ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
ΕλΣυν Ολ 840/2026 Προσφυγή αναθεώρησης - Προσυμβατικός έλεγχος τροποποιητικών δημοσίων συμβάσεων - Ουσιώδης μεταβολή χρονοδιαγράμματος - Απαγόρευση ελέγχου μετά τη μερική εκτέλεση
Ανάρτηση: 11/09/2026
Συνεκδικάστηκαν δύο εμπρόθεσμες και τυπικά παραδεκτές προσφυγές αναθεώρησης, λόγω συνάφειας, επειδή στρέφονταν κατά της ίδιας απόφασης και αφορούσαν το ίδιο σχέδιο τροποποιητικής σύμβασης. Εξετάστηκε ο προληπτικός προσυμβατικός έλεγχος νομιμότητας συμβάσεων μεγάλης οικονομικής αξίας, ο οποίος πρέπει καταρχήν να προηγείται της υπογραφής και, κατά μείζονα λόγο, της εκτέλεσης της σύμβασης. Κρίθηκε ότι ο εκ των υστέρων έλεγχος επιτρέπεται κατ' εξαίρεση μόνον όταν προβλέπεται από ειδική νομοθετική διάταξη περιορισμένης ισχύος και συντρέχουν λόγοι υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος, συμβατοί με το κράτος δικαίου. Εξετάστηκε ο χαρακτηρισμός μεικτής δημόσιας σύμβασης, με εφαρμοστέο καθεστώς εκείνο που αντιστοιχεί στο κύριο αντικείμενό της, όπως προκύπτει από τις ουσιώδεις υποχρεώσεις και τα συνολικά χαρακτηριστικά της. Εξετάστηκαν οι προϋποθέσεις υπαγωγής τροποποιητικών συμβάσεων σε προσυμβατικό έλεγχο, ιδίως η προηγούμενη υπαγωγή της αρχικής σύμβασης και ο ουσιώδης χαρακτήρας της τροποποίησης. Κρίθηκε ότι η μεταβολή ουσιώδους συμβατικού όρου, όπως το χρονοδιάγραμμα εκτέλεσης ή ο χρόνος παράδοσης, συνιστά καταρχήν ουσιώδη τροποποίηση και υπάγεται σε προσυμβατικό έλεγχο. Κρίθηκε ότι γενική παραπομπή στη νομοθεσία περί παράτασης του χρόνου παράδοσης δεν αποτελεί σαφή, ακριβή και ρητή ρήτρα αναθεώρησης, εφόσον δεν εξειδικεύει τους όρους ενεργοποίησης και τη χρονική έκταση της μεταβολής. Όταν η ρήτρα δεν είναι επαρκώς εξειδικευμένη και η ενεργοποίησή της διαμορφώνεται κατά το στάδιο εκτέλεσης, ο έλεγχος εκτείνεται στον τρόπο ενεργοποίησης, στη συμβατότητα με τους κανόνες τροποποίησης και στις συνέπειες για τη φύση και την οικονομική ισορροπία της σύμβασης. Η μεταγενέστερη ρύθμιση της προθεσμίας παράδοσης κρίθηκε ότι επαναλάμβανε και εξειδίκευε προηγούμενη τροποποίηση, η οποία δεν είχε υποβληθεί σε προσυμβατικό έλεγχο, και συνεπώς δεν μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο μεταγενέστερου ελέγχου. Για τις πρόσθετες προμήθειες και συμπληρωματικές εργασίες κρίθηκε ότι, μετά την ουσιώδη εκτέλεση ή εγκατάστασή τους, είχε απολεσθεί η χρονική αρμοδιότητα του προληπτικού ελέγχου, ανεξαρτήτως της τυπικής παραλαβής τους. Η επίκληση του κατεπείγοντος, του απρόβλεπτου χαρακτήρα, της δημόσιας υγείας και ασφάλειας, της λειτουργικής αναγκαιότητας ή του κινδύνου απώλειας χρηματοδότησης δεν αρκούσε για να επιτρέψει εκ των υστέρων έλεγχο, ενώ η ειδική εξαίρεση για ήδη εκτελεσθείσες επείγουσες και απρόβλεπτες εργασίες αφορά δημόσια έργα και όχι μεικτές συμβάσεις με προέχον στοιχείο την προμήθεια. Τελική κρίση: οι προσφυγές αναθεώρησης απορρίφθηκαν και διατάχθηκε η κατάπτωση των παραβόλων υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου.