλλεται και η λήψη οποιουδήποτε ασφαλιστικού μέτρου κατά του οφειλέτη, συμπεριλαμβανομένης της συντηρητικής κατάσχεσης και της εγγραφής προσημείωσης υποθήκης, συναινετικής ή κατ` αντιδικία, πλην των περιπτώσεων που ορίζει το άρθρο 106 παρ. 1 τουΠτΚ. Η αυτοδίκαιη αυτή αναστολή δεν υπερβαίνει τους 4 μήνες από την κατάθεση της αίτησης. Μολονότι, δε, δεν αναφέρεται στον νόμο, η διάρκεια δεν θα υπερβαίνει την τυχόν επικύρωση της συμφωνίας. Αν παρέλθει το τετράμηνο και, συνεπώς, λήξει η αυτοδίκαιη αναστολή είναι δυνατόν να υπάρξει εκ νέου αναστολή, όχι όμως πλέον αυτοδίκαιη, αλλά διά του (Πτωχευτικού) δικαστηρίου (άρθρο 106 παρ. 3 τουΠτΚ). Τα δικαστικά προληπτικά μέτρα του άρθρου 106α ΠτΚ έχουν αποστολή είτε να συμπληρώσουν τα αυτοδικαίως ισχύοντα μέτρα του άρθρου 106, ώστε να ισχύουν παράλληλα ή να καλύπτουν το διάστημα μετά το 4μηνο διάρκειάς τους, είτε να καλύπτουν το διάστημα πριν από την κατάθεση της αίτησης επικύρωσης, δηλ. ουσιαστικά το διάστημα των διαπραγματεύσεων του οφειλέτη με τους πιστωτές του (άρθρο 106α παρ. 6του ΠτΚ - βλ. Περάκη, Πτωχευτικό Δίκαιο, έκδοση 2017 σελ. 63 έως 65). Συνεπώς, εφόσον δεν υφίσταται η προβλεπόμενη υπό τις προϋποθέσεις των άρθρων 106, 106α και 103 παρ. 1 περ. η ΠτΚ αναστολή λήψης μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος της περιουσίας είτε του τελούντος υπό διαδικασία εξυγίανσης οφειλέτη είτε του εγγυητή και των συνοφειλετών αυτού, είναι δυνατή η ενεργοποίηση της διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος των τελευταίων (πρβλ. ΔΕφΠατρών 569/2024.)
23. Ο κυρίως παρεμβαίνων, ως μη συναινών στον περιορισμό της έκτασης της ευθύνης των εγγυητών και των συνοφειλετών εις ολόκληρον του αιτούντος, καθώς και της έκτασης της υπεγγυότητας των εμπραγμάτων δικαιωμάτων του επί περιουσιακών αντικειμένων τρίτων, στο μέτρο που περιορίζεται η απαίτηση κατά του αιτούντος οφειλέτη, διατηρεί το εκ του νόμου προβλεπόμενο δικαίωμα να εγείρει τις αξιώσεις του κατά των εγγυητών, των εις ολόκληρον μετά του αιτούντοςσυνοφειλετών και των τρίτων. Ως εκ τούτου, εφόσον γίνει δεκτή ως κατ’ ουσία βάσιμη η ασκηθείσα κύρια παρέμβαση, δεν θα πρέπει να ισχύσει, ούτε να επικυρωθεί και ο αντίστοιχος όροςτης συμφωνίας εξυγίανσης, περί περιορισμού της έκτασηςτης ευθύνης των ανωτέρω, ως προς τον παρεμβαίνοντα, λόγω της ρητά εκπεφρασθείσας μη σχετικής συναίνεσής του, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 106γ παρ. 2 τουΠτΚ. Στο σημείο, όμως, αυτό, θα πρέπει να επισημανθεί ότι η τοιαύτη μη επικύρωση του όρου της συμφωνίας δεν ενέχει εν προκειμένω την έννοια της μονομερούς μεταρρύθμισης αυτής εκ μέρους του πτωχευτικού δικαστηρίου, αλλά απλώς της αναγνώρισης, στο πλαίσιο της εκούσιας διαδικασίας, της από τοννόμο και συγκεκριμένα, από την προεκτεθείσα διάταξη προβλεπόμενης συνέπειας, του μη περιορισμού των δικαιωμάτων του πιστωτή κατά των εγγυητών και των εις ολόκληρον συνοφειλετών του οφειλέτη, καθώς και των υφιστάμενων δικαιωμάτων του επί περιουσιακών αντικειμένων τρίτων, σε περίπτωση μη χορήγησης της συναίνεσης του πιστωτή(ΠΠρΠατρών581/2021, ΠΠρΈδεσσας 39/2020, ΠΠρΑθ 109/2018, ΠΠρΣύρου 2/2018 και ανωτέρω ΠΠρΑθ 177/2021 σελ. 141).Η νέα ρύθμιση της παραγράφου 2 του άρθρου 106γ τουΠτΚ ακολούθησε εκείνη της παραγράφου 4 του άρθρου 125 τουΠτΚ, που αφορά τις συνέπειες της επικύρωσης στους εγγυητές και συνοφειλέτες του σχεδίου αναδιοργάνωσης. Η εισαγόμενη στο άρθρο 125 παρ. 4 εξαίρεση «εκτός εάν δεν συναινεί ο εξασφαλιζόμενος πιστωτής» ουσιαστικά εξουδετερώνει την ωφέλεια των εγγυητών κ.λπ., αφού αρκεί ο πιστωτής να αντιλέξει (να μη συναινέσει στον περιορισμό), οπότε η ασφάλεια που έχει λάβει κατά του τρίτου παραμένει άθικτη από την επικύρωση του σχεδίου. Κατά την Αιτιολογική Έκθεση της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής του ΠτΚ (ΕΝΕ), που δημοσιεύθηκε (και) στον ΚΝοΒ 2007, σελ. 1553 επ. «αυτό δικαιολογείται ακριβώς από τη φύση της εγγύησης ή της συνοφειλής να διασφαλίζει τον πιστωτή για την περίπτωση οικονομικής ατυχίας του οφειλέτη»(βλ. Περάκης, Πτωχευτικό Δίκαιο, 3η έκδοση, σελ. 84 και 455 παρ. 66Β ΙΙΙ 2 με αναφορά σε Κοτσίρη ΠτΚ 2016, σελ. 679, κατά τον οποίο «η λύση αυτή δικαιολογείται ακριβώς από την φύση της εγγύησης και της συνοφειλής να διασφαλίζει τον πιστωτή σε περίπτωση αφερεγγυότητας του οφειλέτη).Από τα παραπάνω, προκύπτει ότι η συμφωνία εξυγίανσης δεν επηρεάζει τα δικαιώματα των πιστωτών κατά εγγυητών και συνοφειλετών εις ολόκληρον χωρίςτηβούλησή τους.Έτσι, σε περίπτωση μη συναίνεσης, τα δικαιώματα των πιστωτών κατά του εγγυητή ή συνοφειλέτη διατηρούνται (δεν θίγονται),με συνέπεια οι πιστωτές να δύνανται να στραφούν κατά αυτών, επιδιώκοντας την πλήρη ικανοποίηση των απαιτήσεών τους έναντι του αιτούντος οφειλέτη με τη λήψη μέτρων ατομικής αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος της περιουσίας του εγγυητή ή συνοφειλέτη.
24.Από τον συνδυασμό των προπαρατεθεισών διατάξεωντου άρθρου 31 παρ. 1 του ν. 4321/2015,συνάγεται ότι οι πρόεδροι και διευθύνοντες σύμβουλοι ημεδαπών ανωνύμων εταιρειών ευθύνονται προσωπικώς και αλληλεγγύως για την καταβολή των οφειλόμενων από τα νομικά αυτά πρόσωπα προς το Ι.Κ.Α. – Ε.Τ.Α.Μ. (και ήδη e-Ε.Φ.Κ.Α.) ασφαλιστικών εισφορών, προστίμων και των αντίστοιχων προσαυξήσεων, τα οποία έχουν γεννηθεί κατά τη διάρκεια λειτουργίας τους, χωρίς να απαιτείται λύση της εταιρείας, υπό την προϋπόθεση ότι είχαν μία από τις ανωτέρω ιδιότητες κατά τον χρόνο γέννησης της σχετικής απαίτησης του εν λόγω ασφαλιστικού φορέα και ανεξάρτητα από το χρόνο βεβαίωσης των εισφορών αυτών. Τούτο διότι στα διευθυντικά καθήκοντα των προσώπων, που ασκούν διοίκηση επί της Α.Ε., προδήλως περιλαμβάνεται και η μέριμνα για τη συμμόρφωση του νομικού προσώπου προς τις απορρέουσες από την ασφαλιστική νομοθεσία υποχρεώσεις. Συνεπώς, η ευθύνη αυτή αποβλέπει στην επίτευξη του δημοσίου συμφέροντος σκοπού της διασφάλισης της είσπραξης των οφειλόμενων από τα νομικά πρόσωπα ασφαλιστικών εισφορών (ΣτΕ Ολ 674/2021, σκ. 12). Το εφαρμοστέο νομοθετικό καθεστώς, στο οποίο στηρίζεται η θεμελίωση της αλληλέγγυας ευθύνης, εξαρτάται από τον χρόνο, στον οποίο ανάγονται οι ασφαλιστικές εισφορές (πρβλ. ΣτΕ 498/2020 7μ., σκ. 6η και 2512/2019, σκ. 2η).