Αριθμός Γνωμοδότησης 36 / 2025
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ
ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ
ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
Τμήμα Δ΄
Συνεδρίαση της 8ης Απριλίου 2025
Σύνθεση:
Πρόεδρος: Αδαμαντία Καπετανάκη, Αντιπρόεδρος ΝΣΚ
Μέλη: Σταύρος Σπυρόπουλος, Αντιπρόεδρος ΝΣΚ, Νικόλαος Πατηνιώτης, Διονύσιος Κολοβός, Σταυρούλα Μπανάκου, Δέσποινα Γάκη, Νικόλαος Δημητρακόπουλος, Άννα Πρεβενά, Μαριέττα Βλαχοπάνου, Γεωργία Καπόρη, Αναστάσιος Ράλλης, Σοφία Μπίκου, Νομικοί Σύμβουλοι του Κράτους.
Εισηγήτρια: Άννα Πρεβενά, Νομική Σύμβουλος του Κράτους.
Αριθμός Ερωτήματος: Το με αριθμό πρωτ. 3162.16/31139/24.4.2024 έγγραφο του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, Γενική Γραμματεία Ναυτιλίας και λιμένων, Γενική Διεύθυνση Λιμένων, Λιμενικής πολιτικής και Ναυτιλιακών Επενδύσεων (Διεύθυνσης Πλοηγικής Υπηρεσίας).
Περίληψη Ερωτήματος: Ερωτάται εάν η πλοηγίδα με χαρακτηριστικό Π.Υ. 49 έχει περιέλθει στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου δυνάμει έκτακτης χρησικτησίας κατ’ άρθρο 1045 του Α.Κ.
----------------------------------------
Επί του ανωτέρω ερωτήματος το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (Τμήμα Δ΄) γνωμοδότησε ως εξής:
Ιστορικό
Από το ερώτημα, καθώς και τα έγγραφα που το συνοδεύουν, προκύπτουν τα ακόλουθα :
1. Κατόπιν διεξαγωγής διεθνούς διαγωνισμού για την προμήθεια τεσσάρων σκαφών (πλοηγίδων) για την κάλυψη αναγκών της Πλοηγικής Υπηρεσίας, σύμφωνα με τις διατάξεις περί προμηθειών του δημοσίου (π.δ. 173/90), όπως τροποποιήθηκε με το π.δ 137/91, υπεγράφη η Σύμβαση 02/94 με την Εταιρεία “D… Y… AE”, από το αρμόδιο Τμήμα της Πλοηγικής Υπηρεσίας κατόπιν αξιολόγησης των προσφορών, που έγινε από την αρμόδια Επιτροπή του Υπουργείου, καθώς και από Ειδική Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων. Στο άρθρο 9 της εν λόγω σύμβασης ορίζεται, ότι η Επιτροπή παραλαβών, σε περίπτωση που διαπιστώσει κατά την οριστική ποιοτική και ποσοτική παραλαβή κάθε σκάφους κατασκευαστικές ανωμαλίες ή μη συμμόρφωση προς τους όρους της Σύμβασης, χορηγεί στον προμηθευτή εύλογο χρόνο για την αποκατάσταση-συμμόρφωση και προτείνει την επιβολή των νόμιμων κυρώσεων σε περίπτωση που ήθελε παραβιαστεί το χρονοδιάγραμμα παράδοσης. Σε περίπτωση που ο προμηθευτής δεν συμμορφούται και δεν αποκαθιστά σοβαρές και ουσιώδεις αποκλίσεις του συγκεκριμένου σκάφους από τους όρους της Σύμβασης, η Επιτροπή απορρίπτει μερικά ή ολικά το κατασκευασθέν σκάφος και εφαρμόζονται κατά περίπτωση οι διατάξεις του άρθρου 33 του π.Δ. 173/90. Προμηθευτέο υλικό που έχει απορριφθεί οριστικά και δεν έχει παραληφθεί από τον προμηθευτή μέσα σε δώδεκα (12) μήνες από την πρώτη έγγραφη ειδοποίηση περιέρχεται στην κυριότητα του Δημοσίου χωρίς αποζημίωση του προμηθευτή και εφαρμόζονται οι ισχύουσες διατάξεις περί εκποιήσεως των υλικών.
2. Σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης, η Πλοηγική Υπηρεσία κατέβαλε στην προμηθεύτρια εταιρεία ως προκαταβολή 74.000.000 δρχ., ποσό που αντιστοιχεί στο 50% του συνολικού κόστους της προμήθειας, η δε προμηθεύτρια Εταιρεία κατέθεσε τις εκδοθείσες από τραπεζικό ίδρυμα εγγυητικές επιστολές προκαταβολής, καλής εκτέλεσης και καλής λειτουργίας.
