Αριθμός Γνωμοδοτήσεως 37/2025
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ
ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ
ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
Τμήμα Δ΄
Συνεδρίαση της 15ης Απριλίου 2025
Σύνθεση:
Πρόεδρος: Αδαμαντία Καπετανάκη, Αντιπρόεδρος Ν.Σ.Κ.
Μέλη: Σταύρος Σπυρόπουλος, Αντιπρόεδρος Ν.Σ.Κ., Νικόλαος Πατηνιώτης, Διονύσιος Κολοβός, Σταυρούλα Μπανάκου, Δέσποινα Γάκη, Νικόλαος Δημητρακόπουλος, Άννα Πρεβενά, Μαριέττα Βλαχοπάνου, Γεωργία Καπόρη, Αναστάσιος Ράλλης, Σοφία Μπίκου, Νομικοί Σύμβουλοι του Κράτους.
Εισηγήτρια: Θεοδώρα Κουκλιάκου, Πάρεδρος Ν.Σ.Κ. (γνώμη χωρίς ψήφο).
Αριθμός Ερωτήματος: Το με αριθμό πρωτ. 2832.5/11987/17.2.2025 έγγραφο του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, Γενική Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών, Διεύθυνση Προμηθειών και Εποπτείας Αποθηκών.
Περίληψη ερωτήματος: Ερωτάται: α) εάν κατόπιν επιστολής αναδόχου εταιρείας περί αυτοδίκαιης παραλαβής του συμβατικού αντικειμένου κατά τα άρθρα 209 του ν. 4412/ 2016 και 13 της Π1/2489/1995 Απόφασης του Υπουργού Εμπορίου, η Επιτροπή Παρακολούθησης και Παραλαβής του έργου κατά την ημερομηνία έκδοσης του Πρακτικού Απόρριψης ήταν κατά χρόνο αναρμόδια και όφειλε ο Φορέας να είχε μεριμνήσει για τη συγκρότηση νέας Επιτροπής Παραλαβής και β) εάν το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής οφείλει να προβεί σε άμεση συγκρότηση νέας Επιτροπής Παραλαβής του συμβατικού αντικειμένου, λαμβανομένης υπόψη και της φύσης του υπό προμήθεια είδους για τη λειτουργικότητα του οποίου ο ανάδοχος διατύπωσε επιφύλαξη, ή σε έκδοση απόφασης αυτοδίκαιης παραλαβής, σε περίπτωση δε θετικής απάντησης, εντός ποιας προθεσμίας.
……………………………………….
Επί του ανωτέρω ερωτήματος το Δ΄ Τμήμα του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους γνωμοδότησε ως ακολούθως:
Ιστορικό
Από το ερώτημα, καθώς και τα έγγραφα που το συνοδεύουν, προκύπτουν τα ακόλουθα :
1. Κατόπιν Διακήρυξης του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής με αριθμό 13/2022 διενεργήθηκε την 6.10.2022 επαναληπτικός, ηλεκτρονικός, ανοικτός, διεθνής διαγωνισμός για την προμήθεια ειδών για την «Επέκταση - Αναβάθμιση Κέντρου Παρακολούθησης Αλιείας (Κ.Π.Α.) και ένταξη νέων σύγχρονων τεχνολογιών», προϋπολογισθείσας αξίας 1.200.000,00 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ), με κριτήριο κατακύρωσης την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά βάσει της βέλτιστης σχέσης ποιότητας–τιμής.
2. Με την υπ’ αριθμό 2832.5/13982/23.2.2023 απόφαση του Υπουργείου ανάδοχος εταιρεία αναδείχθηκε η «AD…Α.Ε.», αντί συνολικού ποσού 1.195.748,10 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ και νόμιμων κρατήσεων), η σχετική σύμβαση με αριθμό Τ16/2023 υπογράφηκε την 28.3.2023 και για την εκτέλεσή της ορίζεται με τον όρο 4.2 της Διακήρυξης, ότι εφαρμόζονται οι διατάξεις του ν. 4412/2016 (όπως ισχύει), οι όροι της Διακήρυξης και συμπληρωματικά ο Αστικός Κώδικας.
3. Σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης (άρθρο 4) και της Διακήρυξης (όρος 6.1) η προμηθεύτρια όφειλε να παραδώσει το συμβατικό αντικείμενο σε πλήρη λειτουργία και έτοιμο προς χρήση, με ευθύνη και δαπάνη της ίδιας, εντός επτά (7) μηνών από την επομένη της ημερομηνίας υπογραφής της. Η εξέλιξη του έργου αναπτύσσεται στο Παράρτημα Δ΄ της Διακήρυξης και διακρίνεται σε 4 φάσεις (αρχικά με την Εκπόνηση Μελέτης Εφαρμογής (φάση 1), και τελικά την Δοκιμαστική λειτουργία (φάση 4).
4. Με την 2832.5/61157/1.9.2023 απόφαση του Υ.ΝΑ.Ν.Π., κατόπιν αιτημάτων της αναδόχου, μετατέθηκε ο συμβατικός χρόνος παράδοσης της Φάσης 1 και υπογράφηκε η από 20.9.2023 Τ41/2023 τροποποιητική Σύμβαση, ενώ, περαιτέρω, με την 2832.5/79750/14.11.2023 απόφασή του απορρίφθηκε νέο αίτημα της αναδόχου για μετάθεση του συμβατικού χρόνου παράδοσης και εκ νέου τροποποίησης της Τ16/2023 Σύμβασης. Με δεδομένη τη λήξη του συμβατικού χρόνου παράδοσης και την απορριπτική απόφαση επί του αιτήματος μετάθεσης αυτού, το συμβατικό είδος απορρίφθηκε με την 2832.5/83057/ 27.11.2023 απόφαση του Υ.ΝΑ.Ν.Π., κατ’ αποδοχή του από 16.11.2023 Πρακτικού της Επιτροπής Παρακολούθησης και Παραλαβής, κοινοποιήθηκε δε στην ανάδοχο ειδική όχληση, κατά το άρθρο 203 παρ. 2 του ν. 4412/2016, ώστε αυτή (ανάδοχος) να παραδώσει το συμβατικό είδος εξ ολοκλήρου και κατάλληλο να χρησιμοποιηθεί επιχειρησιακά, εντός δεκαπέντε (15) ημερών από την κοινοποίηση. Η ανωτέρω προθεσμία παρατάθηκε διαδοχικά, δυνάμει των 2832.5/ 3037/15.1.2024 και 2832.5/40188/31.5.2024 αποφάσεων Υ.ΝΑ.Ν.Π., με καταληκτική ημερομηνία παράδοσης όλου του συμβατικού υλικού και αποκατάστασης των παρατηρήσεων της Επιτροπής την 31.8.2024, οι δε ενέργειες, στις οποίες όφειλε να προβεί η ανάδοχος προς υλοποίηση των εκκρεμοτήτων, αποτυπώθηκαν στο από 25.4.2024 Πρακτικό της Επιτροπής (στο οποίο ενσωματώνονται, ενιαία, κατ’ άρθρο 6.2.1 της Διακήρυξης, οι από 15.4, 16.4 και 17.4.2024 συνεδριάσεις της Επιτροπής) και στο οποίο αναφέρεται ότι η Επιτροπή κατέγραψε τα παραδοτέα είδη, με αναλυτικό αριθμό παραδοτέου, ποια είδη παραδόθηκαν επιτυχώς εντός του συμβατικού χρόνου, ποια δεν είχαν ακόμη παραδοθεί, καθώς και ποια είχαν παραδοθεί μεν, αλλά στα οποία η Επιτροπή κατέγραψε παρατηρήσεις ως προς την επιτυχή ολοκλήρωσή τους. Ειδικότερα, στις παρατηρήσεις της Επιτροπής αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι είχε αναπτυχθεί αλλά δεν είχε ολοκληρωθεί η Φάση 2 [Ανάπτυξη Συστήματος Παρακολούθησης Σκαφών – (Σ.Π.Σ) και εγκατάσταση υλικού], ότι δεν είχε ολοκληρωθεί η Φάση 3 [Εκπαίδευση χρηστών και διαχειριστών] και ότι το σύστημα ήταν ακόμα υπό ανάπτυξη και δεν ήταν εφικτή η θέση του σε δοκιμαστική λειτουργία, συνεπώς δεν είχε ολοκληρωθεί ούτε η Φάση 4 [Δοκιμαστική λειτουργία].