Επίσης, με τις διατάξεις του άρθρου 64 του ν. 4646/2019 προσδιορίστηκαν εκ νέου οι προϋποθέσεις θεμελίωσης της προσωπικής και αλληλέγγυας ευθύνης των διοικούντων νομικά πρόσωπα για τις κοινωνικοασφαλιστικές οφειλές αυτών. Ειδικότερα, απαιτείται, πλέον, να πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις: α) η κατοχή μίας εκ των προβλεπόμενων στις ως άνω διατάξεις τυπικών ιδιοτήτων, είτε κατά τη διάρκεια λειτουργίας, είτε κατά τον χρόνο λύσης, διάλυσης ή συγχώνευσης, είτε κατά τη διάρκεια της εκκαθάρισης του νομικού προσώπου, β) η επέλευση, κατ’ αρχήν, του ληξιπρόθεσμου των οφειλών, κατά τη διάρκεια της θητείας τους και γ) η υπαιτιότητα αυτών για τη μη καταβολή τους στον φορέα κοινωνικής ασφάλισης, η συνδρομή της οποίας τεκμαίρεται μαχητώς. Περαιτέρω, κατά την έννοια της σχετικής μεταβατικής ρύθμισης που εισήχθη με το άρθρο 31 παρ. 3 του ν. 4701/2020, οι ανωτέρω νέες διατάξεις εφαρμόζονται και στην περίπτωση των οφειλών που έχουν, ήδη, κατά τη θέσπιση των διατάξεων αυτών, βεβαιωθεί, εφόσον συνεπάγονται την απαλλαγή των διοικούντων από τη, θεμελιωθείσα στις προγενέστερες συναφείς διατάξεις, ευθύνη τους. Για την απαλλαγή των ανωτέρω προσώπων από την ευθύνη αυτή και την άρση των αναγκαστικών και άλλων μέτρων που έχουν τυχόν ληφθεί σε βάρος τους, προβλέπεται η υποβολή αίτησης στο Κ.Ε.Α.Ο. και, σε περίπτωση απόρριψης της αίτησης αυτής, η άσκηση προσφυγής ουσίας ενώπιον του αρμοδίου διοικητικού πρωτοδικείου(ΔΠρΘεσ/νικης 1414/2023, σκ. 6η Ο.Σ.Δ.Δ.Υ).Η καθιερούμενη από τις ανωτέρω διατάξεις πρόσθετη,ως προς την εταιρεία,υποχρέωση των διοικούντων νομικά πρόσωπα, δε συνιστά επικουρική αλλά κύρια ευθύνη των προσώπων αυτών και, επομένως, δεν προϋποθέτει την προηγούμενη λήψη αναγκαστικών μέτρων, σε βάρος του νομικού προσώπου, κατά τις αρχές της αναλογικότητας και της χρηστής διοίκησης(βλ. ΣτΕ 7μ 1590/2000, σκ. 6η,ΓνωμΝΣΚ 538/2006, ΔΕφΑθ 66/2012, ΔΠρΑθ 285/2021, σκ. 10η, 16161/2020, σκ. 16η, ΔΠρΧαλ 69/2021, σκ. 7η, ΔΠρΜυτ 2/2021, σκ. 11η, ΔΠρΘεσ 7400/2020, σκ. 11ηΟ.Σ.Δ.Δ.Υ.).Εξάλλου, οι εφαρμοστέες διατάξεις αποβλέπουν στην επίτευξη σκοπού δημοσίου συμφέροντος, συνισταμένου στη διασφάλιση της είσπραξης των οφειλόμενων από τα νομικά πρόσωπα φόρων, ώστε να αποτραπεί η απώλεια εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού, που θα είχε ως επακόλουθο τη στέρηση των δημοσίων εσόδων, ήτοι απαραίτητου μέσου προς εκπλήρωση κρατικών σκοπών, και, συνακόλουθα, αποβλέπουν στο να αποτραπεί η επιβράδυνση ή αποτροπή της προγραμματισμένης από τη Διοίκηση δράσης.Ενόψει των προεκτεθέντων,η θέσπιση προσωπικής και αλληλέγγυας ευθύνης των φυσικών προσώπων, τα οποία διευθύνουν ημεδαπές ανώνυμες εταιρείες - και στα διευθυντικά καθήκοντα των οποίων, προδήλως, περιλαμβάνεται και η μέριμνα για τη συμμόρφωση του νομικού προσώπου προς τις απορρέουσες από την κοινωνικοασφαλιστική νομοθεσία υποχρεώσεις του - για την καταβολή των οφειλόμενων ασφαλιστικών εισφορών, δεν προσκρούουν στο κατά το άρθρο 5 παρ. 1 του Συντάγματος δικαίωμα του πολίτη να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συμμετέχει ελεύθερα στην οικονομική και κοινωνική ζωή της χώρας(ΣτΕ 1028/2013, σκ. 4η).