3. Οι πλοηγίδες ως πλωτά μέσα για τη διενέργεια της υπηρεσίας πλοήγησης δεν εγγράφονται σε νηολόγιο, αλλά αριθμούνται και καταχωρίζονται στο βιβλίο απογραφής ειδών και πλωτών μέσων, που τηρείται από τη Διεύθυνση Πλοηγικής Υπηρεσίας, όπως ορίζεται στα άρθρα 3 και 6 του β.δ. της 28 Ιαν./26 Φεβρ. 1958 Περί εκτελέσεως του Νόμου 3142/1955 «περί Πλοηγικής Υπηρεσίας».
4. Η Υπηρεσία έδωσε στα υπό ναυπήγηση σκάφη τα χαρακτηριστικά Π.Υ. 47, Π.Υ. 48, Π.Υ. 49 και Π.Υ. 50. Το πρώτο σκάφος (Π.Υ. 47) παρελήφθη από την επιτροπή παραλαβών εντός των προβλεπομένων εκ της σύμβασης χρονικών προθεσμιών. Το δεύτερο σκάφος (Π.Υ. 48) παρελήφθη με καθυστέρηση και κατά την αποπληρωμή του επιβλήθηκαν οι προβλεπόμενες κυρώσεις.
5. Η Επιτροπή παραλαβών δεν παρέλαβε το τρίτο σκάφος (Π.Υ. 49), δεδομένου ότι διαπιστώθηκαν σοβαρές αποκλίσεις από τις τεθείσες τεχνικές προδιαγραφές, όπως καταγράφεται στο από 6-11-1996 πρακτικό της, με το οποίο γνωμοδότησε για την απόρριψη του προαναφερθέντος σκάφους, καταγράφοντας λεπτομερώς τις σχετικές αποκλίσεις.
6. Στη συνέχεια, με την 3548.9/05/97/8.5.1997 απόφαση του Υπουργού Εμπορικής Ναυτιλίας, η οποία επέχει και θέση εξωδίκου δηλώσεως, αποφασίστηκε η κατάπτωση των εγγυητικών επιστολών περί καλής εκτέλεσης της σύμβασης και καλής λειτουργίας των σκαφών, καθώς και η κήρυξη της Προμηθεύτριας Εταιρείας ως έκπτωτης, ενώ με την 1525/1996 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών η τελευταία κηρύχθηκε σε κατάσταση πτώχευσης με ημέρα παύσης των πληρωμών της την 10.2.1996. Οι εργασίες της πτώχευσης περατώθηκαν με την 2305/10.10.2003 Έκθεση του Εισηγητή της Πτώχευσης. Έγγραφη πρόσκληση προς την ανάδοχο ή τον σύνδικο πτώχευσης να παραλάβει την πλοηγίδα δεν έχει εντοπισθεί.
7. Με το υπ’ αριθμό 3453/24.6.1998 Πρακτικό ΝΣΚ, είχε αποφασισθεί ομόφωνα, μεταξύ άλλων, η μη παράδοση της πλοηγίδος Π.Υ. 49 στην εγγυήτρια τράπεζα, καθόσον η καταπιστευτική ενεχυρίαση σ΄ αυτή των κατά του Ελληνικού Δημοσίου απαιτήσεων της προμηθεύτριας από τη σύμβαση προμηθείας είναι άκυρη και επομένως, δεν υφίσταται η προϋπόθεση της υποκαταστάσεώς της στα δικαιώματα της προμηθεύτριας, καθώς και η, εκ μέρους της αρμόδιας υπηρεσίας του Ελληνικού Δημοσίου για την εκτέλεση της ως άνω συμβάσεως προμηθείας, ενέργειας όσων προβλέπονται σε περίπτωση εκπτώσεως του προμηθευτή από τις κείμενες διατάξεις περί προμηθειών και από τη σύμβαση, προς τον σκοπό της εκκαθαρίσεως των εκ της ως άνω συμβάσεως προμηθείας εννόμων σχέσεων και εκκρεμοτήτων εν γένει, καθόσον ουδέποτε εχώρησε η εκκαθάριση αυτή. Επίδοση του ανωτέρω Πρακτικού στην ανάδοχο εταιρία ή στην Τράπεζα δεν προκύπτει, αν και η παράλειψή της δεν συνεπάγεται έννομες συνέπειες για την υπηρεσία.
8. H πλοηγίδα Π.Υ. 49 φυλάσσεται από την 26-01-1996 έως και σήμερα στον Πλοηγικό Σταθμό Πειραιά. Σε ερώτημα της Διεύθυνσης Πλοηγικής Υπηρεσίας ως προς τη δυνατότητα μεταβίβασης σε αυτή της κυριότητας της πλοηγίδας, δεδομένης της παρέλευσης χρονικού διαστήματος μεγαλύτερου των δέκα (10) ετών, με το 196/φ.Ερ.8/2007 έγγραφο δόθηκε αρνητική γνώμη του ΝΣΚ για τους λόγους που αναγράφονται σε αυτό.
