Αριθμός Γνωμοδότησης 24/2025
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ
ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
ΣΤ΄ Τμήμα
Συνεδρίαση της 12ης Μαρτίου 2025
Σύνθεση:
Πρόεδρος: Κωνσταντίνος Γεωργιάδης, Αντιπρόεδρος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.
Μέλη: Νικόλαος Καραγιώργης, Θεόδωρος Ράπτης, Αντώνιος Παπαγεωργίου, Μαρία Δεληγιάννη, Μαρία Μπασδέκη, Μαρία – Λουΐζα Μπακαλάκου, Παναγιώτα Παρασκευοπούλου, Σοφία Διαμαντοπούλου, Σοφία Καρυτινού, Νομικοί Σύμβουλοι του Κράτους.
Εισηγήτρια: Ευδοκία Σαφαρή, Πάρεδρος Ν.Σ.Κ. (γνώμη χωρίς ψήφο).
Αριθμός Ερωτήματος: Το υπ’ αριθ. πρωτ. 56988/15-1-2025 έγγραφο της Διεύθυνσης Ασφάλισης της Γενικής Διεύθυνσης Εισφορών του e-ΕΦΚΑ, το οποίο υπογράφεται από τον Υποδιοικητή Β΄ του e-ΕΦΚΑ.
Περίληψη ερωτήματος: Ερωτάται ποιο πρόσωπο ευθύνεται για τις οφειλές της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία «Π…. - Ε…. Α.Ε.», για το χρονικό διάστημα από 8-3-2001 έως 13-12-2003.
Επί του ανωτέρω ερωτήματος, το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (ΣΤ΄ Τμήμα) γνωμοδότησε ως ακολούθως:
Ιστορικό
Από το προαναφερθέν έγγραφο της υπηρεσίας και τα στοιχεία που το συνοδεύουν, προκύπτουν τα εξής:
1. Το Υποκατάστημα του Ι.Κ.Α. – Ε.Τ.Α.Μ. Αμαρουσίου (και ήδη Τοπική Διεύθυνση Δ΄ Βόρειου Τομέα Αθήνας του e-ΕΦΚΑ, με έδρα το Μαρούσι) εξέδωσε σε βάρος της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία «Π… – Ε… Α.Ε.» την υπ’ αριθ. .../2-12-2004 Πράξη Επιβολής Εισφορών (Π.Ε.Ε.) και την υπ’ αριθ. .../25-11-2002 Πράξη Επιβολής Προστίμου Ακαταχώριστων Εργαζομένων (Π.Ε.Π.Α.Ε.), με τις οποίες επιβλήθηκαν σε βάρος της εισφορές ύψους 127.835,10 ευρώ και πρόστιμο ύψους 2.760 ευρώ, αντίστοιχα, για την ασφαλιστική τακτοποίηση απασχολούμενου στην εν λόγω επιχείρηση προσωπικού, κατά το χρονικό διάστημα από τον Ιανουάριο του 2002 μέχρι τον Οκτώβριο του 2004.
2. Η Α.Γ. διατέλεσε Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος της ως άνω εταιρείας κατά τη χρονική περίοδο από 2-2-2001 έως 13-12-2003. Στο σώμα των επίμαχων πράξεων αναφερόταν μεν ως εργοδότης η εταιρεία, οριζόταν, όμως, και η ως άνω ως υπόχρεη, με την ιδιότητα της Προέδρου και Διευθύνουσας Συμβούλου της εταιρείας. Κατά των πιο πάνω Πράξεων, ασκήθηκαν από την Α.Γ. οι αντίστοιχες υπ’ αριθ. ... και .../21-7-2005 ενστάσεις, ενώπιον της Τοπικής Διοικητικής Επιτροπής του ανωτέρω Υποκαταστήματος του Ι.Κ.Α. – Ε.Τ.Α.Μ. Οι ενστάσεις αυτές απορρίφθηκαν με την υπ’ αριθ. .../10-4-2006 απόφαση της Τοπικής Διοικητικής Επιτροπής (Τ.Δ.Ε.) του Ι.Κ.Α. – Ε.Τ.Α.Μ.
3. Κατά της απόφασης αυτής, ασκήθηκε από την Α.Γ. η με αριθμό κατάθεσης ΓΑΚ .../2006 προσφυγή, επί της οποίας εκδόθηκε η υπ’ αριθ. 12815/2011 απόφαση του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθήνας (Τμ. 30ο Τριμελές). Με την εν λόγω απόφαση, το δικαστήριο, αφού έκρινε ότι υπόχρεο για την καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών, που επιβλήθηκαν σε βάρος ανώνυμης εταιρείας, είναι, καταρχήν, το νομικό πρόσωπο της εργοδότριας εταιρείας, στο όνομα της οποίας πρέπει να εκδοθεί η πράξη επιβολής εισφορών, ενώ η θέσπιση προσωπικής και αλληλέγγυας ευθύνης, για την καταβολή των οφειλομένων από ανώνυμες εταιρείες ασφαλιστικών εισφορών, των φυσικών προσώπων, που έχουν την ιδιότητα του διευθυντή, διαχειριστή ή διευθύνοντα συμβούλου ανώνυμης εταιρείας, δεν καθιστά τα πρόσωπα αυτά εργοδότες, αποφάνθηκε ότι η προσφεύγουσα δεν είναι υπόχρεη για την καταβολή των ένδικων εισφορών, προστίμων και πρόσθετης επιβάρυνσης εισφορών, αφού δεν είναι εργοδότης και επομένως, εσφαλμένα αναγράφηκε στο σώμα των σχετικών καταλογιστικών πράξεων, ως υπόχρεη για την καταβολή τους.
4. Κατόπιν τούτων, έγινε δεκτή η προσφυγή και ακυρώθηκε η υπ’ αριθ. .../10-4-2006 απόφαση της Τοπικής Διοικητικής Επιτροπής του Ι.Κ.Α. – Ε.Τ.Α.Μ. και οι ενσωματωθείσες σε αυτή, .../2-12-2004 Πράξη Επιβολής Εισφορών και .../25-11-2002 Πράξη Επιβολής Προστίμου Ακαταχώριστων Εργαζομένων, κατά το μέρος που αφορούν την προσφεύγουσα, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο σκεπτικό της απόφασης, όπου αναφέρεται ότι πρέπει να ακυρωθούν «…η προσβαλλόμενη απόφαση της ΤΔΕ και οι ενσωματωθείσες σε αυτή ένδικες ΠΕΕ και ΠΕΠΑΕ, κατά το μέρος που αναφέρουν την προσφεύγουσα ως υπόχρεη για την καταβολή των εν λόγω επιβληθεισών εισφορών και προστίμου, με την ιδιότητά της ως Προέδρου του Δ.Σ. και Διευθύνουσας Συμβούλου της εργοδότριας εταιρείας…».