25.Επισημαίνεται συναφώς ότι, με αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, έγινε δεκτό ότι δεν εξακολουθεί υφιστάμενη η ευθύνη των διοικούντων την εταιρεία προσώπων όταν έχει εκλείψει η ευθύνη της ίδιας της εταιρείας, κατά το άρθρο 49 του ν. 1892/1990«Για τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη και άλλες διατάξεις»(Α΄ 101). Συγκεκριμένα,κρίθηκε ότι η απλή πρόσθετη ευθύνη των διοικούντων την εταιρεία για καταβολή του βεβαιωθέντος σε βάρος της εταιρείας φόρου, ως αναγόμενη στο στάδιο της είσπραξης αυτού, δεν εξακολουθεί υφιστάμενη όταν έχει εκλείψει η ευθύνη της ίδιας της εταιρείας. Άλλωστε, η εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 49 του ν. 1892/1990, συνεπάγεται την απόσβεση των σχετικών απαιτήσεων του Δημοσίου κατά της μεταβιβασθείσας εταιρείας, με αποτέλεσμα την αδυναμία ταμειακής βεβαίωσης των απαιτήσεων αυτών, καθώς και την αδυναμία συνέχισης της διαδικασίας της διοικητικής εκτέλεσης σε βάρος των προσώπων που διοικούσαν την εταιρεία, κατά τον χρόνο της λύσης της, με βάση την εκδοθείσα σε βάρος της εταιρείας ταμειακή βεβαίωση, αφού αυτή θα έχει απωλέσει το νόμιμο έρεισμά της(ΣτΕ 7μ 3663/2015, σκ. 11η- όμοιες και οι 3665, 3666 και 3667/2015).
26.Περαιτέρω, σύμφωνα με την διάταξη της παραγράφου 5 του άρθρου 224 του Κ.Δ.Δ., εξετάζεται, σε οποιοδήποτε στάδιο της δίκης της ανακοπής και αν προβληθεί, ισχυρισμός περί απόσβεσης της οφειλής, εφόσον αποδεικνύεται αμέσως(ΣτΕ 567/2024, σκ. 5η).Η διαγραφή «από τα τηρούμενα βιβλία» της εταιρείας των οφειλών της προς το Δημόσιο ή ν.π.δ.δ. δεν συνιστά αποσβεστικό λόγο αυτών, σύμφωνα με τιςαναγκαστικού δικαίου, ειδικές διατάξεις του Κ.Ε.Δ.Ε., οι οποίες ρυθμίζουν την είσπραξη των δημοσίων εσόδων. Στην έννοια της διαγραφής χρεών προς το Δημόσιο ή ν.π.δ.δ. περιλαμβάνονται εκείνες οι περιπτώσεις, όπως ρυθμίζονται από νομοθετικά κείμενα, και αναφέρονται στη, για οποιοδήποτε λόγο, διαγραφή χρεών προς αυτά.Από καμία διάταξη νόμου δεν προβλέπεται ότι η διαγραφή χρεών από τα τηρούμενα βιβλία εταιρείας συνιστά λόγο διαγραφής των χρεών της προς το Δημόσιο ή ν.π.δ.δ. και ως εκ τούτου, λόγο απόσβεσης αυτών(Γέροντας – Ψάλτης, Ερμηνεία ΚΕΔΕ, β΄ έκδοση, σελ. 635, υπό το άρθρο 73 παρ. 2 περ. β΄ ν.δ. 356/1974).
27.Εξάλλου, από τις διατάξεις που ρυθμίζουν τη γνωμοδοτική αρμοδιότητατου Ν.Σ.Κ.,προκύπτει ότι,γιατην άσκησή της,τα ερωτήματα της Διοίκησης πρέπει να αφορούν πραγματικά ζητήματα που απασχολούν την Υπηρεσία στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της και όχι όλως υποθετικούς προβληματισμούς και ότι για τα ζητήματα αυτά, η αναγκαιότητα επίλυσής τους πρέπει να προκύπτει από τα εκτιθέμενα στο ερώτημα πραγματικά περιστατικά. Εν προκειμένω, επειδή με βάση το διδόμενο πραγματικό του ερωτήματος, μέχρι και την υπογραφήτου ερωτήματος (11.2.2025) δεν έχει ξεκινήσει η ρευστοποίηση του μη μεταβιβαζόμενου ενεργητικού της εταιρείας «O… Α.Ε.»,είναι αβέβαιο εάν σε μεταγενέστερο χρόνο και συγκεκριμένα, μετά το πέρας της ρευστοποίησης και την ικανοποίηση των οφειλών του μη μεταβιβαζόμενου παθητικού της ανωτέρω εταιρείας από το προϊόν της ρευστοποίησης θα υπάρξει τυχόν εναπομείνασα οφειλή προς τον e -ΕΦΚΑ που δεν θα έχει ικανοποιηθεί, δεν πληρούνται για τον λόγο αυτό οι νόμιμες προϋποθέσειςγια την έκδοση γνωμοδότησης επί του ως άνω υπό στοιχείο Α. β) ερωτήματος, διότι το ερώτημα αυτό ερείδεται σε υποθετικούςπροβληματισμούς, που δεν είναι βέβαιο ότι θα ανακύψουν στο μέλλον (ΝΣΚ 324/2014 παρ. V1 και 416/2011, σελ. 16).
28.Σημειώνεται, περαιτέρω, αφενός ότι, με την ανωτέρω υπ’ αριθ. 177/2021 απόφαση του ΠΠΑ,κρίθηκε ότι,λόγω της μη σχετικής συναίνεσης του πιστωτήe-ΕΦΚΑ, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 106 παρ. 2 του ΠτΚ, στον υπ’ αριθ. ΙΙΙ. 3.7.8. όρο της συμφωνίας εξυγίανσης, για τον περιορισμό της ευθύνης των εις ολόκληρον συνοφειλετών της αιτούσας οφειλέτριας εταιρείας προς καταβολή των έναντι αυτής απαιτήσεων τουe-ΕΦΚΑ, δεν ισχύει ούτε επικυρώνεται δικαστικά ο ανωτέρω όρος (βλ. σελ. 140 και 141 της απόφασης),αφετέρουότι η καθιερούμενη στιςπροαναφερθείσες διατάξεις πρόσθετηως προς την εταιρεία υποχρέωση των προέδρων και διευθυνόντων συμβούλων ανωνύμων εταιρειών για την καταβολή των οφειλόμενων από την εταιρεία προς τον e-ΕΦΚΑ ασφαλιστικών εισφορών, προστίμων και αντίστοιχων προσαυξήσεων, δεν συνιστά επικουρική αλλά κύρια ευθύνη των προσώπων αυτών, δεν προϋποθέτει δηλαδή την προηγούμενη ρευστοποίηση ή λήψη αναγκαστικών μέτρων σε βάρος της περιουσίας της υπό εξυγίανση εταιρείας (παρ. 24).Εξάλλου,βάσει του ιστορικού του ερωτήματος,δεν υφίσταται, σύμφωνα με τα οριζόμενα στις διατάξεις των άρθρων 106, 106α και 103 παρ. 1 περ. η του ΠτΚ, αναστολή λήψης μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος της περιουσίας είτε της τελούσας υπό διαδικασία εξυγίανσης εταιρείας «O… Α.Ε», είτε των συνοφειλετών αυτής (βλ. και σελ. 83-84 και 104-105 απόφασης).Από τα ανωτέρω, συνάγεται ότιοe-ΕΦΚΑδύνατο[και υποχρεούτο(κατά δέσμια αρμοδιότητα)–πρβλ. ΝΣΚ 81/2018 όπου και περαιτέρω παραπομπές]ακόμηκαι προ της έναρξης των εργασιώντου ειδικού εντολοδόχου για τη ρευστοποίηση του μη μεταβιβαζόμενου στη «N… Α.Ε.»ενεργητικού της « O… Α.Ε.»,να έχει εκκινήσει τη διαδικασία ατομικής αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος των ανωτέρω προσώπων,υπό τις προϋποθέσεις που ορίζουν οι διατάξειςτης παραγράφου 1 του άρθρου 31 του ν. 4321/2015, όπως ισχύουν,που προβλέπουν την προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη τους.
29.Ανεξάρτητα από τα ανωτέρω, επισημαίνεται ότι για τηνάμεση εκκίνηση της διαδικασίας αυτής,ουδεμία νομική σημασία έχειη ουσιαστική εκτίμηση του προπαρατιθέμενου υπ’ αριθ. ΙΙΙ. 11. 6. όρου της συμφωνίας εξυγίανσης. Η επίσπευση της εν λόγω διαδικασίας παρίσταται επιτακτική προς διασφάλιση των εισπρακτικών συμφερόντων του e-ΕΦΚΑ ως πιστωτή,καθώς δεν μπορεί να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο της δημιουργίας ερμηνευτικού ζητήματοςαπό τη διατύπωση του όρουαυτούστο σύνολό του,αναφορικά με το νόημα της σχετικής δήλωσης βούλησης των συμβαλλομένων μερών, ως απόσβεση ή μη τυχόν εναπομείνασας οφειλής της «O… Α.Ε.» προς τον e-ΕΦΚΑ,μετά το πέρας της εκκαθάρισης και της ρευστοποίησης του μη μεταβιβαζόμενου ενεργητικού της « O… Α.Ε.»και την ικανοποίηση των οφειλών του μη μεταβιβαζόμενου παθητικού της.Τούτο, λαμβανομένου υπόψη και του σκοπού της συμφωνίας εξυγίανσης,που είναι η βιωσιμότητα της επιχείρησης, χωρίς να παραβλάπτεται η συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών και ειδικότερα,των μη συμβληθέντων, όπως ο e-ΕΦΚΑ,προϋποθέσειςαναγκαίες,κατά τα άρθρα 99 και 106β του ΠτΚ,για τη δικαστική επικύρωση της συμφωνίας, που εν προκειμένω, με την έκδοση της ανωτέρω υπ’ αριθ. 177/2021 απόφασης του ΠΠΑ,έγινε δεκτό ότι συντρέχουν. Η κρίση αυτή δεσμεύει κατά τούτο τα δικαστήρια που επιλαμβάνονται διαφορών κατά την αμφισβητούμενη δικαιοδοσία(βλ. και σελ. 164 και141, 168της απόφασης),με συνέπεια να ελλοχεύει σοβαρός ο κίνδυνος απόσβεσης των εναπομεινασών απαιτήσεων του e-ΕΦΚΑ κατά της εταιρείας «O… Α.Ε», που θα έχει ως αποτέλεσμα την αδυναμία εκκίνησης και συνέχισης της διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος των διοικούντων την εταιρεία προσώπων, με βάση τις εκδοθείσες σε βάρος της εταιρείας πράξειςταμειακήςβεβαίωσης, αφού αυτές θα έχουν απωλέσει το νόμιμο έρεισμά τους (παρ. 25).
30.Κατά τη συζήτηση που διεξήχθη μεταξύ των μελών του Τμήματος, για μεν τα υπό στοιχεία Α. α) και Α. β) ερωτήματα, η γνώμη του Τμήματος ήταν ομόφωνη, για δε το υπό στοιχείο Β. ερώτημα διατυπώθηκαν δύο γνώμες, οι οποίες, όμως, δεν διαφοροποιούνται ως προς το συμπέρασμα. Ειδικότερα, διατυπώθηκαν οι παρακάτω γνώμες σχετικά με τα υποβληθέντα ερωτήματα:
31.Κατά την ομόφωνη γνώμη του Τμήματος:
1) στο υπό στοιχείο Α. α) ερώτημαπροσήκει η απάντηση ότι ο e-ΕΦΚΑ, δύνατο (και υποχρεούτο) ακόμη και προ της έναρξης των εργασιών του ειδικού εντολοδόχουγια τη ρευστοποίηση του μη μεταβιβαζόμενου στη «N… Α.Ε.» ενεργητικού της « O… Α.Ε.» ,να έχει εκκινήσει τη διαδικασία ατομικής αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος των διοικούντων την τελούσα υπό διαδικασία εξυγίανσης εταιρεία « O… Α.Ε.», υπό τις προϋποθέσεις που ορίζουν οι διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου 31 του ν. 4321/2015, όπως ισχύουν, που προβλέπουν την προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη τους(βλ. ανωτέρω, παράγραφος 28) και 2) στο υπό στοιχείο Α. β) ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι,βάσει των εκτεθέντων στην παράγραφο 27,δεν πληροί τις προϋποθέσεις υποβολής ερωτήματος προς έκδοση γνωμοδότησης,όπως αυτές ορίζονται στην παράγραφο 2 του άρθρου 8 του ν. 4831/2021 .
32.Ως προς το υπό στοιχείο Β. ερώτημα,κατά τη γνώμη, η οποία διατυπώθηκε από τονΠρόεδρο του Τμήματος,Κωνσταντίνο Γεωργιάδη, Αντιπρόεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και τουςΝομικούς Συμβούλους του ΚράτουςΝικόλαο Καραγιώργη, Θεόδωρο Ράπτη, Μαρία Δεληγιάννη,Μαρία Μπασδέκη, Παναγιώτα Παρασκευοπούλου, Σοφία Διαμαντοπούλου και Σοφία Καρυτινού (ψήφοι 8),στο ερώτημααυτό προσήκει η απάντηση ότι η πρόβλεψη στον προπαρατιθέμενο υπ’ αριθ. ΙΙΙ. 11. 6.όρο της επικυρωθείσας δικαστικά συμφωνίας εξυγίανσης, σύμφωνα με την οποία(πρόβλεψη),μετά το πέρας της εκκαθάρισης και τη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας, και με την προϋπόθεση ότι αυτή δεν θα διαθέτει οιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο ή πάγιο εξοπλισμό ή απαίτηση προς είσπραξη, παρά μόνον υποχρεώσεις, η εταιρεία θα προβεί σε διαγραφή του μη μεταβιβαζόμενου παθητικού από τα τηρούμενα βιβλία της, δεν έχει ως έννομη συνέπεια την απόσβεση τυχόν εναπομείνασας απαίτησης του e-ΕΦΚΑ κατά της εταιρείας «O… Α.Ε.». Τούτο, καθόσον, όπως προεκτέθηκε (βλ. ανωτέρω, παράγραφος 26), από καμία διάταξη νόμου δεν προβλέπεται ότι η διαγραφή χρεών από τα τηρούμενα βιβλία εταιρείας συνιστά λόγο διαγραφής των χρεών της προς το Δημόσιο ή ν.π.δ.δ. και ως εκ τούτου, λόγο απόσβεσης αυτών.
33.Κατά την ειδικότερη γνώμη των Νομικών Συμβούλων του Κράτους Αντωνίου Παπαγεωργίου και Σπυρίδωνα Κουλούρη (ψήφοι 2), με την οποία συντάχθηκε και η εισηγήτρια, Πάρεδρος Ν.Σ.Κ., Αικατερίνη Πουλίδου (γνώμη χωρίς ψήφο),επί του υπό στοιχείο Β. ερωτήματος, έγιναν δεκτά τα ακόλουθα: Από μόνη της η πρόβλεψη στον υπ’ αριθ. ΙΙΙ. 11.6. όρο(ακόμη και αν ήθελε υποτεθεί ορθή η αποκοπή της από τον προπαρατιθέμενο στο σύνολό του όρο) ότι, μετά το πέρας της εκκαθάρισης και τη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας(και με την προϋπόθεση ότι αυτή δεν θα διαθέτει οιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο ή πάγιο εξοπλισμό ή απαίτηση προς είσπραξη, παρά μόνον υποχρεώσεις) η εταιρείαθα προβεί σε διαγραφή του μη μεταβιβαζόμενου παθητικού από τα τηρούμενα βιβλία της, δεν έχει ως έννομη συνέπεια την απόσβεση τυχόν εναπομείνασας απαίτησης του e-ΕΦΚΑ κατά της εταιρείας « O… Α.Ε», καθόσον, όπως προεκτέθηκε (βλ. ανωτέρω, παράγραφος 26),από καμία διάταξη νόμου δεν προβλέπεται ότι η διαγραφή χρεών από τα τηρούμενα βιβλία εταιρείας συνιστά λόγο διαγραφής των χρεών της προς το Δημόσιο ή ν.π.δ.δ. και ως εκ τούτου, λόγο απόσβεσης αυτών. Τέτοια πρόβλεψη ούτε στη συμφωνία εξυγίανσης προβλέπεται. Επομένως, κατά την ειδικότερη αυτή γνώμη, στο υπό στοιχείο Β. ερώτημαπροσήκει η απάντηση ότι ο ερμηνευτής του προπαρατιθέμενου υπ’ αριθ. ΙΙΙ. 11. 6.