ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
ΣτΕ 345/2026 Πολεοδομικός σχεδιασμός - Χρήσεις γης - Δεσμευτικότητα ΓΠΣ - Όρια αρμοδιότητας Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την επίλυση πολεοδομικών ζητημάτων - Υπουργική απόφαση για τον καθορισμό χρήσεων γης μετά από τροποποίηση ρυμοτομικού σχεδίου - Θέση νέων κανόνων καθ' υπέρβαση της αρμοδιότητας - Παραπομπή στην επταμελή σύνθεση
Ανάρτηση: 06/05/2026
Η κρινόμενη αίτηση αφορά την ακύρωση της υπουργικής απόφασης ΥΠΕΝ/ΔΣΜΠ/26671/376/11.3.2024, η οποία ρυθμίζει τον καθορισμό χρήσεων γης σε περιπτώσεις τροποποίησης ρυμοτομικού σχεδίου, ιδίως μετά από άρση ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης ή όταν δεν έχει ταυτόχρονα καθοριστεί χρήση γης.
Νομικό πλαίσιο και αρμοδιότητα Υπουργού
Κατά το άρθρο 28 παρ. 2 του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ν. 4067/2012), ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας δύναται, κατόπιν γνώμης του ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α., να επιλύει ερμηνευτικά ζητήματα της πολεοδομικής νομοθεσίας με δεσμευτικές αποφάσεις για τη Διοίκηση. Η αρμοδιότητα αυτή έχει εκτελεστό χαρακτήρα, δεν επιτρέπει όμως τη θέσπιση νέων κανόνων δικαίου, αλλά μόνο την ερμηνεία υφιστάμενων διατάξεων. Τυχόν υπέρβαση της εξουσίας αυτής καθιστά την απόφαση ακυρωτέα ως στερούμενη νομίμου ερείσματος.
Συνταγματικές αρχές και άρση ρυμοτομικών δεσμεύσεων
Βάσει των άρθρων 17 και 24 του Συντάγματος, η διατήρηση ρυμοτομικών απαλλοτριώσεων ή βαρών για υπερβολικό χρόνο χωρίς αποζημίωση δεν επιτρέπεται. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η Διοίκηση υποχρεούται να άρει τη δέσμευση και να επανακαθορίσει το πολεοδομικό καθεστώς του ακινήτου. Η άρση δεν συνεπάγεται αυτομάτως οικοδομησιμότητα, αλλά απαιτεί συνολική πολεοδομική αξιολόγηση, με συνεκτίμηση περιβαλλοντικών, χωροταξικών και λειτουργικών παραμέτρων. Επίσης, επανεπιβολή απαλλοτρίωσης επιτρέπεται μόνο αν συντρέχουν σοβαρές πολεοδομικές ανάγκες και δυνατότητα άμεσης αποζημίωσης.
Δεσμευτικότητα του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου (Γ.Π.Σ.)
Το Γ.Π.Σ. αποτελεί το ανώτερο επίπεδο πολεοδομικού σχεδιασμού και καθορίζει δεσμευτικά τις χρήσεις γης. Οι μεταγενέστερες πολεοδομικές μελέτες και τροποποιήσεις σχεδίων πόλεως οφείλουν να εναρμονίζονται με αυτό. Κατ’ αρχήν, κάθε απόκλιση από τις προβλέψεις του Γ.Π.Σ. προϋποθέτει προηγούμενη τροποποίησή του, αν και η δεσμευτικότητα αυτή δεν είναι απόλυτη σε ειδικές περιπτώσεις (π.χ. νέες πολεοδομικές ανάγκες ή τεχνικές διορθώσεις).
Ειδικά ζητήματα μετά από άρση απαλλοτρίωσης
Σε περιπτώσεις άρσης ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης, η Διοίκηση οφείλει να ρυθμίσει τόσο το σχέδιο πόλης όσο και, εφόσον απαιτείται, το Γ.Π.Σ. Το κρίσιμο νομικό ζήτημα είναι αν επιτρέπεται η τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου και ο καθορισμός χρήσης γης χωρίς προηγούμενη τροποποίηση του Γ.Π.Σ. ή αν αυτή αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση.
Περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης
Η προσβαλλόμενη υπουργική απόφαση προβλέπει ότι:
όταν δεν έχει καθοριστεί χρήση γης μετά από τροποποίηση σχεδίου, οι Υπηρεσίες Δόμησης μπορούν να εφαρμόζουν την κυρίαρχη χρήση των όμορων οικοδομικών τετραγώνων,
όταν η προβλεπόμενη χρήση του Γ.Π.Σ. έχει ήδη υλοποιηθεί αλλού, παύει η δεσμευτικότητά της χωρίς ανάγκη τροποποίησης του Γ.Π.Σ.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι, μολονότι η απόφαση έχει εκτελεστό χαρακτήρα, δεν περιορίζεται σε ερμηνεία της νομοθεσίας αλλά εισάγει νέους κανόνες δικαίου που αντιβαίνουν στο ισχύον πολεοδομικό πλαίσιο και στη σχετική νομολογία. Συνεπώς, εκδόθηκε καθ’ υπέρβαση της εξουσιοδότησης του άρθρου 28 παρ. 2 Ν.Ο.Κ. και στερείται νομίμου ερείσματος.
Λόγω της ιδιαίτερης σημασίας των ανακυπτόντων ζητημάτων, η υπόθεση παραπέμπεται προς κρίση σε επταμελή σύνθεση.