5. Κατά της υπ’ αριθ. 12815/2011 απόφασης του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθήνας, ασκήθηκε από το Ι.Κ.Α. – Ε.Τ.Α.Μ. έφεση, η οποία απορρίφθηκε με την υπ’ αριθ. 7038/2014 απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών (Τμήματος 10ου Τριμελούς), ενώ και η αίτηση αναίρεσης του Ι.Κ.Α. – Ε.Τ.Α.Μ. κατά της απόφασης του δευτεροβάθμιου Δικαστηρίου απορρίφθηκε, με την υπ’ αριθ. 2037/2017 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (Τμήματος Α΄) ως απαράδεκτη, λόγω μη συνδρομής των προϋποθέσεων της παραγράφου 3 του άρθρου 53 του π.δ/τος 18/1989.
6. Με τη με αριθ. .../23.6.2005 έκθεση του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Αθήνας Κ. Γ. και σε εκτέλεση της με αριθ. .../2005 έγγραφης παραγγελίας της Διευθύντριας του Β΄ Ταμείου Είσπραξης Εσόδων του Ι.Κ.Α. – Ε.Τ.Α.Μ. Αθήνας, επιβλήθηκε αναγκαστική κατάσχεση της σε αυτήν περιγραφόμενης ακίνητης περιουσίας της Α.Γ., κατ’ εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 69 παρ. 2 του ν. 2676/1999, προκειμένου να εισπραχθούν χρέη προς το Ι.Κ.Α. της προαναφερόμενης ανώνυμης εταιρείας, της οποίας η Α.Γ. φερόταν ως διευθύνουσα σύμβουλος, ύψους, κατά το κεφάλαιο, 157.098,86 ευρώ, προερχόμενων από ασφαλιστικές εισφορές (πράξεις επιβολής εισφορών, πράξεις επιβολής πρόσθετης επιβάρυνσης εισφορών και πρόστιμα ακαταχώριστων εργαζόμενων).
7. Κατά της ανωτέρω έκθεσης αναγκαστικής κατάσχεσης, η Α.Γ. άσκησε ανακοπή, η οποία έγινε εν μέρει δεκτή, με την υπ’ αριθ. 9633/2006 απόφαση του Μονομελούς Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών (Τμήματος 18ου). Με την απόφαση αυτή, αφού απορρίφθηκε ως απαραδέκτως προβαλλόμενος, κατ’ άρθρο 224 παρ. 3 του Κ.Διοικ.Δικ., ο ισχυρισμός της ανακόπτουσας ότι μη νόμιμα επισπεύδεται η ένδικη κατάσχεση, διότι δεν υφίσταται ως προς αυτήν οριστικός νόμιμος τίτλος, κρίθηκε ότι νόμιμα επιβλήθηκε η ένδικη κατάσχεση για την εξόφληση ασφαλιστικών εισφορών προς το Ι.Κ.Α., για την καταβολή των οποίων υπήρχε σχετική υποχρέωση από την ανακόπτουσα, για το χρονικό διάστημα από τον μήνα Φεβρουάριο του έτους 2001 έως 13-12-2003, καθόσον, κατά το διάστημα αυτό, είχε την κατά νόμο απαιτούμενη για τη θεμελίωση της ευθύνης της ιδιότητα της διευθύνουσας συμβούλου και εντεταλμένης με τη διοίκηση της εταιρείας, η πραγματική δε άσκηση της διοίκησης δεν αποτελούσε προϋπόθεση θεμελίωσης της ευθύνης αυτής. Περαιτέρω, με την ίδια απόφαση κρίθηκε ότι η ένδικη κατάσχεση επιβλήθηκε μη νόμιμα για την εξόφληση ασφαλιστικών εισφορών, η υποχρέωση καταβολής των οποίων γεννήθηκε μετά τις 13-12-2003 και συνακόλουθα, η ένδικη πράξη τροποποιήθηκε και περιορίστηκαν τα χρέη της ως άνω ανώνυμης εταιρείας, για τα οποία επιβλήθηκε η κατάσχεση, στο ποσό των 119.202,35 ευρώ.
8. Έφεση της Α.Γ. κατά της ανωτέρω απόφασης του Μονομελούς Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών έγινε δεκτή με την υπ’ αριθ. 11121/2015 απόφαση του Τριμελούς Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών (Τμήματος 29ου), καθώς το Δικαστήριο έκρινε ότι ύστερα από την έκδοση της υπ’ αριθ. 12815/2011 απόφασης του Τριμελούς Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών, η οποία κατέστη τελεσίδικη (και ήδη αμετάκλητη), μετά την έκδοση της εκκαλούμενης απόφασης, η οποία δεσμεύει το Δικαστήριο και με την οποία ακυρώθηκαν οι αναφερόμενες στον πίνακα χρεών της ένδικης πράξης Π.Ε.Ε., Π.Ε.Π.Ε.Ε. και Π.Ε.Π.Α.Ε., δεν υφίστανται νόμιμοι τίτλοι για την περαιτέρω αναγκαστική είσπραξη των ένδικων οφειλών.
Η Υπηρεσία, λαμβάνοντας υπόψη τα προεκτεθέντα, υπέβαλε το αναφερόμενο στην «Περίληψη Ερωτήματος» της παρούσας, ερώτημα.
Νομοθετικό πλαίσιο
9. Στη διάταξη της παραγράφου 5 εδ. α΄ του άρθρου 8 του α.ν. 1846/1951 (Α΄179) ορίζονται τα εξής: «5. Εργοδότης: α) Τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου δια λογαριασμόν των οποίων τα υπαγόμενα εις την ασφάλισιν πρόσωπα προσφέρουν την εργασίαν των…». Στη διάταξη της παραγράφου 1 του άρθρου 26 του ιδίου νόμου προβλέπεται ότι: «1. Δια την καταβολήν των εισφορών των ησφαλισμένων ευθύνεται επί παρεχόντων εξηρτημένην εργασίαν ο εργοδότης…», ενώ στην παράγραφο 11 του ίδιου άρθρου, όπως η παράγραφος αυτή αντικαταστάθηκε από την παράγραφο 2 του άρθρου 60 του ν. 2676/1999 (ΦΕΚ Α΄ 5) ορίζεται ότι: «α. Πράξη Επιβολής Εισφορών (ΠΕΕ) συντάσσεται: α.α. Σε βάρος των εργοδοτών οι οποίοι παραβαίνουν τις υποχρεώσεις που ορίζονται στις παραγράφους 1 και 2 του παρόντος άρθρου και δεν καταβάλλουν τις εισφορές ή δεν επικολλούν τα ελλείποντα ένσημα. α.β. Σε βάρος των εργοδοτών οι οποίοι παραβαίνουν τις υποχρεώσεις που ορίζονται στην παράγραφο 9 του παρόντος άρθρου, με συνέπεια να δυσχεραίνεται η εξακρίβωση των προσώπων που υπάγονται στην ασφάλιση, καθώς και οι εισφορές που πρέπει να καταβληθούν. Στην περίπτωση αυτή, η πράξη επιβολής εισφορών συντάσσεται κατά την κρίση των αρμόδιων οργάνων του ΙΚΑ…».
10. Στο άρθρο 115 του ν. 2238/1994 «Κύρωση του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος» (Α΄ 151) ορίζονται τα εξής:«1. Τα πρόσωπα που είναι διευθυντές, διαχειριστές ή διευθύνοντες σύμβουλοι και εκκαθαριστές των ημεδαπών ανώνυμων εταιρειών ή συνεταιρισμών κατά το χρόνο της διάλυσης ή συγχώνευσής τους, ευθύνονται προσωπικώς και αλληλεγγύως για την πληρωμή του φόρου που οφείλεται από αυτά τα νομικά πρόσωπα σύμφωνα με τον παρόντα, καθώς και του φόρου που παρακρατείται, ανεξάρτητα από το χρόνο βεβαίωσής τους. …2…3. (όπως η παράγραφος αυτή προστέθηκε με την παρ. 6 του άρθρου 22 του ν. 2648/1998, Α΄238). Τα πρόσωπα που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2 ευθύνονται προσωπικώς και αλληλεγγύως για τους παρακρατούμενους φόρους και κατά τη διάρκεια λειτουργίας του νομικού προσώπου που εκπροσωπούν, ως εξής: α) Αν έχει γίνει η παρακράτηση φόρου, όλα τα πρόσωπα που είχαν μία από τις ως άνω ιδιότητες από τη λήξη της προθεσμίας απόδοσης του φόρου και μετά. β) Αν δεν έχει γίνει η παρακράτηση φόρου, όλα τα πρόσωπα, που είχαν μία από τις πιο πάνω ιδιότητες κατά το χρόνο που υπήρχε η υποχρέωση παρακράτησης του φόρου».
11. Στη διάταξη του άρθρου 4 παρ. 4 του ν. 2556/1997 «Μέτρα κατά της εισφοροδιαφυγής, διασφάλιση εσόδων ΙΚΑ και άλλα θέματα» (Α΄ 270), όπως αυτή αντικαταστάθηκε από τη διάταξη του άρθρου 69 παρ. 2 του ν. 2676/1999 (Α΄ 1) ορίζεται ότι: «Οι διατάξεις του άρθρου 115 του ν. 2238/1994 (ΦΕΚ Α΄ 151), όπως ισχύουν κάθε φορά, που αναφέρονται στην ευθύνη των διοικούντων νομικά πρόσωπα για την καταβολή των φόρων που οφείλουν στο Δημόσιο τα πρόσωπα αυτά, εφαρμόζονται κατ’ αναλογία και για την καταβολή των οφειλομένων στο ΙΚΑ ασφαλιστικών εισφορών».
12. Με τα άρθρα 72 και 101 του ν. 4172/2013 «Φορολογία εισοδήματος, επείγοντα μέτρα εφαρμογής του ν. 4046/2012, του ν. 4093/2012 και του ν. 4127/2013 και άλλες διατάξεις» (Α΄ 167)), ορίσθηκε ότι:
Άρθρο 72 [όπως αυτό τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε από το άρθρο 26 παρ. 3 του ν. 4223/2013 (Α΄ 287)],
«25. Από την έναρξη ισχύος του ν. 4172/2013 παύουν να ισχύουν οι διατάξεις του ν. 2238/1994 (Α΄ 151), συμπεριλαμβανομένων και όλων των κανονιστικών πράξεων και εγκυκλίων που έχουν εκδοθεί κατ’ εξουσιοδότηση αυτού του νόμου».
Άρθρο 101
«1. Στο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ ιδρύεται Κέντρο Είσπραξης Ασφαλιστικών Εισφορών (ΚΕΑΟ) με οικονομική και λογιστική αυτοτέλεια. 2…3. Για τις ανάγκες του παρόντος νοούνται: … Ληξιπρόθεσμες, οι καθυστερούμενες ασφαλιστικές εισφορές από τη σύνταξη της πράξης βεβαίωσης της οφειλής.
Βεβαίωση οφειλής, η ειδική διοικητική πράξη καταγραφής οφειλών. Η πράξη βεβαίωσης οφειλής συντάσσεται τον επόμενο μήνα λήξης της εμπροθέσμου καταβολής των ασφαλιστικών οφειλών και σε κάθε περίπτωση μέχρι έξι (6) μήνες από την ημέρα που οι ασφαλιστικές οφειλές κατέστησαν καθυστερούμενες.
Τίτλο εκτελεστό αναγκαστικής είσπραξης οφειλών σύμφωνα με το ν.δ. 356/1974 Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ), ως ισχύει, αποτελεί η πράξη βεβαίωσης οφειλής μετά την απόδοση μοναδικού αριθμού και την ταυτόχρονη ηλεκτρονική εγγραφή της στο ειδικό ηλεκτρονικό μητρώο εσόδων του ΚΕΑΟ. 4…12…».
13. Το άρθρο 31 του ν. 4321/2015 «Ρυθμίσεις για την επανεκκίνηση της οικονομίας» (Α΄ 32), όπως η παράγραφος 1 του άρθρου αυτού αντικαταστάθηκε με το άρθρο 64 του ν. 4646/2019 (Α΄ 201), ορίζει ότι: «Αλληλέγγυα ευθύνη.
1. Τα πρόσωπα που είναι νόμιμοι εκπρόσωποι, πρόεδροι, διαχειριστές, διευθύνοντες σύμβουλοι, εντεταλμένοι στη διοίκηση και εκκαθαριστές των νομικών προσώπων και νομικών οντοτήτων, όπως αυτές προσδιορίζονται στο άρθρο 3 του ν. 4174/2013 (Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας, Α` 170), κατά τον χρόνο της διάλυσης ή συγχώνευσής τους, ευθύνονται προσωπικά και αλληλέγγυα και εις ολόκληρον για την καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών, πρόσθετων τελών, προσαυξήσεων και λοιπών επιβαρύνσεων που οφείλονται από αυτά τα νομικά πρόσωπα και τις νομικές οντότητες προς τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης ανεξάρτητα από τον χρόνο βεβαίωσής τους, εφόσον συντρέχουν σωρευτικά οι κατωτέρω προϋποθέσεις:
α. τα ανωτέρω πρόσωπα είχαν μια από τις ανωτέρω ιδιότητες είτε κατά τη διάρκεια λειτουργίας του νομικού προσώπου είτε κατά τον χρόνο λύσης, διάλυσης ή συγχώνευσής του είτε κατά τη διάρκεια της εκκαθάρισης του νομικού προσώπου,
β. οι οφειλές κατέστησαν ληξιπρόθεσμες κατά τη διάρκεια της θητείας τους υπό κάποια εκ των ανωτέρω ιδιοτήτων, με την επιφύλαξη των επόμενων εδαφίων. Αν οι οφειλές διαπιστώνονται μετά από έλεγχο, ως αλληλεγγύως υπεύθυνα πρόσωπα κατά την έννοια της παραγράφου αυτής, νοούνται μόνο τα πρόσωπα στα οποία συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις των στοιχείων α` και γ` κατά το έτος ή την περίοδο στην οποία ανάγονται οι οφειλές αυτές. Σε περίπτωση που οι υπό παρ.1 οφειλές έχουν υπαχθεί σε ρύθμιση, η αλληλέγγυα ευθύνη βαραίνει και τα πρόσωπα στα οποία συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις των στοιχείων α` και γ` κατά τον χρόνο που κάθε δόση της ρύθμισης κατέστη ληξιπρόθεσμη ή η ρύθμιση απωλέσθηκε. Για τα ποσά των τόκων, των προσαυξήσεων, των προστίμων και των λοιπών χρηματικών κυρώσεων, η αλληλέγγυα ευθύνη βαραίνει τα πρόσωπα που είναι αλληλεγγύως υπεύθυνα για την κύρια οφειλή επί της οποίας υπολογίζονται και επιβάλλονται τα ποσά αυτά,
γ. οι εν λόγω οφειλές δεν καταβλήθηκαν ή δεν αποδόθηκαν στο Δημόσιο από υπαιτιότητα των ανωτέρω προσώπων. Το βάρος απόδειξης για την μη ύπαρξη υπαιτιότητας, φέρουν τα υπό παραγράφου 1 πρόσωπα. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας δύνανται να ορίζονται ενδεικτικά περιπτώσεις έλλειψης υπαιτιότητας….2…3…4…5. Το άρθρο αυτό ισχύει από την ημερομηνία κατάργησης του άρθρου 115 του ν. 2238/1994 για τα πρόσωπα που ήταν υπεύθυνα με βάση τις διατάξεις της παρ. 4 του άρθρου 4 του ν. 2556/1997 (Α΄ 270), όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. 2 του άρθρου 69 του ν. 2676/1999 (Α΄ 1). Για τα υπόλοιπα πρόσωπα ισχύει από την ψήφιση του παρόντος».
14. Σύμφωνα με την παράγραφο 44 του άρθρου 66 του ν. 4646/2019 «Φορολογική μεταρρύθμιση με αναπτυξιακή διάσταση για την Ελλάδα του αύριο» (Α΄ 201), η οποία προστέθηκε με το άρθρο 31 παρ. 3 του ν. 4701/2020 (Α΄ 128) και τροποποιήθηκε με το άρθρο 86 του ν. 4826/2021 (Α΄ 160) και το άρθρο 131 του ν. 5078/2023 (Α΄ 211):
«44. H παρ. 1 του άρθρου 31 του ν. 4321/2015 (Α’ 32), όπως αντικαθίσταται με το άρθρο 64 του παρόντος και ισχύει από τη δημοσίευση του παρόντος, εφαρμόζεται και για οφειλές που είχαν βεβαιωθεί σε βάρος νομικών προσώπων και νομικών οντοτήτων πριν από τη θέση σε ισχύ του παρόντος και για τις οποίες ευθύνονται αλληλεγγύως, προσωπικά και εις ολόκληρον τα φυσικά πρόσωπα της παρ. 1 του άρθρου 31, όπως ίσχυε πριν την τροποποίησή του με το άρθρο 64, καθώς και για κάθε άλλη περίπτωση που είχαν βεβαιωθεί οφειλές κατ’ εφαρμογή άλλης διάταξης, με την οποία θεσπίζεται αλληλέγγυα ευθύνη για ασφαλιστικές εισφορές, πρόσθετα τέλη, τόκους, προσαυξήσεις και λοιπές επιβαρύνσεις προς τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης.
Τα φυσικά πρόσωπα της παρ. 1 του άρθρου 31 του ν. 4321/2015 (Α’ 32) δεν ευθύνονται για τις οφειλές αυτές, εφόσον δεν πληρούν τις προϋποθέσεις των περ. α), β) και γ) του άρθρου 64 του παρόντος και αίρονται τα σε βάρος τους ληφθέντα αναγκαστικά και άλλα μέτρα.….».
Ερμηνεία και εφαρμογή διατάξεων
Από τις προαναφερόμενες διατάξεις, ερμηνευόμενες αυτοτελώς αλλά και σε συνδυασμό μεταξύ τους, ενόψει και όλου του νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσονται, του σκοπού που εξυπηρετούν και των πραγματικών περιστατικών που τέθηκαν υπόψη των μελών του Τμήματος από την ερωτώσα Υπηρεσία, συνάγονται τα ακόλουθα:
15. Με τις διατάξεις του άρθρου 115 του ν. 2238/1994, στο οποίο παραπέμπει το άρθρο 4 παρ. 4 του ν. 2556/1997, θεσπίσθηκε, ως προς τις κατά τις διατάξεις αυτές οφειλές των ημεδαπών ανωνύμων εταιρειών από ασφαλιστικές εισφορές και λοιπές οφειλές σε ασφαλιστικούς φορείς, προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη των φυσικών προσώπων που διευθύνουν τις εν λόγω εταιρείες και στων οποίων τα διευθυντικά καθήκοντα προδήλως περιλαμβάνεται η μέριμνα για τη συμμόρφωση του νομικού προσώπου προς τις απορρέουσες από τη φορολογική και ασφαλιστική νομοθεσία υποχρεώσεις. Η ευθύνη αυτή αποβλέπει στην επίτευξη του δημοσίου συμφέροντος σκοπού της διασφάλισης της είσπραξης των οφειλόμενων από τα νομικά πρόσωπα ασφαλιστικών εισφορών (ΣτΕ 1242/2023, 870/2022, 1213/2019, 1187/2018).
16. Ειδικότερα, σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές, ευθύνονται για τις ασφαλιστικές υποχρεώσεις ανώνυμης εταιρείας, πέραν του νομικού προσώπου της εταιρείας και εκείνα τα πρόσωπα, τα οποία, κατά τον χρόνο της διάλυσης αυτής (για τις περιπτώσεις της παραγράφου 1 του άρθρου 115 του ν. 2238/1994) ή και κατά τη διάρκεια της λειτουργίας της (για τις περιπτώσεις της παραγράφου 3 του ίδιου άρθρου) τη διοικούν και την εκπροσωπούν νόμιμα. Κατά την έννοια δε των εν λόγω διατάξεων, οι οποίες πρέπει να ερμηνεύονται στενά (ΣτΕ Ολομ. 674/2021, ΣτΕ 1242/2023), ως θεσπίζουσες εξαίρεση από την αρχή της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου των ανωνύμων εταιρειών, δεν δημιουργείται ιδία υποχρέωση των προαναφερόμενων προσώπων για καταβολή των οφειλόμενων από την εταιρεία ασφαλιστικών εισφορών, αλλά απλή πρόσθετη ευθύνη αυτών προς πληρωμή του βεβαιωθέντος σε βάρος της εταιρείας ποσού. Η ευθύνη δε αυτή δεν ανάγεται στο στάδιο βεβαίωσης των εισφορών, αλλά στο στάδιο της είσπραξής τους και επιτρέπεται, κατ’ αρχήν, να επιδιωχθεί η αναγκαστική είσπραξη του οφειλόμενου ποσού από τα πρόσωπα αυτά, βάσει της ταμειακής βεβαίωσης που έχει εκδοθεί στο όνομα της εταιρείας (ΣτΕ 870/2022, 2115/2021). Ως εκ τούτου, τα πρόσωπα αυτά, των οποίων η ευθύνη γεννάται το πρώτον κατά το στάδιο της είσπραξης των ασφαλιστικών εισφορών και λοιπών συναφών οφειλών που βεβαιώθηκαν επ’ ονόματι της εταιρείας, αποκτούν, κατά τον Κ.Ε.Δ.Ε. (ν.δ. 356/1974, Α΄90) και το άρθρο 101 του ν. 4172/2013, την ιδιότητα του οφειλέτη, μόνον από και με την έκδοση και κοινοποίηση προς αυτά της ατομικής ειδοποίησης που προβλέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 4 του Κ.Ε.Δ.Ε., της παραγράφου 4 περ. β΄ του άρθρου 101 του ν. 4172/2013 και της περίπτωσης Δ1 της Φ. 80000/οικ. 25379/312/2013 υπουργικής απόφασης, μέσω της οποίας (ατομικής ειδοποίησης) πληροφορούνται την ύπαρξη και την αιτία του χρέους τους (ΣτΕ 870/2022).
17. Σε αντικατάσταση του άρθρου 115 του ν. 2238/1994, θεσπίσθηκε το άρθρο 31 του ν. 4321/2015 (Α΄ 32), το οποίο αναφέρεται σε οφειλές νομικών προσώπων και νομικών οντοτήτων προς φορείς κοινωνικής ασφάλισης, έχει παρόμοιο περιεχόμενο και ισχύει από την ημερομηνία κατάργησης του άρθρου 115 του ν. 2238/1994 για τα πρόσωπα που ήταν υπεύθυνα βάσει των διατάξεων του άρθρου 4 παρ. 4 του ν. 2556/1997 (ΣτΕ 1384/2023), για δε τα λοιπά πρόσωπα από την ψήφισή του.
18. Στην αιτιολογική έκθεση του ν. 4701/2020, υπό το άρθρο 31 αυτού (σελ. 17 - 18), με το οποίο προστέθηκε η παράγραφος 44 στο άρθρο 66 του ν. 4646/2019, αναφέρεται ότι με την προτεινόμενη διάταξη της παραγράφου 3 προστίθεται παράγραφος 44 στο άρθρο 66 του ν. 4646/2019 (Α΄ 201), η οποία ισχύει αναδρομικά από την έναρξη ισχύος του ν. 4646/2019, δηλαδή από τη δημοσίευσή του, την 12η Δεκεμβρίου 2019. Με την προτεινόμενη ρύθμιση εισάγεται μεταβατική διάταξη και οριοθετείται το πεδίο εφαρμογής της παραγράφου 1 του άρθρου 31 του ν. 4321/2015 (Α΄ 32), όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 64 του ν. 4646/2019, με το οποίο προσδιορίζονται οι προϋποθέσεις βάσει των οποίων θεμελιώνεται η προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη των διοικούντων νομικά πρόσωπα και νομικές οντότητες για τις ασφαλιστικές οφειλές αυτών. Προσέτι, τα οριζόμενα ως προς τις ιδιότητες των διοικούντων νομικά πρόσωπα και νομικές οντότητες προσώπων, τους όρους και τις προϋποθέσεις που τίθενται με την παράγραφο 1 του άρθρου 31 του ν. 4321/2015, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 64 του ν. 4646/2019 (Α΄ 201) για την προσωπική, αλληλέγγυα και εις ολόκληρον ευθύνη για την καταβολή ασφαλιστικών οφειλών, ισχύουν και εφαρμόζονται και για οφειλές που έχουν βεβαιωθεί πριν από τη θέση σε ισχύ του ν. 4646/2019. Ειδικότερα, προβλέπεται ότι για ασφαλιστικές οφειλές οι οποίες έχουν βεβαιωθεί πριν από τη θέση σε ισχύ του ν. 4646/2019, δηλαδή οφειλές που έχουν βεβαιωθεί πριν την 12η Δεκεμβρίου 2019 σε βάρος νομικών προσώπων και νομικών οντοτήτων, δεν ευθύνονται αλληλέγγυα, προσωπικά και εις ολόκληρον τα φυσικά πρόσωπα της παραγράφου 1 του άρθρου 31 του ν. 4321/2015, εφόσον δεν συντρέχουν σωρευτικά στο πρόσωπό τους οι προϋποθέσεις που θέτει το άρθρο 64 του ν. 4646/2019. Η ρύθμιση αυτή επιφέρει ένα δικαιότερο καθεστώς μεταχείρισης για τις οφειλές που βεβαιώθηκαν πριν την 12η Δεκεμβρίου 2019, τις οποίες εντάσσει στο γενικότερο υφιστάμενο πλαίσιο που θέτει το άρθρο 64 του ν. 4646/2019.
19. Ως εκ τούτου, τα πρόσωπα που είναι νόμιμοι εκπρόσωποι, πρόεδροι, διαχειριστές, διευθύνοντες σύμβουλοι, εντεταλμένοι στη διοίκηση και εκκαθαριστές των νομικών προσώπων και νομικών οντοτήτων, όπως αυτές προσδιορίζονται στο άρθρο 3 του ν. 4174/2013 (Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας), δεν ευθύνονται προσωπικά και αλληλέγγυα και εις ολόκληρον για την καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών, πρόσθετων τελών, προσαυξήσεων και λοιπών επιβαρύνσεων που οφείλονται από αυτά τα νομικά πρόσωπα και τις νομικές οντότητες προς τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης και βεβαιώθηκαν πριν από την 1η Δεκεμβρίου 2019, εκτός και εάν συντρέχουν σωρευτικά οι προϋποθέσεις που θέτουν οι περιπτώσεις α΄, β΄ και γ΄ του άρθρου 31 του ν. 4321/2015. Συνεπώς, εφόσον δεν συντρέχουν σωρευτικά οι προϋποθέσεις που θέτουν οι περιπτώσεις α΄, β΄ και γ΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 31 του ν. 4321/2015, όπως ισχύει, αίρονται τα αναγκαστικά και άλλα μέτρα που έχουν ληφθεί εις βάρος των προσώπων αυτών.
20. Επιπλέον, στην παράγραφο 44 του άρθρου 66 του ν. 4646/2019 ορίζεται ότι, προκειμένου να αρθούν τυχόν ληφθέντα μέτρα υποβάλλεται αίτηση στις αρμόδιες υπηρεσίες του Κέντρου Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών (ΚΕΑΟ) που είναι αρμόδιο για την επιδίωξη της είσπραξης των ληξιπρόθεσμων ασφαλιστικών οφειλών, έως την 31η Δεκεμβρίου 2020. Με την προτεινόμενη διάταξη αποσαφηνίζεται ότι το αίτημα για άρση τυχόν ληφθέντων μέτρων ισχύει και για εκκρεμείς υποθέσεις οφειλών. Συμπερασματικά, με την προτεινόμενη ρύθμιση, προσδιορίζεται η αλληλέγγυα ευθύνη των φυσικών προσώπων ασκούντων διοίκηση σε νομικά πρόσωπα και νομικές οντότητες για την καταβολή ασφαλιστικών οφειλών των εν λόγω νομικών προσώπων και νομικών οντοτήτων, καθώς περιορίζεται η ευθύνη στα φυσικά πρόσωπα που πράγματι άσκησαν διοίκηση και για οφειλές, οι οποίες έχουν βεβαιωθεί πριν από τη θέση σε ισχύ του ν. 4646/2019, δηλαδή πριν την 12η Δεκεμβρίου 2019, εφόσον, εκτός από την τυπική ιδιότητα, συνέτρεχαν σωρευτικά και οι τρεις προϋποθέσεις που θέτει το άρθρο 64 του ν. 4646/2019 και κατ’ αυτόν τον τρόπο καθιερώνεται ενιαίο νομικό πλαίσιο για τον προσδιορισμό της αλληλέγγυας ευθύνης των διοικούντων νομικά πρόσωπα και νομικές οντότητες και αποτρέπεται η διαφορετική αντιμετώπιση όμοιων καταστάσεων.
21. Από τα ανωτέρω συνάγεται, ότι με τις διατάξεις του άρθρου 64 του ν. 4646/2019, προσδιορίστηκαν εκ νέου οι προϋποθέσεις θεμελίωσης της προσωπικής και αλληλέγγυας ευθύνης των διοικούντων νομικά πρόσωπα για τις κοινωνικοασφαλιστικές οφειλές αυτών. Ειδικότερα, για τη θεμελίωση της ευθύνης αυτής, απαιτείται, πλέον, να πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις: α) η κατοχή μίας εκ των προβλεπόμενων στις ως άνω διατάξεις ιδιοτήτων, είτε κατά τη διάρκεια λειτουργίας, είτε κατά τον χρόνο της λύσης, διάλυσης ή συγχώνευσης, είτε κατά τη διάρκεια της εκκαθάρισης του νομικού προσώπου, β) η επέλευση, κατ’ αρχήν, του ληξιπρόθεσμου των οφειλών, κατά τη διάρκεια της θητείας τους και γ) η υπαιτιότητα αυτών για τη μη καταβολή τους στον φορέα κοινωνικής ασφάλισης.
22. Από τις διατάξεις των άρθρων 18 παρ. 1 και 2 και 22 παρ. 1 και 3 του ν. 2190/1920, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 65, 67, 68 και 70 Α.Κ., προκύπτει ότι το διοικητικό συμβούλιο της ανώνυμης εταιρείας, ενεργώντας συλλογικά, την εκπροσωπεί δικαστικά και εξώδικα και είναι αρμόδιο να αποφασίζει για κάθε πράξη, που αφορά τη διοίκηση της εταιρείας, τη διαχείριση της περιουσίας της και την επιδίωξη των σκοπών της γενικά. Το δικαίωμα δε τούτο της οργανικής εκπροσώπησης μπορεί να μεταβιβασθεί, εν όλω ή εν μέρει, σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα, μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου ή και τρίτους, εφόσον προβλέπεται αυτό στο καταστατικό της εταιρείας, οπότε τα πρόσωπα αυτά, στα οποία μεταβιβάσθηκε η εξουσία του Δ.Σ. είναι υποκατάστατά του και ενεργούν και αυτά ως όργανα εκπροσώπησης του νομικού προσώπου της εταιρείας και εκφράζουν πρωτογενώς τη βούλησή της, αντλώντας την εξουσία τους από τον νόμο και το καταστατικό (ΑΠ 1085/2023, 887/2022, 1076/2020, 1827/2012).
23. Η προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη των προσώπων εκείνων που έφεραν την ιδιότητα του διευθυντή, διευθύνοντος συμβούλου ή διαχειριστή ανώνυμης εταιρείας για οφειλές που έχουν δημιουργηθεί προς φορείς κοινωνικής ασφάλισης από μη καταβολή ασφαλιστικών εισφορών κατά τον χρόνο λειτουργίας της εταιρείας, ανάγεται στο χρονικό διάστημα κατά το οποίο τα ανωτέρω πρόσωπα έφεραν κάποια από τις παραπάνω ιδιότητες κατά τον χρόνο γέννησης της υποχρέωσης καταβολής των εισφορών, ανεξάρτητα από το εάν μεταγενέστερα τα πρόσωπα αυτά απέβαλαν την ανωτέρω ιδιότητα και ανεξάρτητα από τον χρόνο βεβαίωσης των εισφορών αυτών.
24. Περαιτέρω, από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 8 και 26 του α.ν. 1846/1951, 115 του ν. 2238/1994 και 69 παρ. 2 του ν. 2676/1999, προκύπτει ότι υπόχρεος για την καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών, που επιβλήθηκαν σε βάρος ανώνυμης εταιρείας, είναι, καταρχήν, το νομικό πρόσωπο της εταιρείας, στο όνομα της οποίας πρέπει να εκδοθεί η πράξη επιβολής εισφορών, ενώ, περαιτέρω, η θέσπιση, με βάση τις ανωτέρω διατάξεις, της προσωπικής και αλληλέγγυας ευθύνης των φυσικών προσώπων, που έχουν την ιδιότητα του διευθυντή, διαχειριστή ή διευθύνοντα συμβούλου ανώνυμης εταιρείας, για την καταβολή των οφειλόμενων από ανώνυμες εταιρείες, κατά τον χρόνο λειτουργίας τους, προς τους ασφαλιστικούς φορείς, εισφορών, δεν καθιστά τα πρόσωπα αυτά εργοδότες. Και τούτο, διότι, ως εργοδότης, νοείται όχι εκείνος, που δυνάμει ειδικής ρύθμισης του νόμου ευθύνεται «αλληλεγγύως και εις ολόκληρον», για τις εισφορές αυτές, αλλά, εκείνος, υπέρ του οποίου παρέχεται η ασφαλιστέα σε φορέα κοινωνικής ασφάλισης απασχόληση. Αυτός και μόνο, λόγω ακριβώς της ιδιότητάς του αυτής, μετέχει στη σχέση κοινωνικής ασφάλισης, υποχρεούμενος στην καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών, το ποσό των οποίων εισπράττει από τον ασφαλισμένο ή παρακρατεί από τις αποδοχές του (ΣτΕ 2742/2006). Είναι διάφορο, δε, το ζήτημα αν επιχειρηθεί αναγκαστική εκτέλεση σε βάρος των εκπροσώπων της εταιρείας για την είσπραξη οφειλών της από ασφαλιστικές εισφορές, που επιβλήθηκαν με πράξεις που εκδόθηκαν μόνο σε βάρος της, οπότε τα πρόσωπα αυτά νομιμοποιούνται να ασκήσουν ανακοπή του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας (ΣτΕ 870/2022, 3372/2004).
25. Όπως κρίθηκε και με τις αποφάσεις 12815/2011 του Τριμελούς Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθήνας (Τμήματος 30ου), 7038/2014 του Τριμελούς Διοικητικού Εφετείου Αθηνών (Τμήματος 10ου) και 2037/2017 του Συμβουλίου της Επικρατείας (Τμήματος Α΄), προς τις οποίες η Διοίκηση έχει υποχρέωση συμμόρφωσης, η Α.Γ. δεν είναι υπόχρεη για την καταβολή των εισφορών, προστίμων και πρόσθετης επιβάρυνσης εισφορών, αφού δεν είναι, κατά την έννοια του νόμου, εργοδότης. Υπόχρεο για την καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών είναι το νομικό πρόσωπο της ανώνυμης εταιρείας, διότι αυτό και μόνο είναι ο εργοδότης υπέρ του οποίου παρασχέθηκε η εργασία του προς ασφάλιση προσωπικού.
26. Για την εκ νέου ενεργοποίηση της ευθύνης της Α.Γ. και των λοιπών υπόχρεων βάσει του νόμου, δηλαδή των νομίμων εκπροσώπων, προέδρων, διαχειριστών, διευθυνόντων συμβούλων και εντεταλμένων στη διοίκηση του νομικού προσώπου, δεν απαιτείται να επαναληφθεί η διαδικασία προσδιορισμού και βεβαίωσης των εισφορών και καταλογισμού των προστίμων, με κοινοποίηση, προς τα πρόσωπα αυτά, πράξης υποκείμενης σε προσφυγή, ούτε, περαιτέρω, η επ’ ονόματί τους ταμειακή βεβαίωση του οφειλόμενου ποσού των εισφορών ή των προστίμων, αλλά επιτρέπεται, κατ’ αρχήν, να επιδιωχθεί η αναγκαστική είσπραξη του οφειλόμενου ποσού των εισφορών και των προστίμων από τα πρόσωπα αυτά, βάσει των καταλογιστικών πράξεων που έχουν εκδοθεί επ’ ονόματι της εταιρείας, αφού πρώτα κοινοποιηθεί σε αυτά η ατομική ειδοποίηση της παραγράφου 1 του άρθρου 4 του ΚΕΔΕ (ΣτΕ 15/2024, ΔΕΑ 2403/2015).
27. Όπως κρίθηκε τελεσίδικα και με την υπ’ αριθ. 11121/2015 απόφαση του Τριμελούς Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών, η Α.Γ. είχε πράγματι την ιδιότητα της Προέδρου και Διευθύνουσας Συμβούλου της προαναφερόμενης ανώνυμης εταιρείας κατά το χρονικό διάστημα από 2-2-2001 έως 13-12-2003 και ως εκ τούτου, υπέχει, κατ’ άρθρο 69 παρ. 2 του ν. 2676/1999, προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη για τις οφειλές ασφαλιστικών εισφορών της εν λόγω ανώνυμης εταιρείας, η υποχρέωση καταβολής των οποίων εμπίπτει στο ως άνω χρονικό διάστημα. Συνεπώς, σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν, μπορεί να επιχειρηθεί αναγκαστική εκτέλεση σε βάρος της, ως Προέδρου και Διευθύνουσας Συμβούλου της ως άνω ανώνυμης εταιρείας, για την είσπραξη οφειλών της εταιρείας από ασφαλιστικές εισφορές, επιβληθείσες με πράξεις που εκδόθηκαν μόνο σε βάρος της εταιρείας. Η ευθύνη της Α.Γ. για τις οφειλές της εταιρείας από ασφαλιστικές εισφορές ανάγεται στις εισφορές, η υποχρέωση καταβολής των οποίων είχε γεννηθεί κατά το χρονικό διάστημα από 2-2-2001 μέχρι τις 13-12-2003, αφού, κατά το διάστημα αυτό, η ανωτέρω είχε την κατά νόμο απαιτούμενη για τη θεμελίωση της ευθύνης της ιδιότητα της διευθύνουσας συμβούλου και εντεταλμένης στη διοίκησή της, σύμφωνα με το ιστορικό του ερωτήματος. Την ίδια ευθύνη έχουν και όσοι άλλοι διετέλεσαν νόμιμοι εκπρόσωποι, πρόεδροι, διαχειριστές, διευθύνοντες σύμβουλοι, εντεταλμένοι στη διοίκηση και εκκαθαριστές του ως άνω νομικού προσώπου κατά το χρονικό αυτό διάστημα.
28. Για την έγκυρη όμως αναγκαστική εκτέλεση σε βάρος της Α.Γ., καθώς και των προαναφερόμενων νόμιμων εκπροσώπων, προέδρων, διαχειριστών, διευθυνόντων συμβούλων, εντεταλμένων στη διοίκηση και εκκαθαριστών του νομικού προσώπου, κατά το χρονικό αυτό διάστημα και ενόψει του ότι τα φυσικά πρόσωπα αυτά δεν έχουν μετάσχει στη διαδικασία ελέγχου και δεν τους έχει κοινοποιηθεί η πράξη καταλογισμού, την οποία, άλλωστε, δεν νομιμοποιούνται να προσβάλλουν, αφού είναι τρίτοι, των οποίων η ευθύνη γεννάται το πρώτον κατά το στάδιο της είσπραξης του φόρου (και εν προκειμένω των οφειλομένων εισφορών) που βεβαιώθηκε επ’ ονόματι του νομικού προσώπου, τα πρόσωπα αυτά αποκτούν, κατά τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων, την ιδιότητα του «οφειλέτη», μόνον από και με την έκδοση και κοινοποίηση προς αυτά της ατομικής ειδοποίησης που προβλέπεται στην παράγραφο 1 του άρθρου 4 του Κ.Ε.Δ.Ε., μέσω της οποίας πληροφορούνται την ύπαρξη, το ύψος και την αιτία του χρέους. Επομένως, αναγκαία προϋπόθεση για τη λήψη κατά των προσώπων αυτών οποιουδήποτε μέτρου αναγκαστικής εκτέλεσης, συνιστά η προηγούμενη έκδοση και νόμιμη κοινοποίηση προς αυτά της εν λόγω ατομικής ειδοποίησης, η παράλειψη της οποίας καθιστά άκυρη τη λήψη οποιουδήποτε μέτρου αναγκαστικής εκτέλεσης, όπως είναι και η κατάσχεση ακινήτου.
29. Η προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη της Α.Γ. και τυχόν άλλων προσώπων που μετείχαν στη διοίκηση της ανώνυμης εταιρείας για τα χρέη αυτής από εισφορές, θα κριθεί με βάση το άρθρο 31 του ν. 4321/2015, όπως η παράγραφος 1 του άρθρου αυτού αντικαταστάθηκε με το άρθρο 64 του ν. 4646/2019, σύμφωνα με τη γενική αρχή του δικαίου, κατά την οποία, η νομιμότητα των πράξεων της Διοίκησης κρίνεται με βάση το νομοθετικό και πραγματικό καθεστώς που ισχύει κατά τον χρόνο έκδοσής τους (ΣτΕ 5755/1996, ΝΣΚ 122/2020). Η γενική αυτή αρχή ισχύει και στο διοικητικό δικονομικό δίκαιο και ειδικότερα, στο δίκαιο του Κ.Ε.Δ.Ε., που εντάσσεται στον χώρο του δημοσίου δικαίου και έχει έντονα διοικητικό χαρακτήρα [Βασ. Παπαχρήστου «Η διοικητική εκτέλεση μετά τους νόμους 1406/1983, 1867/1989 και 1882/1990 (Θεωρία – Νομολογία), Γ΄ έκδοση – Αναθεωρημένη, σελ. 2, 7, 10, 13].
Απάντηση
Ενόψει των ανωτέρω, στο ερώτημα που υποβλήθηκε, το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (ΣΤ΄ Τμήμα), γνωμοδοτεί ομόφωνα, ως εξής:
30. Για την καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών, πρόσθετων τελών, προσαυξήσεων και λοιπών επιβαρύνσεων, που οφείλονται από την αναφερόμενη στο έγγραφο του ερωτήματος ανώνυμη εταιρεία, κατά το χρονικό διάστημα από 8-3-2001 μέχρι 13-12-2003, ευθύνονται προσωπικά και αλληλέγγυα και εις ολόκληρον με το νομικό πρόσωπο της εταιρείας, τα πρόσωπα που διατέλεσαν, κατά το χρονικό αυτό διάστημα, νόμιμοι εκπρόσωποι, πρόεδροι, διαχειριστές, διευθύνοντες σύμβουλοι και εντεταλμένοι στη διοίκηση του νομικού προσώπου, εφόσον συντρέχουν στο πρόσωπό τους, σωρευτικά, οι προϋποθέσεις της παραγράφου 1 του άρθρου 31 του ν. 4321/2015, όπως η παράγραφος αυτή ισχύει, μετά την αντικατάστασή της με το άρθρο 64 του ν. 4646/2019. Μεταξύ των προσώπων αυτών, συγκαταλέγεται και η Α.Γ., η οποία, σύμφωνα με το διδόμενο ιστορικό, διατέλεσε Πρόεδρος του Δ.Σ. και Διευθύνουσα Σύμβουλος της εν λόγω εταιρείας, κατά το ως άνω χρονικό διάστημα.
ΘΕΩΡΗΘΗΚΕ
Αθήνα, 27-3-2025
Ο Πρόεδρος Η Εισηγήτρια
Κωνσταντίνος Γεωργιάδης Ευδοκία Σαφαρή
Αντιπρόεδρος Ν.Σ.Κ. Πάρεδρος Ν.Σ.Κ.