όρου της επικυρωθείσας δικαστικά συμφωνίαςεξυγίανσης, δέον όπως ερμηνεύσει αυτόν στο σύνολό του. Η πρόβλεψη στον όρο αυτό ότι, μετά το πέρας της εκκαθάρισης και τη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας, και με την προϋπόθεση ότι αυτή δεν θα διαθέτει οιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο ή πάγιο εξοπλισμό ή απαίτηση προς είσπραξη, παρά μόνον υποχρεώσεις, η εταιρείαθα προβεί σε διαγραφή του μη μεταβιβαζόμενου παθητικού από τατηρούμενα βιβλία της, δεν έχει ως έννομη συνέπεια την απόσβεση τυχόν εναπομείνασας απαίτησης του e-ΕΦΚΑ κατά της εταιρείας«O… Α.Ε.», καθόσον από καμία διάταξη νόμου δεν προβλέπεται ότι η διαγραφή χρεών από τα τηρούμενα βιβλία εταιρείας συνιστά λόγο διαγραφής των χρεών της προς το Δημόσιο ή ν.π.δ.δ. και ως εκ τούτου λόγο απόσβεσης αυτών.
Απάντηση:
34.Κατ’ ακολουθία των προεκτεθέντων, επί του τεθέντος ερωτήματος, το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους(ΣΤ΄ Τμήμα), γνωμοδοτεί,ομόφωνα,ως εξής:
Για το υπό στοιχείο Α. α) ερώτημα :Ο e-ΕΦΚΑ, δύνατο (και υποχρεούτο) ακόμη και προ της έναρξης των εργασιών του ειδικού εντολοδόχου για τη ρευστοποίηση του μη μεταβιβαζόμενου στη «N… Α.Ε.» ενεργητικού της «O… Α.Ε.», να έχει εκκινήσει τη διαδικασία ατομικής αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος των διοικούντων την τελούσα υπό διαδικασία εξυγίανσης εταιρεία « O… Α.Ε.», υπό τις προϋποθέσεις που ορίζουν οι διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου 31 του ν. 4321/2015, όπως ισχύουν, που προβλέπουν την προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη τους.
Για το υπό στοιχείο Α. β) ερώτημα :Το ερώτημααυτό δεν πληροί τις προϋποθέσεις υποβολής ερωτήματος προς έκδοση γνωμοδότησης, όπως αυτές ορίζονται στην παράγραφο 2 του άρθρου 8 του ν. 4831/2021.
Για το υπό στοιχείο Β. ερώτημα: Η πρόβλεψη στον υπ’ αριθ. ΙΙΙ. 11. 6.όρο της επικυρωθείσας δικαστικά συμφωνίαςεξυγίανσης ότι, μετά το πέρας της εκκαθάρισης και τη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας και με την προϋπόθεση ότι αυτή δεν θα διαθέτει οιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο ή πάγιο εξοπλισμό ή απαίτηση προς είσπραξη, παρά μόνον υποχρεώσεις, η εταιρείαθα προβεί σε διαγραφή του μη μεταβιβαζόμενου παθητικού από τα τηρούμενα βιβλία της, δεν έχει ως έννομη συνέπεια την απόσβεση τυχόν εναπομείνασας απαίτησης του e-ΕΦΚΑ κατά της εταιρείας «O… Α.Ε.». Τούτο, καθόσον από καμία διάταξη νόμου δεν προβλέπεται ότι η διαγραφή χρεών από τα τηρούμενα βιβλία εταιρείας συνιστά λόγο διαγραφής των χρεών της προς το Δημόσιο ή ν.π.δ.δ. και ως εκ τούτου, λόγο απόσβεσης αυτών.
ΘΕΩΡΗΘΗΚΕ
Αθήνα 23-6-2025
Ο Πρόεδρος Η Εισηγήτρια
Κωνσταντίνος ΓεωργιάδηςΑικατερίνη Πουλίδου
Αντιπρόεδρος Ν.Σ.Κ. Πάρεδρος Ν.Σ.Κ.