ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
ΣτΕ 159/2026 Συγκρότηση Διοικητικού Συμβουλίου ΕΟΠΥΥ - Διαχρονικό δίκαιο - Αντικείμενη στο Σύνταγμα η κατάργηση συμμετοχής εκπροσώπου των συνταξιούχων στο ΔΣ του ΕΟΠΥΥ, ως παρακωλύουσα την άσκηση της συνδικαλιστικής ελευθερίας - Παραπομπή στην Ολομέλεια
Ανάρτηση: 19/05/2026
Η υπόθεση αφορά αίτηση ακύρωσης συνδικαλιστικής οργάνωσης συνταξιούχων κατά υπουργικής απόφασης με την οποία συγκροτήθηκε το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΟΠΥΥ χωρίς συμμετοχή εκπροσώπου των συνταξιούχων. Το αιτούν σωματείο υποστήριξε ότι ο αποκλεισμός αυτός παραβιάζει τη συνδικαλιστική ελευθερία και τον θεσμικό ρόλο των οργανώσεων συνταξιούχων στη διοίκηση των φορέων κοινωνικής ασφάλισης.
Το Δικαστήριο εξέτασε το συνταγματικό πλαίσιο των άρθρων 12, 22, 23 και 25 του Συντάγματος, καθώς και το άρθρο 11 της ΕΣΔΑ και τη σχετική διεθνή νομοθεσία περί συνδικαλιστικής ελευθερίας. Έκρινε ότι, μολονότι ο κοινός νομοθέτης διαθέτει ευχέρεια ως προς την οργάνωση και διοίκηση των ασφαλιστικών οργανισμών, δεν μπορεί να αποκλείει χωρίς επαρκή λόγο τη συμμετοχή εκπροσώπων των συνταξιούχων στα διοικητικά όργανα φορέων κοινωνικής ασφάλισης, όταν η συμμετοχή αυτή αποτελούσε διαχρονικά στοιχείο της λειτουργίας τους και οι πόροι των οργανισμών προέρχονται και από εισφορές των συνταξιούχων.
Το Δικαστήριο επισήμανε ότι τόσο στους προϋφιστάμενους ασφαλιστικούς οργανισμούς που εντάχθηκαν στον ΕΟΠΥΥ όσο και στον ίδιο τον ΕΟΠΥΥ προβλεπόταν επί σειρά ετών συμμετοχή εκπροσώπων των συνταξιούχων στα διοικητικά συμβούλια. Η συμμετοχή αυτή συνδέεται με τη διαχείριση ασφαλιστικών πόρων, στη χρηματοδότηση των οποίων συμβάλλουν οι συνταξιούχοι μέσω εισφορών, και αποτελεί ουσιώδες μέσο συνδικαλιστικής δράσης για την προάσπιση των συμφερόντων τους.
Η πλειοψηφία έκρινε ότι η μεταγενέστερη ρύθμιση του άρθρου 29 παρ. 2 του ν. 4931/2022, με την οποία το Δ.Σ. του ΕΟΠΥΥ μειώθηκε σε επταμελές και καταργήθηκε η συμμετοχή εκπροσώπου των συνταξιούχων, δεν είναι αναγκαία ούτε πρόσφορη για τον επιδιωκόμενο σκοπό της δημιουργίας «ευέλικτου και τεχνοκρατικού» σχήματος διοίκησης, δεδομένου ότι και το προγενέστερο καθεστώς προέβλεπε ειδικούς επιστήμονες με αυξημένα προσόντα. Κατά συνέπεια, ο αποκλεισμός των συνταξιούχων παραβιάζει τη συνδικαλιστική ελευθερία, τις διατάξεις των άρθρων 12 παρ. 1, 22 παρ. 5 και 23 παρ. 1 του Συντάγματος, καθώς και την αρχή της αναλογικότητας.
Διατυπώθηκε μειοψηφία, σύμφωνα με την οποία ο νομοθέτης διαθέτει πλήρη διακριτική ευχέρεια ως προς τη διοικητική οργάνωση των φορέων κοινωνικής ασφάλισης και δύναται, για λόγους αποτελεσματικότητας και τεχνοκρατικής διοίκησης, να τροποποιεί τη σύνθεση των διοικητικών συμβουλίων χωρίς να παραβιάζεται η συνδικαλιστική ελευθερία ή η αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.
Επειδή το Τμήμα έκρινε διάταξη τυπικού νόμου ως αντισυνταγματική, αποφασίσθηκε η παραπομπή του ζητήματος στην Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, σύμφωνα με το άρθρο 100 παρ. 5 του Συντάγματος.