5. Στο από 2.8.2024 Πρακτικό της Επιτροπής Παραλαβής του ως άνω έργου αναφέρεται ότι παρέστησαν, πέραν των μελών της Επιτροπής, εκπρόσωπος της Δ.ΕΛ.ΑΛ. και τρεις (3) εκπρόσωποι της αναδόχου και βεβαιώνεται, ότι εξετάστηκαν μακροσκοπικά τα παραδοτέα, που υποβλήθηκαν προς έλεγχο από την ΕΠΠΕ με το από 26.7.2024 μήνυμα Η/Τ του αναδόχου, ήτοι τα εξής μέρη: 5.4.5.2 «τεκμηρίωση του συνόλου του συστήματος», 2.1.9 και 2.4.4 και 5.4.5.4. «τεκμηρίωση της διεπαφής (ΑΡΙ)», 3.2.22 «Greek EMA letter on Adaptit Firmware», 5.4.5.1 «Πνευματικά δικαιώματα /Trackwell copyrights». Aναφέρεται επίσης στο ανωτέρω Πρακτικό ότι: «Στο εν λόγω μήνυμα Η/Τ γνωστοποιήθηκε στην ΕΠΠΕ ότι θα ακολουθήσουν άμεσα (και αφού ολοκληρωθούν και οι τελευταίες παραμετροποιήσεις της εφαρμογής) και τα υπόλοιπα παραδοτέα, που αφορούν το εκπαιδευτικό υλικό, τα εγχειρίδια χρήσης της εφαρμογής και τη Μελέτη εκτίμησης τρωτότητας του συστήματος».
6. Την 31.8.2024 (ημέρα Σάββατο) η ανάδοχος γνωστοποίησε εγγράφως στο Υ.ΝΑ.Ν.Π. ότι έχει ολοκληρώσει όλες τις απαραίτητες ενέργειες και ότι παραδίδει ολόκληρο το συμβατικό υλικό. Στη συνέχεια και κατά το χρονικό διάστημα από 5.9.2024 έως και 25.9.2024 ακολούθησαν διαρκείς διασκέψεις της Επιτροπής, στις οποίες κλήθηκε να παραστεί και παρέστη και η ανάδοχος, με σκοπό να ολοκληρωθούν οι εργασίες οριστικής παραλαβής των ειδών της σύμβασης. Προηγουμένως, την 23.9.2024, η Επιτροπή ενημέρωσε ηλεκτρονικά τη Δ.ΕΛ.ΑΛ., με ταυτόχρονη κοινοποίηση και στην ανάδοχο, ότι, λόγω της πολυπλοκότητας του έργου και του ιδιαίτερα μεγάλου αριθμού σεναρίων δοκιμών, απαιτείται η παράταση των εργασιών της Επιτροπής για χρονικό διάστημα πέραν των είκοσι (20) ημερών, ήτοι έως τις 27.9.2024. Στην από 26.9.2024 συνεδρίαση της Επιτροπής, όπου παρέστη και η ανάδοχος, διαπιστώθηκαν αποκλίσεις του συμβατικού υλικού επί ορισμένων τεχνικών απαιτήσεων και αποφασίστηκε να ζητηθεί επ’ αυτού η άποψη της Δ.ΕΛ.ΑΛ. Ύστερα από την εισήγηση της Δ.ΕΛ.ΑΛ, την 7.11.2024, ότι το παραδοτέο από την ανάδοχο υλικό δεν δύναται να αξιοποιηθεί επιχειρησιακά για το σκοπό λειτουργίας του, όπως προβλέπεται από τη Σύμβαση, η Επιτροπή την 14.11.2024 (συνεδρίαση στην οποία δεν κλήθηκε η ανάδοχος), γνωμοδότησε ομόφωνα για την απόρριψη του συμβατικού είδους και την κήρυξη της αναδόχου ως έκπτωτης. Παράλληλα η ανάδοχος, με το από 15.11.2024 έγγραφό της προς το Υ.ΝΑ.Ν.Π./ΓΔΟΥ/ΔΙΠΕΑ 2ο, υπέβαλε αίτημα έκδοσης απόφασης περί συντέλεσης αυτοδίκαιης παραλαβής του συμβατικού υλικού και άμεσης εξόφλησής της, ισχυριζόμενη ότι παρήλθε η οριζόμενη από τη Σύμβαση προθεσμία (20 ημερών) παραλαβής των ειδών και σύνταξης σχετικού πρωτοκόλλου από την Επιτροπή. Ακολούθως, κατά τη συνεδρίαση της Επιτροπής την 5.12.2024, γνωστοποιήθηκαν στην ανάδοχο (η οποία κλήθηκε και παρέστη) οι ως άνω (από 7.11.2024) συμβατικές αποκλίσεις που διαπιστώθηκαν από τη Δ.ΕΛ.ΑΛ, η δε ανάδοχος εξέφρασε τις αντιρρήσεις της και διατύπωσε επιφυλάξεις. Τελικώς, η Επιτροπή με το από 16.12.2024 Πρακτικό, το οποίο εγκρίθηκε εν συνεχεία με την υπ’ αριθμό πρωτ. 2832.5/2386/14.1.2025 απόφαση του Υ.ΝΑ.Ν.Π., γνωμοδότησε υπέρ της απόρριψης του συμβατικού είδους και της κήρυξης της αναδόχου ως έκπτωτης. Κατά της τελευταίας αυτής απόφασης, η ανάδοχος άσκησε ενώπιον του Υ.ΝΑ.Ν.Π. την από 12.2.2025 ενδικοφανή προσφυγή με αίτημα την ακύρωση αυτής, η οποία (προσφυγή) απορρίφθηκε σιωπηρά και μέχρι σήμερα δεν έχει εκπνεύσει η προθεσμία για τυχόν άσκηση προσφυγής ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου. Παράλληλα, η ανάδοχος άσκησε ενώπιον του Διοικ. Εφετείου Πειραιά αγωγή κατά του Ελληνικού Δημοσίου (αρ. καταχ. ΑΓ24/16.1.2025, χωρίς εισέτι προσδιορισμό δικασίμου), αιτούμενη την καταβολή του συμβατικού τιμήματος λόγω συντέλεσης (κατά τους ισχυρισμούς της) αυτοδίκαιης παραλαβής.
Νομοθετικό Πλαίσιο
7. Με τις διατάξεις των άρθρων 3 παρ. 1 και 2, 129, 202, 203, 205, 206 και 221 του ν. 4412/2016 «Δημόσιες Συμβάσεις Έργων, Προμηθειών και Υπηρεσιών (προσαρμογή στις Οδηγίες 2014/24/ΕΕ και 2014/25/ΕΕ)» (Α' 147), όπως ισχύουν μετά την τροποποίησή τους με το ν. 4782/2021, ορίζονται μεταξύ άλλων τα εξής:
Άρθρο 3: «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής (άρθρο 1 της Οδηγίας 2014/24/ΕΕ). 1. Το παρόν Βιβλίο (άρθρα 3 έως 221) θεσπίζει κανόνες για τις διαδικασίες προγραμματισμού και σύναψης συμβάσεων και διαγωνισμών μελετών που πραγματοποιούνται από αναθέτουσες αρχές, ανεξαρτήτως εκτιμώμενης αξίας αυτών, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στο παρόν άρθρο. 2. Διαδικασία σύναψης σύμβασης ή σύμβαση κατά την έννοια του παρόντος Βιβλίου είναι η απόκτηση, μέσω δημόσιας σύμβασης, από μία ή περισσότερες αναθέτουσες αρχές, έργων, αγαθών ή υπηρεσιών από οικονομικούς φορείς που επιλέγονται από τις εν λόγω αναθέτουσες αρχές, ανεξαρτήτως του κατά πόσον τα έργα, τα αγαθά ή οι υπηρεσίες προορίζονται για την εξυπηρέτηση σκοπού δημοσίου συμφέροντος. 3…4…5…».
Άρθρο 129: «Συμβατικό πλαίσιο - Εφαρμοστέα νομοθεσία. Κατά την εκτέλεση δημοσίων συμβάσεων εφαρμόζονται: α) οι διατάξεις του παρόντος, β) οι όροι της σύμβασης και γ) συμπληρωματικά ο Αστικός Κώδικας».
Άρθρο 202: «Ολοκλήρωση εκτέλεσης σύμβασης. Η σύμβαση θεωρείται ότι εκτελέστηκε όταν συντρέχουν οι εξής προϋποθέσεις: α)… β) Παραλήφθηκαν οριστικά ποσοτικά και ποιοτικά τα υλικά ή οι υπηρεσίες που παραδόθηκαν».
Άρθρο 203: «Κήρυξη αναδόχου ως εκπτώτου. 1. Ο ανάδοχος κηρύσσεται υποχρεωτικά έκπτωτος από την ανάθεση που έγινε στο όνομά του και από κάθε δικαίωμα που απορρέει από αυτήν, με απόφαση του αρμόδιου αποφαινόμενου οργάνου, ύστερα από γνωμοδότηση του αρμόδιου οργάνου: α)…, β)…, γ) στην περίπτωση δημόσιας σύμβασης προμήθειας αγαθών, εφόσον δεν φόρτωσε, δεν παρέδωσε ή δεν αντικατέστησε τα συμβατικά αγαθά ή δεν επισκεύασε ή δεν συντήρησε αυτά μέσα στον συμβατικό χρόνο ή στον χρόνο παράτασης που του δόθηκε, σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο άρθρο 206 περί χρόνου παράδοσης υλικών, με την επιφύλαξη της παρ. 2, δ)... 2. Στην περίπτωση συνδρομής λόγου έκπτωσης του αναδόχου από σύμβαση κατά τις περ. γ` και δ` της παρ. 1, η αναθέτουσα αρχή κοινοποιεί στον ανάδοχο ειδική όχληση, η οποία μνημονεύει τις διατάξεις του παρόντος άρθρου και περιλαμβάνει συγκεκριμένη περιγραφή των ενεργειών στις οποίες οφείλει να προβεί ο ανάδοχος, θέτοντας προθεσμία για τη συμμόρφωσή του. Η τασσόμενη προθεσμία πρέπει να είναι εύλογη και ανάλογη της διάρκειας της σύμβασης και πάντως όχι μικρότερη των δεκαπέντε (15) ημερών. Αν η προθεσμία, που τέθηκε με την ειδική όχληση, παρήλθε, χωρίς ο ανάδοχος να συμμορφωθεί, κηρύσσεται έκπτωτος μέσα σε προθεσμία τριάντα (30) ημερών από την άπρακτη πάροδο της προθεσμίας συμμόρφωσης, με απόφαση της αναθέτουσας αρχής. 3… 4. Στον οικονομικό φορέα, που κηρύσσεται έκπτωτος από την κατακύρωση, ανάθεση ή σύμβαση, επιβάλλονται, με απόφαση του αποφαινόμενου οργάνου, ύστερα από γνωμοδότηση του αρμόδιου οργάνου, το οποίο υποχρεωτικά καλεί τον ενδιαφερόμενο προς παροχή εξηγήσεων, αθροιστικά οι παρακάτω κυρώσεις: α)… β)…γ)…5… ».
Άρθρο 206: «Χρόνος παράδοσης υλικών. 1. Ο προμηθευτής υποχρεούται να παραδίδει το υλικό μέσα στα χρονικά όρια και με τον τρόπο που ορίζει η σύμβαση. Ο συμβατικός χρόνος παράδοσης των υλικών μπορεί να παρατείνεται υπό τις ακόλουθες σωρευτικές προϋποθέσεις: α) τηρούνται οι όροι του άρθρου 132 περί τροποποίησης συμβάσεων κατά τη διάρκειά τους, β) έχει εκδοθεί αιτιολογημένη απόφαση του αρμόδιου αποφαινόμενου οργάνου της αναθέτουσας αρχής μετά από γνωμοδότηση αρμόδιου συλλογικού οργάνου είτε με πρωτοβουλία της αναθέτουσας αρχής και εφόσον συμφωνεί ο προμηθευτής είτε ύστερα από σχετικό αίτημα του προμηθευτή, το οποίο υποβάλλεται υποχρεωτικά πριν από τη λήξη του συμβατικού χρόνου, γ)... 2… 3… 4... 5... 6. Ο προμηθευτής υποχρεούται να ειδοποιεί την υπηρεσία που εκτελεί την προμήθεια, την αποθήκη υποδοχής των υλικών και την επιτροπή παραλαβής, για την ημερομηνία που προτίθεται να παραδώσει το υλικό, τουλάχιστον πέντε (5) εργάσιμες ημέρες νωρίτερα. 7. Μετά από κάθε προσκόμιση υλικού στην αποθήκη υποδοχής αυτών, ο προμηθευτής υποχρεούται να υποβάλει στην υπηρεσία αποδεικτικό, θεωρημένο από τον υπεύθυνο της αποθήκης, στο οποίο αναφέρεται η ημερομηνία προσκόμισης, το υλικό, η ποσότητα και ο αριθμός της σύμβασης σε εκτέλεση της οποίας προσκομίστηκε.».
Άρθρο 208: «Παραλαβή υλικών. 1. Η παραλαβή των υλικών γίνεται από τις επιτροπές της παρ. 3 του άρθρου 221 περί οργάνων διενέργειας διαδικασιών ανάθεσης και εκτέλεσης δημόσιων συμβάσεων. 2. Κατά τη διαδικασία παραλαβής των υλικών, διενεργείται ποιοτικός και ποσοτικός έλεγχος και καλείται να παραστεί, εφόσον το επιθυμεί, ο προμηθευτής. Η σύμβαση μπορεί να προβλέπει ότι ο ποιοτικός έλεγχος γίνεται με έναν ή περισσότερους από τους παρακάτω τρόπους: α)... β)... γ)... δ)… 3… Εάν, λόγω της φύσης του είδους, όλοι οι προβλεπόμενοι από τη σύμβαση έλεγχοι γίνονται από την επιτροπή παραλαβής και δεν μεσολαβούν εργαστηριακοί και λοιποί έλεγχοι για τη σύνταξη του ανωτέρου πρωτοκόλλου, τούτο συντάσσεται από την επιτροπή, χωρίς να προηγηθεί σύνταξη πρωτοκόλλου μακροσκοπικού ελέγχου και δειγματοληψίας. Μετά την ολοκλήρωση της ως άνω διαδικασίας η επιτροπή παραλαβής μπορεί: α) να παραλάβει το υλικό, β) να παραλάβει το υλικό με παρατηρήσεις λόγω αποκλίσεων από τις τεχνικές προδιαγραφές της σύμβασης, γ) να απορρίψει το υλικό. Το κόστος διενέργειας των ανωτέρω ελέγχων επιβαρύνει τον προμηθευτή. 4. Αν η επιτροπή παραλαβής παραλάβει το υλικό, με παρατηρήσεις αναφέρει στο σχετικό πρωτόκολλο τις αποκλίσεις που παρουσιάζει αυτό από τους όρους της σύμβασης και διατυπώνει αιτιολογημένα τη γνώμη της για το ζήτημα αν το υλικό είναι κατάλληλο ή όχι για τη χρήση που προορίζεται. Εφόσον κριθεί από την αρμόδια κατά περίπτωση υπηρεσία του φορέα, που εκτελεί τη σύμβαση, ότι οι παρεκκλίσεις του υλικού δεν επηρεάζουν την καταλληλότητά του και μπορεί να χρησιμοποιηθεί, με αιτιολογημένη απόφαση του αποφαινόμενου οργάνου, η οποία εκδίδεται ύστερα από γνωμοδότηση του αρμόδιου οργάνου, μπορεί να εγκριθεί η παραλαβή του υλικού με ή χωρίς έκπτωση επί της συμβατικής τιμής. Σε αντίθετη περίπτωση, εφόσον κριθεί από την αρμόδια κατά περίπτωση υπηρεσία του φορέα που εκτελεί τη σύμβαση ότι οι παρεκκλίσεις του υλικού επηρεάζουν την καταλληλότητά του και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί, με αιτιολογημένη απόφαση του αποφαινόμενου οργάνου, η οποία εκδίδεται ύστερα από γνωμοδότηση του αρμόδιου οργάνου, το υλικό μπορεί να απορριφθεί…».
Άρθρο 209: «Χρόνος παραλαβής υλικών. 1. Η παραλαβή των υλικών και η έκδοση των σχετικών πρωτοκόλλων παραλαβής πραγματοποιείται μέσα στον καθοριζόμενο από την σύμβαση χρόνο. 2…3. Αν η παραλαβή των υλικών και η σύνταξη του σχετικού πρωτοκόλλου δεν πραγματοποιηθεί από την επιτροπή παραλαβής μέσα στον οριζόμενο από τη σύμβαση χρόνο, θεωρείται ότι η παραλαβή συντελέσθηκε αυτοδίκαια, με κάθε επιφύλαξη των δικαιωμάτων του Δημοσίου και εκδίδεται προς τούτο σχετική απόφαση του αρμοδίου αποφαινομένου οργάνου, με βάση μόνο το θεωρημένο από την υπηρεσία που παραλαμβάνει τα υλικά αποδεικτικό προσκόμισης τούτων, σύμφωνα δε με την απόφαση αυτή η αποθήκη του φορέα εκδίδει δελτίο εισαγωγής του υλικού και εγγραφής του στα βιβλία της, προκειμένου να πραγματοποιηθεί η πληρωμή του προμηθευτή. 4. Ανεξάρτητα από την, κατά τα ανωτέρω, αυτοδίκαιη παραλαβή και την πληρωμή του προμηθευτή, πραγματοποιούνται οι προβλεπόμενοι από την σύμβαση έλεγχοι από επιτροπή που συγκροτείται με απόφαση του αρμοδίου αποφαινομένου οργάνου, στην οποία δεν μπορεί να συμμετέχουν ο πρόεδρος και τα μέλη της επιτροπής που δεν πραγματοποίησε την παραλαβή στον προβλεπόμενο από την σύμβαση χρόνο. Η παραπάνω επιτροπή παραλαβής προβαίνει σε όλες τις διαδικασίες παραλαβής που προβλέπονται από την σύμβαση και το άρθρο 208 και συντάσσει τα σχετικά πρωτόκολλα…».
Άρθρο 221: «Όργανα διενέργειας διαδικασιών ανάθεσης και εκτέλεσης δημοσίων συμβάσεων. 1. Στο πλαίσιο των διαδικασιών ανάθεσης και εκτέλεσης δημοσίων συμβάσεων, τα όργανα που γνωμοδοτούν προς τα αποφαινόμενα όργανα (γνωμοδοτικά όργανα) έχουν ιδίως τις ακόλουθες αρμοδιότητες: α)…, β…, γ)…, δ)…, ε…, στ)…, ζ) … και η) ... 11. Στις δημόσιες συμβάσεις προμηθειών και παροχής γενικών υπηρεσιών, πέραν των οριζόμενων στην παρ. 1, ισχύουν και τα ακόλουθα: α) Συγκροτείται τριμελές ή πενταμελές γνωμοδοτικό όργανο (επιτροπή διενέργειας/ επιτροπή αξιολόγησης). β) Για την παρακολούθηση και την παραλαβή της σύμβασης προμήθειας συγκροτείται τριμελής ή πενταμελής επιτροπή παρακολούθησης και παραλαβής με απόφαση του αρμόδιου οργάνου της αναθέτουσας αρχής ή του φορέα εκτέλεσης της σύμβασης…Το όργανο αυτό εισηγείται για όλα τα θέματα παραλαβής του φυσικού αντικειμένου της σύμβασης, προβαίνοντας σε μακροσκοπικούς, λειτουργικούς ή και επιχειρησιακούς ελέγχους του προς παραλαβή αντικειμένου της σύμβασης, εφόσον προβλέπεται από τη σύμβαση ή κρίνεται αναγκαίο, συντάσσει τα σχετικά πρωτόκολλα, παρακολουθεί και ελέγχει την προσήκουσα εκτέλεση όλων των όρων της σύμβασης και την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του αναδόχου και εισηγείται τη λήψη των επιβεβλημένων μέτρων λόγω μη τήρησης των ως άνω όρων…».
8. Περαιτέρω, οι κρίσιμοι όροι των άρθρων 5 και 6 της Διακήρυξης προβλέπουν, μεταξύ άλλων, τα εξής:
«5.2 Κήρυξη οικονομικού φορέα έκπτωτου – Κυρώσεις
5.2.1 Ο ανάδοχος κηρύσσεται υποχρεωτικά έκπτωτος από την ανάθεση που έγινε στο όνομά του και από κάθε δικαίωμα που απορρέει από αυτήν, με απόφαση του αρμόδιου αποφαινόμενου οργάνου, ύστερα από γνωμοδότηση του αρμόδιου συλλογικού οργάνου (Επιτροπή Παρακολούθησης και παραλαβής)… στην περίπτωση που δεν εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις του που απορρέουν από τη σύμβαση ή/και δεν συμμορφώθηκε με τις σχετικές γραπτές εντολές της υπηρεσίας, που είναι σύμφωνες με τη σύμβαση ή τις κείμενες διατάξεις εντός του συμφωνημένου χρόνου εκτέλεσης της σύμβασης…εφόσον δεν φόρτωσε, δεν παρέδωσε ή δεν αντικατέστησε τα συμβατικά είδη ή δεν επισκεύασε ή δεν συντήρησε αυτά μέσα στον συμβατικό χρόνο ή στον χρόνο παράτασης που του δόθηκε, σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο άρθρο 206 περί χρόνου παράδοσης υλικών, με την επιφύλαξη της παρ. 2. του άρθρου 203 του ν. 4412/2016. Στην περίπτωση συνδρομής λόγου έκπτωσης του αναδόχου από σύμβαση κατά την ως άνω περίπτωση γ΄, η αναθέτουσα αρχή κοινοποιεί στον ανάδοχο ειδική όχληση, η οποία μνημονεύει τις διατάξεις του άρθρου 203 του ν. 4412/2016 και περιλαμβάνει συγκεκριμένη περιγραφή των ενεργειών στις οποίες οφείλει να προβεί ο ανάδοχος προκειμένου να συμμορφωθεί, θέτοντας προθεσμία για τη συμμόρφωσή του. Αν η προθεσμία που τέθηκε με την ειδική όχληση παρήλθε χωρίς ο ανάδοχος να συμμορφωθεί, κηρύσσεται έκπτωτος μέσα σε προθεσμία 30 ημερών από την άπρακτη πάροδο της προθεσμίας συμμόρφωσης, με απόφαση της αναθέτουσας αρχής…».
«6.1 Χρόνος παράδοσης υλικών
6.1.2 Eάν λήξει ο συμβατικός χρόνος παράδοσης, χωρίς να υποβληθεί εγκαίρως αίτημα παράτασης ή εάν λήξει ο παραταθείς κατά τα ανωτέρω χρόνος χωρίς να παραδοθεί το είδος, ο ανάδοχος κηρύσσεται έκπτωτος.
6.1.3. Ο ανάδοχος υποχρεούται να ειδοποιεί την υπηρεσία που εκτελεί την προμήθεια (Α.Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ./Δ.ΕΛ.ΑΛ. και Α.Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ/ΔΗΔΕΠ, καθώς και την Γ.Δ.Ο.Υ./ ΔΙ.Π.Ε.Α.), την αποθήκη υποδοχής των ειδών και την Επιτροπή Παρακολούθησης και Παραλαβής για την ημερομηνία που προτίθεται να παραδώσει το είδος τουλάχιστον πέντε (5) εργάσιμες ημέρες νωρίτερα. Μετά από την προσκόμιση του είδους στον τόπο παράδοσης ο ανάδοχος υποχρεούται να υποβάλει στην υπηρεσία αποδεικτικό θεωρημένο από την ενδιαφερόμενη Υπηρεσία (Α.Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ./Δ.ΕΛ.ΑΛ.) στο οποίο αναφέρεται η ημερομηνία παράδοσης, το είδος, η ποσότητα και ο αριθμός της σύμβασης σε εκτέλεση της οποίας παραδόθηκε».
«6.2 Παραλαβή υλικών - Χρόνος και τρόπος παραλαβής υλικών»
6.2.1. Η παραλαβή του αντικειμένου της σύμβασης γίνεται από επιτροπές, πρωτοβάθμιες ή και δευτεροβάθμιες, που συγκροτούνται κατά τις διατάξεις του άρθρου 221 του ν. 4412/2016 σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 208 του ως άνω νόμου και το Παράρτημα Δ (Τεχνικές προδιαγραφές της παρούσας. Κατά την διαδικασία παραλαβής των ειδών διενεργείται ποσοτικός και ποιοτικός έλεγχος και εφόσον το επιθυμεί, μπορεί να παραστεί και ο ανάδοχος... Για την παρακολούθηση και παραλαβή των υπό προμήθεια ειδών θα συγκροτηθεί Επιτροπή Παρακολούθησης και Παραλαβής με απόφαση του αρμόδιου αποφαινομένου οργάνου. Η εν λόγω Επιτροπή εισηγείται για όλα τα θέματα παραλαβής του φυσικού αντικειμένου της εκάστοτε σύμβασης, προβαίνοντας στους προβλεπόμενους από τις τεχνικές προδιαγραφές της παρούσας διακήρυξης ελέγχους του προς παραλαβή αντικειμένου της κάθε σύμβασης, συντάσσει τα σχετικά πρωτόκολλα, παρακολουθεί και ελέγχει την προσήκουσα εκτέλεση όλων των όρων της κάθε σύμβασης και την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του αναδόχου και εισηγείται/γνωμοδοτεί για τη λήψη των επιβεβλημένων μέτρων λόγω μη τήρησης των ως άνω όρων, καθώς και για κάθε άλλο ζήτημα που θα προκύψει κατά την εκτέλεση της σύμβασης, όπως λόγου χάρη παράταση χρόνου παράδοσης…Η Επιτροπή παρακολούθησης-Παραλαβής, μετά τους προβλεπόμενους ελέγχους συντάσσει πρωτόκολλα (μακροσκοπικό-οριστικό-παραλαβής του είδους με παρατηρήσεις-απόρριψης των ειδών) σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 208 του ν.4412/2016…».
«6.2.2. Η οριστική παραλαβή της προμήθειας και η έκδοση του σχετικού πρωτοκόλλου παραλαβής θα πραγματοποιηθεί από την Επιτροπή Παρακολούθησης και Παραλαβής εντός είκοσι (20) ημερών από την οριστική παράδοση και ολοκλήρωση όλων των φάσεων σύμφωνα με τη διαδικασία που περιγράφεται στο Παράρτημα Δ (Τεχνικές Προδιαγραφές) της παρούσας καθώς και τις προβλέψεις του ν. 4412/ 2016, όπως ισχύει… Αν η παραλαβή των ειδών και η σύνταξη του σχετικού πρωτοκόλλου δεν πραγματοποιηθεί από την Επιτροπή Παρακολούθησης και Παραλαβής μέσα στον οριζόμενο από τη σύμβαση χρόνο, θεωρείται ότι η παραλαβή συντελέστηκε αυτοδίκαια, με κάθε επιφύλαξη των δικαιωμάτων του Δημοσίου και εκδίδεται προς τούτο σχετική απόφαση του αρμόδιου αποφαινομένου οργάνου, με βάση μόνο το θεωρημένο από την υπηρεσία που παραλαμβάνει τα είδη αποδεικτικό προσκόμισης τούτων, σύμφωνα δε με την απόφαση αυτή η αποθήκη του φορέα εκδίδει δελτίο εισαγωγής του είδους και εγγραφής του στα βιβλία της, προκειμένου να πραγματοποιηθεί η πληρωμή του αναδόχου…».
9. Σύμφωνα με το άρθρο 4 της Σύμβασης η εξέλιξη του έργου διακρίνεται ως εξής :
«Φάση 1 (Εκπόνηση Μελέτης Εφαρμογής) : Η παράδοση της Μελέτης Εφαρμογής να υποβληθεί εντός ενός (01) μήνα από την επομένη της υπογραφής της σύμβασης …Η έγκρισή της να πραγματοποιηθεί ….»
«Φάση 2 (Ανάπτυξη Συστήματος Παρακολούθησης Σκαφών – (Σ.Π.Σ) και εγκατάσταση υλικού) : Οι ενέργειες της φάσης αυτής να έχουν ολοκληρωθεί σε χρονικό διάστημα το αργότερο επτά (7) μήνες από την επομένη της υπογραφής της Σύμβασης του έργου. Οι εργασίες που θα εκτελέσει ο Ανάδοχος στη Φάση αυτή περιλαμβάνουν την ανάπτυξη του ΣΠΣ σύμφωνα με τις απαιτήσεις του παρόντος, συμπεριλαμβανομένης της μετάπτωσης των δεδομένων του υφιστάμενου συστήματος. Κατά τη διάρκεια της παρούσας φάσης θα ολοκληρωθεί και η εγκατάσταση και ενεργοποίηση του απαιτούμενου εξοπλισμού».
Φάση 3 (Εκπαίδευση χρηστών και διαχειριστών) : Οι ενέργειες της φάσης αυτής να έχουν ολοκληρωθεί σε χρονικό διάστημα ……, το οποίο αρχίζει μετά την ολοκλήρωση της φάσης 2», και
Φάση 4 (Δοκιμαστική λειτουργία) : Η φάση αυτή να έχει διάρκεια τουλάχιστον δύο (2) μηνών (δύναται να επικαλύπτεται με τη Φάση 3). Οι υποχρεώσεις του Αναδόχου κατά τη Φάση αυτή είναι να υποστηρίξει την δοκιμαστική λειτουργία του ΣΠΣ και τους ελέγχους αποδοχής του συστήματος. Εάν κατά τη διάρκεια της δοκιμαστικής λειτουργίας, το σύστημα παρουσιάσει αποκλίσεις από τα οριζόμενα στην τεχνική προδιαγραφή ή/και την τεχνική προσφορά ή/και τη σύμβαση ή/και τη μελέτη εφαρμογής, τότε να ακολουθήσουν οι απαραίτητες διορθωτικές ενέργειες με μέριμνα, ευθύνη και δαπάνες του Αναδόχου».
Επιπλέον, στο άρθρο 4 της Σύμβασης ορίστηκε και ότι «.. η οριστική παραλαβή των ειδών και η έκδοση των σχετικών πρωτοκόλλων παραλαβής θα πραγματοποιηθεί από την Επιτροπή Παρακολούθησης και Παραλαβής (εφεξής Επιτροπή) εντός είκοσι (20) ημερών από την επιτυχή ολοκλήρωση της φάσης 4, με τη σύνταξη σχετικού πρωτοκόλλου οριστικής ποιοτικής και ποσοτικής παραλαβής, σύμφωνα με τη διαδικασία που περιγράφεται στο Παράρτημα Δ (Τεχνικές Προδιαγραφές) της Διακήρυξης και κατά τα αναλυτικά οριζόμενα στο κεφάλαιο 6.2.1.5 του Παραρτήματος Δ (Τεχνικές Προδιαγραφές), σε συνδυασμό με τους όρους της Διακήρυξης και σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στις κείμενες διατάξεις και ιδίως στα άρθρα 208 και 209 του ν. 4412/2016.
Ερμηνεία και εφαρμογή των διατάξεων
Από τις παρατεθείσες διατάξεις (καθώς και τους όρους της διακήρυξης και της σύμβασης) ερμηνευόμενες αυτοτελώς, αλλά και σε συνδυασμό μεταξύ τους, ενόψει του νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσονται, του σκοπού που εξυπηρετούν και την υπαγωγή σε αυτές των πραγματικών περιστατικών, συνάγονται τα ακόλουθα:
10. Όπως προκύπτει από τις διατάξεις του ν. 4412/2016, ο οποίος εφαρμόζεται στην παρούσα περίπτωση σύμφωνα με τη Διακήρυξη (όρος 4.2.) και ειδικότερα από το άρθρο 129, κατά την εκτέλεση δημοσίων συμβάσεων εφαρμόζονται: α) οι διατάξεις του ν. 4412/2016, β) οι όροι της σύμβασης, που θέτουν τους ειδικούς κανόνες εκτέλεσης της σύμβασης, επαναλαμβάνοντας τις διατάξεις των οικείων νομοθετημάτων και γ) συμπληρωματικά ο Αστικός Κώδικας (βλ. ΣτΕ 1039/2018 σκ. 8, 1066/2014, 4430/2013, 3006/3013, 708/2010, 2508/2008). Περαιτέρω, στους όρους της σύμβασης περιλαμβάνεται η κατακυρωτική απόφαση και η διακήρυξη, η οποία αποτελεί το κανονιστικό πλαίσιο που δεσμεύει αμφότερα τα μέρη, τόσο την Αρχή που διενεργεί το διαγωνισμό, όσο και τους διαγωνιζομένους (ΣτΕ 1217/2018, 2437/2017, 1086/2015, 2551/2013, 3703/2010, 2635/2009, 1619/2008, 1329/2008, Δ. Ράικο, Δίκαιο Δημ.Συμβάσεων, 4η έκδ. 2022, σ. 360 επ. με παραπομπή σε ΕΑ ΣτΕ 637/2012).
11. Οι προϋποθέσεις του συμβατικού χρόνου και τρόπου παράδοσης, καθώς και του τρόπου και χρόνου παραλαβής υλικών στις συμβάσεις προμήθειας, ορίζονται λεπτομερώς στις διατάξεις των άρθρων 206, 208 και 209 του ν. 4412/2016 αντίστοιχα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο χρόνος παράδοσης ορίζεται στον όρο 6.1 της Διακήρυξης και ο ειδικότερος τρόπος παράδοσης στην παράγραφο 6.1.3, ενώ ο χρόνος και ο τρόπος παραλαβής του συμβατικού υλικού ρυθμίζεται από τα ειδικότερα αναφερόμενα στον όρο 6.2 της Διακήρυξης και ειδικότερα από την παράγραφο 6.2.2., σύμφωνα με την οποία η οριστική παραλαβή της προμήθειας θα πραγματοποιηθεί από την Επιτροπή εντός είκοσι (20) ημερών από την οριστική παράδοση (εδ. α΄) και αν η παραλαβή των ειδών και η σύνταξη του σχετικού πρωτοκόλλου δεν πραγματοποιηθεί από την Επιτροπή μέσα στον οριζόμενο από τη Σύμβαση χρόνο θεωρείται ότι η παραλαβή συντελέστηκε αυτοδίκαια (εδ. ε΄).
12. Αυτοδίκαιη παραλαβή δεν νοείται με μόνη την πάροδο του χρόνου, ιδίως εάν η Υπηρεσία ενήργησε εντός του συμβατικού χρόνου και συνεπώς μόνη η παρέλευση της προθεσμίας δεν αρκεί για την επέλευσή της (πρβλ ΣτΕ 2894/2019, 2367/2017, 3499/ 2014). Ειδικότερα, έχει κριθεί, ότι εφόσον η ανάδοχος δεν είχε ειδοποιήσει για την παραλαβή την αρμόδια Επιτροπή Παραλαβής και δεν είχε τηρήσει τη διαδικασία που προέβλεπε η Σύμβαση, δεν έχει συντελεστεί αυτοδίκαιη παραλαβή (πρβλ ΣτΕ 2367/2017). Περαιτέρω, δεν τίθεται ζήτημα αυτοδίκαιης παραλαβής, όταν δεν προκύπτει ότι έγινε παράδοση του έργου εντός του συμβατικού χρόνου παράδοσης σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης (πρβλ ΣτΕ 2548/2019). Σε κάθε περίπτωση, δεν μπορεί να θεωρηθεί η παραλαβή ως αυτοδικαίως συντελεσθείσα μετά την πάροδο του χρόνου από την υποβολή του συμβατικού είδους, όταν διαπιστωθούν ελαττώματα και παραλείψεις μετά την παράδοση από τον ανάδοχο, και η υπηρεσία απευθυνθεί προς τον ανάδοχο με έγγραφό της, με το οποίο τον καλεί σε επανόρθωση των διαπιστωθέντων ελαττωμάτων ή συμπλήρωση των παραλείψεων (πρβλ ΣτΕ 1516/ 2018). Ανεξαρτήτως δε αν ο ανάδοχος υποβάλλει το τελικό συμβατικό είδος, δεν αφετηριάζονται οι προθεσμίες της αυτοδίκαιης παραλαβής, εφόσον η μη τυπική συντέλεση της παραλαβής εντός του προβλεπόμενου χρόνου είναι δικαιολογημένη ενόψει της ύπαρξης ουσιωδών ελλείψεων στο συμβατικό είδος, τις οποίες δεν αποκατέστησε ο ανάδοχος, αν και είχε ενημερωθεί σχετικά (πρβλ ΣτΕ 4912/2014, 210/ 2008). Συνεπώς, η πάροδος της συμβατικής προθεσμίας δεν επάγεται την αυτοδίκαιη συντέλεση της παραλαβής, όταν ήδη πριν την εκπνοή της προθεσμίας έχουν διαπιστωθεί πλημμέλειες και ελλείψεις στο συμβατικό είδος, που καθιστούν αδύνατη την παραλαβή του και για τις οποίες (ελλείψεις) ήταν ενήμερος ο ανάδοχος (πρβλ ΣτΕ 1168/2018).
13. Με τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 208 παρ. 4, 5 και 6 καθώς και 221 παρ. 11 περ. β΄ του ν. 4412/2016, του όρου 6.2 παρ. 6.2.1. εδ στ΄ της Διακήρυξης και του άρθρου 4 της Σύμβασης προβλέπονται τα ειδικά όργανα, που γνωμοδοτούν προς τα αποφαινόμενα όργανα για τη διενέργεια διαδικασιών ανάθεσης και εκτέλεσης δημόσιας σύμβασης προμήθειας. Ειδικότερα, προβλέπεται κατά το στάδιο της εκτέλεσης η συγκρότηση της Επιτροπής (πρωτοβάθμιας και, υπό προϋποθέσεις, δευτεροβάθμιας) παρακολούθησης και παραλαβής, η οποία είναι αρμόδια, μεταξύ άλλων, να γνωμοδοτεί για κάθε θέμα που ανακύπτει από τη σύμβαση, όπως για την παράταση του συμβατικού χρόνου, για κάθε άλλη τροποποίηση της σύμβασης, για την παρακολούθηση, παραλαβή και τυχόν απόρριψη του συμβατικού είδους και για την έκπτωση του αναδόχου, διατυπώνει δε απλή και όχι σύμφωνη γνώμη (εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά) συντάσσοντας κάθε φορά σχετικό πρωτόκολλο (ΣτΕ 3975/ 2011, 870/2010, Β.Γκέρτσο - Ε.Πρεβεδούρου- Δ.Πυργάκη, Κώδ.Διοικ. Διαδικ.-Ερμ. κατ’ άρθρο, σελ. 672).
14. Η ‘κατά χρόνο’’ αναρμοδιότητα του διοικητικού οργάνου διαπιστώνεται σε περίπτωση κατά την οποία εκδώσει την πράξη πριν αποκτήσει νόμιμη υπόσταση ή αφού την έχασε, όπως συμβαίνει όταν η πράξη εκδόθηκε μετά την πάροδο ανατρεπτικής προθεσμίας (βλ. Επαμ.Σπηλιωτόπουλου, Εγχ.Διοικ.Δικαίου, 11η έκδοση, σελ. 514). Περαιτέρω, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του ν. 4412/2016, το άρθρο 209 προσδιορίζει τα συναφή µε την εµπρόθεσµη παραλαβή των υλικών ζητήµατα, επιτρέποντας µε αυτόν τον τρόπο την άµεση χρήση αυτών µε ταυτόχρονη προσπάθεια για περιορισµό ανεπιθύµητων χρονικών καθυστερήσεων. Ορίζεται σαφώς το χρονικό πλαίσιο παραλαβής των υλικών και έκδοσης των σχετικών πρωτοκόλλων και ρυθµίζονται τα σχετικά µε την έναρξη ισχύος του συµβατικού χρόνου παραλαβής.
15. Στη συγκεκριμένη περίπτωση προκύπτει, ότι η ανάδοχος, με το από 15.11.2024 έγγραφό της προς το Υ.ΝΑ.Ν.Π./ΓΔΟΥ/ΔΙΠΕΑ 2ο, επικαλούμενη τον όρο 6.2 παρ. 6.2.2. της Διακήρυξης, ζήτησε την έκδοση απόφασης περί επέλευσης αυτοδίκαιης παραλαβής, ισχυριζόμενη ότι η παράδοση εκ μέρους της του συμβατικού είδους έλαβε χώρα την 31.8.2024, ήτοι με το από 31.8.2024 έγγραφο - γνωστοποίησή της προς το Υ.ΝΑ.Ν.Π./Δνση Ηλεκτρ. Διακυβέρνησης και Επικοινωνιών, στο οποίο αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι «….σε συνέχεια των εργασιών υλοποίησης, παραμετροποίησης και δοκιμών του Συστήματος, θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε πως έχουν ολοκληρωθεί όλες οι απαραίτητες ενέργειες από την εταιρεία μας για τη συμμόρφωσή μας και σύμφωνα με τα οριζόμενα στην από 31 Μαΐου 2024, 2832.5/40188/2024 απόφαση ΥΝΑΝΠ. Στο ανωτέρω πλαίσιο και αναφορικά στο από 25-4-2024 πρακτικό της Επιτροπής Παρακολούθησης και Παραλαβής του έργου (επισυναπτόμενο της 2832.5/40188/2024 απόφασης ΥΝΑΝΠ), θα θέλαμε επίσης να σας ενημερώσουμε και για την υποβολή των σχετικών παραδοτέων, ως αυτά ορίζονται και περιγράφονται στον πίνακα παραδοτέων του εν λόγω Πρακτικού..».
16. Όπως προαναφέρθηκε, την 2.8.2024 η Επιτροπή Παρακολούθησης και Παραλαβής του έργου διαπίστωσε ελλείψεις παράδοσης, που ανάγονται στο στάδιο της ανάπτυξης και εγκατάστασης του συστήματος, δηλαδή στην φάση 2. Δεδομένου ότι από την Διακήρυξη προβλέπεται παράδοση μετά την ολοκλήρωση όλων των φάσεων, δηλ. τόσο της επιτυχούς εγκατάστασης και ενεργοποίησης του συστήματος (φάση 2), όσο και της εκπαίδευσης χρηστών και διαχειριστών για το οριζόμενο χρονικό διάστημα, αλλά και της δοκιμαστικής λειτουργίας επί δίμηνο, η οποία μπορεί να κινείται παράλληλα με την φάση 3, συνάγεται ότι ο ελάχιστος χρόνος που απαιτείτο για την ολοκλήρωση όλων των φάσεων είναι τουλάχιστον δίμηνο από την 2.8.2024. Επομένως, η δήλωση της αναδόχου την 31.8.2024 (ημέρα Σάββατο), ότι έχει ολοκληρώσει όλες τις απαιτούμενες εργασίες και έχει ολοκληρώσει το έργο δεν είναι σύμφωνη με τις υποχρεώσεις της, όπως καθορίζονται από τους όρους της σύμβασης.
17. Σε κάθε περίπτωση, ο εν λόγω τρόπος παράδοσης συνιστά πλημμελή εκτέλεση της Σύμβασης, διότι δεν έγινε σύμφωνα με τα οριζόμενα στις διατάξεις του άρθρου 206 παρ. 6 και 7 του ν. 4412/2016, καθώς και στον όρο 6.1 παρ. 6.1.3 της Διακήρυξης, καθόσον η ανάδοχος δεν ειδοποίησε τις αρμόδιες Υπηρεσίες του Υ.ΝΑ.Ν.Π. και την Επιτροπή πέντε (5) εργάσιμες ημέρες νωρίτερα για την ημερομηνία, που επρόκειτο να παραδώσει το συμβατικό είδος, ούτε υπέβαλε αποδεικτικό, θεωρημένο από την ενδιαφερόμενη υπηρεσία (Α.ΛΣ-ΕΛ.ΑΚΤ/Δ.ΕΛ.ΑΛ), στο οποίο να αναφέρεται η ημερομηνία παράδοσης, το είδος, η ποσότητα και ο αριθμός της σύμβασης, σε εκτέλεση της οποίας γίνεται παράδοση. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει επέλθει οριστική παράδοση και συνακόλουθα δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει κινηθεί η προθεσμία της αυτοδίκαιης παραλαβής, καθόσον δεν τηρήθηκε ο ως άνω όρος της Διακήρυξης που προβλέπει ειδικό τρόπο παράδοσης (πρβλ ΣτΕ 4912/2014, 210/2008).
18. Η ratio του νόμου είναι ότι απαιτείται ένα ικανό χρονικό διάστημα προκειμένου η Επιτροπή να ενημερωθεί και να προετοιμαστεί για να είναι σε θέση να παραλάβει το συμβατικό υλικό, όπως συνάγεται και από τις προγενέστερες περί χρόνου παράδοσης και παραλαβής διατάξεις του π.δ. 118/2007 «Κανονισμός Προμηθειών Δημοσίου», όπου, ειδικότερα, στη μεν διάταξη του άρθρου 26 παρ. 3 ορίζεται, ομοίως όπως με τη διάταξη του άρθρου 206 παρ. 6 του ν. 4412/2016, ότι ο προμηθευτής υποχρεούται να ειδοποιεί την υπηρεσία που εκτελεί την προμήθεια τουλάχιστον πέντε (5) εργάσιμες ημέρες νωρίτερα, στη δε διάταξη του άρθρου 28 παρ. 2 εδ. γ΄ αναφέρεται ότι, εφόσον ο προμηθευτής δεν τηρήσει την υποχρέωση της παραγράφου 3 του άρθρου 26, ο συμβατικός χρόνος παραλαβής αρχίζει από την ημερομηνία που η επιτροπή παραλαβής είναι σε θέση να προβεί στην διαδικασία παραλαβής.
19. Μετά την 31.8.2024 (ημέρα γνωστοποίησης από την ανάδοχο της ολοκλήρωσης των ενεργειών συμμόρφωσης προς τις παρατηρήσεις της Επιτροπής και υποβολής παράδοσης του συμβατικού είδους), και συγκεκριμένα την 3.9.2024 η αρμόδια Υπηρεσία του Υ.ΝΑ.Ν.Π., με το υπ’ αριθμό πρωτ. 2832.5/62177/3.9.2024 Φύλλο Εγγράφου Συνεργασίας (Φ.Ε.Σ.) προς τον Πρόεδρο της Επιτροπής, ζήτησε την άμεση σύγκληση αυτής (Επιτροπής) προκειμένου να ολοκληρωθεί ο τελικός ποιοτικός και ποσοτικός έλεγχος πριν την οριστική παραλαβή. Η Επιτροπή συγκλήθηκε και συνεδρίασε την 5, 9, 10, 11, 17, 18, 19, 23, 25 και 26.9.2024, ενώ, παράλληλα, με το από 23.9.2024 ηλεκτρονικό μήνυμα του Προέδρου της, το οποίο κοινοποιήθηκε και στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο της αναδόχου, κρίθηκε αναγκαία η παράταση των εργασιών της Επιτροπής πέραν των είκοσι (20) ημερών, ήτοι έως την 27.9.2024, λόγω της πολυπλοκότητας του έργου και του ιδιαίτερα μεγάλου αριθμού σεναρίων δοκιμών. Κατά την τελική συνεδρίαση της 26.9.2024, στην οποία κλήθηκε και παρέστη και η ανάδοχος, διαπιστώθηκαν συμβατικές αποκλίσεις, επί των οποίων (αποκλίσεων) αποφασίστηκε να ζητηθεί η άποψη της αρμόδιας Υπηρεσίας Δ.ΕΛ.ΑΛ, προκειμένου να ολοκληρωθεί ο ποιοτικός και ποσοτικός έλεγχος και κατ’ επέκταση η οριστική παραλαβή. Ακολούθως, με το υπ’ αριθμό 2832.5/71021/7.10.2024 Φ.Ε.Σ. διαβιβάστηκαν οι παρατηρήσεις της από 26.9.2024 συνεδρίασης της Επιτροπής στη Δ.ΕΛ.ΑΛ, η οποία με το υπ’ αριθμό 2143.1/80354/7.11.2024 Φ.Ε.Σ. αποφάνθηκε, ότι το υλικό που παραδόθηκε δεν είναι κατάλληλο για την προορισθείσα συμβατική χρήση. Τα ως άνω συμπεράσματα, τόσο της Επιτροπής στις 26.9.2024 (για το περιεχόμενο των οποίων είχε ήδη λάβει γνώση η ανάδοχος δια της παρουσίας τριών εκπροσώπων της κατά την εν λόγω συνεδρίαση, σύμφωνα με το αυθημερόν συνταχθέν Πρακτικό της Επιτροπής μετά του συνημμένου αναλυτικού παραρτήματος), όσο και της Δ.ΕΛ.ΑΛ. στις 7.11.2024, γνωστοποιήθηκαν στην ανάδοχο κατά τη συνεδρίαση της Επιτροπής στις 5.12.2024, στην οποία η ανάδοχος κλήθηκε και παρέστη, οπότε και διατύπωσε αντιρρήσεις και επιφυλάξεις. Τέλος, στη συνεδρίαση της Επιτροπής στις 16.12.2024, κατά την οποία δεν παρέστη αν και κλήθηκε η ανάδοχος, η Επιτροπή, με το από 16.12.2024 Πρακτικό της, γνωμοδότησε υπέρ της απόρριψης του συμβατικού υλικού και εισηγήθηκε την κήρυξη της αναδόχου ως έκπτωτης.
20. Λαμβάνοντας υπόψη εν προκειμένω ότι: α) η Επιτροπή μετά την γνωστοποίηση παράδοσης του συμβατικού είδους από την ανάδοχο την 31.8.2024 ενήργησε άμεσα, εντός των είκοσι ημερών, χωρίς να αφήσει την εν λόγω προθεσμία να παρέλθει άπρακτη, β) η ανάδοχος αφενός ήταν ήδη ενήμερη για την παράταση των εργασιών της παραλαβής ήδη από 23.9.2024, καθόσον το ηλεκτρονικό μήνυμα του Προέδρου της Επιτροπής κοινοποιήθηκε και σε αυτήν, αφετέρου δεν διατύπωσε αντιρρήσεις ή επιφυλάξεις μετά την παρέλευση των ημερολογιακά είκοσι (20) ημερών από την 31.8.2024, ούτε δήλωσε ότι δεν αναγνωρίζει τις εργασίες της Επιτροπής, αντιθέτως κλήθηκε και παρέστη στη συνεδρίαση της 26.9.2024, όπως και στην συνεδρίαση της Επιτροπής την 5.12.2024, όπου για πρώτη φορά εξέφρασε αντιρρήσεις και επιφυλάξεις, ενώ συμμετείχε και σε όλες τις συνεδριάσεις της Επιτροπής από 3.9.2024 και μέχρι την 5.12.2024 χωρίς ποτέ να αμφισβητήσει την ΄κατά χρόνο’ αρμοδιότητα της Επιτροπής, προκύπτει σαφώς ότι η Πρωτοβάθμια Επιτροπή δεν είχε απωλέσει την αρμοδιότητά της, διότι δεν είχε συντελεστεί κατά τα ανωτέρω αυτοδίκαιη παραλαβή, καθόσον διαρκούσε ακόμη ο ποιοτικός και ποσοτικός έλεγχος, επιπλέον δε όλες οι ενέργειες της Επιτροπής τελούσαν σε πλήρη γνώση της αναδόχου. Δεν είχε, ωστόσο, συντελεστεί ούτε πραγματική παραλαβή του συμβατικού είδους, διότι κατά τη διάρκεια του ποιοτικού και ποσοτικού ελέγχου είχαν διαπιστωθεί πλημμέλειες και ελλείψεις στο συμβατικό είδος, που καθιστούσαν αδύνατη την ολοκλήρωση της διαδικασίας οριστικής παραλαβής, όπως προκύπτει τόσο από το με ημερομηνία 26.9.2024 Πρακτικό της Επιτροπής, όσο και από το έγγραφο της Δ.ΕΛ.ΑΛ. (Φ.Ε.Σ.2143.1/ 80354/ 7.11.2024), τα συμπεράσματα των οποίων γνωστοποιήθηκαν στην ανάδοχο την 5.12.2024. Για το λόγο αυτό, άλλωστε, ήταν αδύνατη η σύνταξη πρωτοκόλλου οριστικής ποιοτικής και ποσοτικής παραλαβής από την Επιτροπή, καθότι δεν ολοκληρώθηκε επιτυχώς ο ποιοτικός και ποσοτικός έλεγχος λόγω των διαπιστωμένων από την Δ.ΕΛ.ΑΛ τεχνικών αποκλίσεων στο συμβατικό είδος, οι οποίες επηρεάζουν την καταλληλότητα χρήσης του συστήματος για το σκοπό που αυτό προορίζεται. Το γεγονός αυτό αποτυπώνεται στο με ημερομηνία 16.12.2024 Πρακτικό συνεδρίασης της Επιτροπής, κατά την οποία απορρίφθηκε το συμβατικό είδος, διότι δεν τηρούσε τις προϋποθέσεις του ποιοτικού και ποσοτικού ελέγχου, με παράλληλη εισήγηση για κήρυξη της αναδόχου ως έκπτωτης. Σε κάθε, δε, στάδιο, είχε κληθεί να παραστεί – και παρέστη – η ανάδοχος, χωρίς να θέσει ποτέ, όπως προαναφέρθηκε, ζήτημα κατά χρόνο αρμοδιότητας της Επιτροπής και, επομένως, οποιαδήποτε αμφισβήτηση από μέρους της των ενεργειών της Επιτροπής σε μεταγενέστερο χρόνο έρχεται σε αντίθεση με τις ίδιες αυτής πράξεις (venire contra factum proprium).
21. Σε κάθε περίπτωση πάντως, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 206 παρ. 6 του ν. 4412/2016 και τον υπό στοιχ. 6.1.3 όρο της Προκήρυξης, μεταξύ των υποχρεώσεων του αναδόχου περιλαμβάνεται και η προ πέντε (5) τουλάχιστον εργασίμων ημερών ειδοποίηση της Επιτροπής Παραλαβής περί της επικείμενης παράδοσης του συμβατικού υλικού. Η υποχρέωση αυτή τάσσεται, προφανώς, προκειμένου να δοθεί στην Επιτροπή ο αναγκαίος χρόνος προετοιμασίας για την έναρξη των εργασιών της παραλαβής, οι οποίες (όπως στην προκείμενη συμβατική περίπτωση συνέτρεχε) μπορεί να είναι ιδιαίτερα περίπλοκες και με εξειδικευμένο τεχνικά αντικείμενο/ περιεχόμενο. Επομένως, και αν ακόμα ήθελε γίνει δεκτό, ότι στην προκείμενη περίπτωση η παράλειψη της αναδόχου να τηρήσει την ανωτέρω υποχρέωσή της, δηλαδή να ενημερώσει προ πέντε τουλάχιστον εργασίμων ημερών την Επιτροπή Παραλαβής περί της φερόμενης (31.8.2024) παράδοσης εκ μέρους της του συμβατικού υλικού, υποκαθίσταται με την ενημέρωση της Επιτροπής Παραλαβής περί τούτου, που φέρεται να έλαβε χώρα την 3.9.2024 με το έγγραφο αριθ.2832.5/62177/3.9.2024 της ΔΙΠΕΑ, η προθεσμία των είκοσι (20) ημερών, που προβλέπεται από τη σύμβαση για την συντέλεση της παραλαβής του παραδοθέντος συμβατικού υλικού δεν μπορεί να αρχίσει πριν την συμπλήρωση τουλάχιστον πέντε εργασίμων ημερών μετά την 3.9.2024, ήτοι από 12.9.2024 και εφεξής. Ακολούθως, εφόσον, εντός είκοσι ημερών από την 12.9.2024, η Επιτροπή Παραλαβής, με το από 26.9.2024 Πρακτικό της, το οποίο συντάχθηκε για συνεδρίαση, που διεξήχθη παρουσία τριών εκπροσώπων της αναδόχου, διαπίστωσε πλημμέλειες, αποκλίσεις και ελλείψεις στα συμβατικά υλικά και αποφάσισε περαιτέρω ελέγχους, δοκιμές κλπ., πέραν όλων των άλλων, και το γεγονός αυτό αποκλείει κατά νόμο την επέλευση αυτοδίκαιης παραλαβής των συμβατικών υλικών (πρβλ. ΣτΕ 140/2021 σκ. 6, 1168/2018 σκ.7, κ.ά.) και, ως εκ τούτου, αρμοδίως και νομίμως η Επιτροπή Παραλαβής προέβη στην περαιτέρω συνέχιση των εργασιών της επί της παραλαβής.
22. Σύμφωνα με τα προαναφερόμενα, εφόσον η Επιτροπή Παρακολούθησης και Παραλαβής, εντός του καθοριζόμενου από τη Σύμβαση χρόνου των είκοσι (20) ημερών, εξέφρασε τις αντιρρήσεις της και αμφισβήτησε την καταλληλότητα του συμβατικού είδους, έστω και σε προκαταρκτικό στάδιο, για τις δε συμβατικές αποκλίσεις που υφίσταντο μετά τις 31.8.2024 (φερόμενη ως ημερομηνία παράδοσης του υλικού) ήταν πλήρως ενήμερη η ανάδοχος, καθόσον παρέστη στη συνεδρίαση της 26.9.2024 της Επιτροπής με τρείς (3) εκπροσώπους της, δεν επήλθε κατά νόμο αυτοδίκαιη παραλαβή του συμβατικού υλικού και, ως εκ τούτου, η Επιτροπή παραλαβής ήταν κατά χρόνο αρμόδια για τις οποιεσδήποτε ενέργειές της έλαβαν έκτοτε χώρα.
23. Ενόψει των ανωτέρω, παρέλκει η απάντηση στα υπόλοιπα σκέλη του ερωτήματος, καθόσον αυτά τίθενται υπό την προϋπόθεση της συνδρομής αυτοδίκαιης παραλαβής του συμβατικού υλικού, η οποία εν προκειμένω δεν συντρέχει.
Απάντηση
24. Σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, στο ερώτημα που υποβλήθηκε, το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (Δ΄ Τμήμα) γνωμοδοτεί, ομόφωνα, ότι ως προς τη σύμβαση με αριθμό Τ16/2023 δεν έχει συντελεστεί αυτοδίκαιη παραλαβή του συμβατικού υλικού κατά τη διάταξη του άρθρου 209 παρ. 3 του ν. 4412/2016, και, συνακόλουθα, αρμοδίως και νομίμως η Επιτροπή Παραλαβής προέβη σε όλες εν γένει τις εργασίες της επί της παραλαβής, ως εκ τούτου δε παρέλκει η απάντηση στα υπόλοιπα σκέλη του ερωτήματος.
ΘΕΩΡΗΘΗΚΕ
Αθήνα 12 Μαΐου 2025
Η Πρόεδρος Η Εισηγήτρια
Αδαμαντία Καπετανάκη Θεοδώρα Κουκλιάκου
Αντιπρόεδρος Ν.Σ.Κ. Πάρεδρος ΝΣΚ