9. Σημειώνεται, ότι κατόπιν αιτήσεως των μοναδικών εταίρων της ομόρρυθμης εταιρίας με την επωνυμία ΄΄Δ.Μ…-Ν.ΔΡ….. ΑΕ΄΄, που μετέτρεψαν νόμιμα σε ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία ΄΄D.…Y…AE΄΄ (η οποία κηρύχθηκε σε πτώχευση), εκδόθηκε η (καταχωρημένη στο ΓΕ.ΜΗ.) απόφαση του Ειρηνοδικείου Λαυρίου με αριθμό 117/2014, με την οποία έγινε δεκτό, ότι συντρέχει έννομο συμφέρον των αιτούντων να ορισθεί προσωρινή διοίκηση της εταιρίας αποτελούμενη από τους ίδιους, ως μοναδικών μελών του διοικητικού συμβουλίου της, που έχουν ενδιαφέρον για την διαχείριση των υποθέσεων της πτωχευμένης εταιρίας (επικαλούμενοι, μεταξύ άλλων, ότι υφίστανται τις συνέπειες των ενεργειών του Δημοσίου από την επιβολή φόρων σε βάρος της εταιρίας, υπάρχουν δε χρηματικές οφειλές του Δημοσίου προς την πτωχευμένη εταιρία και πρέπει η τελευταία να τις διεκδικήσει, καθώς επίσης ότι αμφισβητούν τη νομιμότητα της αναγκαστικής εκτέλεσης, που διενήργησε ανώνυμη τραπεζική εταιρία επί της ακίνητης περιουσίας της με την κατάτμηση ακινήτου της), και διορίστηκαν ως μέλη της προσωρινής διοίκησης της εταιρίας με αρμοδιότητα να την εκπροσωπούν ενώπιον κάθε δημόσιας αρχής και κάθε δικαστηρίου, από κοινού ή ο καθένας εξ αυτών ατομικά, καθόσον από την κήρυξη της παύσης των εργασιών της πτώχευσης ελλείψει ενεργητικής περιουσίας εξακολουθεί μεν να υφίσταται η πτώχευση, πλην αυτή τελεί σε αδράνεια, παύει δε το λειτούργημα του συνδίκου και της διαχείρισης από αυτόν της πτωχευτικής περιουσίας, την οποία έκτοτε αναλαμβάνει ο πτωχεύσας, δικαιούμενος να ασκεί τα δικαιώματά του, να συνεχίζει τις σχετικές δίκες και να παρίσταται στο δικαστήριο προσωπικώς και χωρίς την σύμπραξη συνδίκου, καθόσον καθ’ όλη την διάρκεια των εργασιών της πτώχευσης εξακολουθεί να υφίσταται διοικητικό συμβούλιο, ως όργανο της ανώνυμης εταιρίας, χωρίς εξουσία εκπροσώπησης, σε περίπτωση, δε, παύσης των εργασιών της πτώχευσης η εξουσία εκπροσώπησης περιέρχεται εκ νέου στο όργανο αυτό και ανατίθεται κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στο καταστατικό της εταιρίας (ΣτΕ 397/2002 ΔΔικ. 2004/42).
10. Περαιτέρω, από το 1996 έως και σήμερα ουδείς έχει διεκδικήσει ή ενδιαφερθεί για την εν λόγω πλοηγίδα, η οποία φυλάσσεται στο χώρο του πλοηγικού σταθμού Πειραιά, ενώ από την πληθώρα των σημάτων του Κεντρικού Λιμεναρχείου Πειραιά συνάγεται η διαχρονική επιμέλεια, εποπτεία και επίβλεψη του «Κ.Λ/Χ Πειραιά/Πλοηγικός Σταθμός», προκειμένου να συντηρεί και να προστατεύει την πλοηγίδα Π.Υ. 49, ενδεικτικά με ανέλκυση σε ασφαλή τοποθεσία το 2002 λόγω εργασιών στον λιμένα (αντικατάσταση λιμενοβραχίονα–εκβάθυνση), καθέλκυση το 2007, όταν ολοκληρώθηκαν εργασίες υφαλοκαθαρισμού, υφαλοχρωματισμού και επιθεώρησης γάστρας, ανέλκυση το 2012 για λόγους διασφάλισης της πλευστότητας της. Τα έξοδα για τη συντήρηση της Π.Υ. 49 καθ’ όλο το χρονικό διάστημα βαρύνουν το Κεφάλαιο της Πλοηγικής Υπηρεσίας, η οποία, μετά από τεχνικό έλεγχο του σκάφους από εξειδικευμένο συνεργείο, ενημερώθηκε ότι υπάρχει η δυνατότητα να συντηρηθεί το συγκεκριμένο σκάφος, προκειμένου να καταστεί πλήρως λειτουργικό και να χρησιμοποιηθεί σε Πλοηγικό Σταθμό.
Νομοθετικό πλαίσιο
11. Από τις διατάξεις των άρθρων 200, 974, 976, 1045, 1075, 1076 του Α.Κ. ορίζονται τα εξής:
«Άρθρο 200. Οι συμβάσεις ερμηνεύονται όπως απαιτεί η καλή πίστη, αφού ληφθούν υπόψη και τα συναλλακτικά ήθη».
«Άρθρο 974. `Οποιος απέκτησε τη φυσική εξουσία πάνω στο πράγμα (κατοχή) είναι νομέας του, αν ασκεί την εξουσία αυτή με διάνοια κυρίου».
«Άρθρο 976. Σε πράγμα που βρίσκεται στη νομή άλλου η νομή αποκτάται με παράδοση που γίνεται με τη βούληση του νομέα. Η συμφωνία όμως του έως τώρα νομέα μ` εκείνον που αποκτά αρκεί για την κτήση της νομής, όταν ο τελευταίος είναι σε θέση να ασκεί την εξουσία πάνω στο πράγμα».
«Άρθρο 1045. Εκείνος που έχει στη νομή του για μια εικοσαετία πράγμα κινητό ή ακίνητο, γίνεται κύριος (έκτακτη χρησικτησία)».
«Άρθρο 1075. Εκείνος που παίρνει στη νομή του αδέσποτο κινητό, γίνεται κύριός του».
«Άρθρο 1076. Κινητό πράγμα γίνεται αδέσποτο, αν ο κύριος εγκαταλείψει τη νομή του με σκοπό να παραιτηθεί από την κυριότητα».
12. Στη διάταξη του άρθρου 33 του π.δ. 173/1990 «Κανονισμός Προμηθειών Δημοσίου» (Α΄ 62) ορίζονται τα εξής:
«Άρθρο 33. Απόρριψη συμβατικών υλικών – αντικατάσταση.
1. Σε περίπτωση οριστικής απόρριψης ολόκληρης ή μέρους της συμβατικής ποσότητας των υλικών, με απόφαση του αρμόδιου Υπουργού ή του αρμόδιου για τη διοίκηση του φορέα οργάνου ύστερα από γνωμοδότηση του αρμόδιου οργάνου, μπορεί να εγκρίνεται αντικατάστασή της με άλλη που να είναι σύμφωνη με τους όρους της σύμβασης, … Σε περίπτωση τμηματικών παραδόσεων, τα απορριφθέντα υλικά δεν επιστρέφονται πριν την ολοκλήρωση παράδοσης των υλικών και των υπολοίπων τμηματικών παραδόσεων. Επίσης, δεν επιστρέφονται πριν την παραλαβή των υλικών για τα οποία κηρύχθηκε έκπτωτος και του δόθηκε δικαίωμα παράδοσης ή τη λήξη της προθεσμίας για την παράδοση τούτων. Το παραπάνω πρόστιμο του 10% επιβάλλεται και στην περίπτωση αυτή. Μετά την παρέλευση του εικοσαημέρου και εφόσον δεν παραληφθούν τα υλικά, πέραν του προστίμου, τα υλικά εκποιούνται ή καταστρέφονται κατά την κρίση του φορέα σύμφωνα με τα ισχύοντα. 2. Η επιστροφή των υλικών που απορρίφθηκαν γίνεται μετά την προσκόμιση ίσης ποσότητας με την απορριφθείσα και αφού αυτή παραληφθεί οριστικά. Στην περίπτωση αυτή ο προμηθευτής υποχρεούται να παραλάβει την ποσότητα που απορρίφθηκε και αντικαταστάθηκε μέσα σε 20 ημέρες από την ημερομηνία της οριστικής παραλαβής της νέας ποσότητας… 3. Με απόφαση του αρμόδιου Υπουργού ή του αρμόδιου για τη διοίκηση του φορέα οργάνου, ύστερα από γνωμοδότηση του αρμόδιου οργάνου, μπορεί να εγκριθεί η επιστροφή στον προμηθευτή των υλικών που απορρίφθηκαν πριν από την αντικατάστασή τους, με την προϋπόθεση ο προμηθευτής να καταθέσει χρηματική εγγύηση που να καλύπτει την τυχόν καταβληθείσα αξία της ποσότητας που απορρίφθηκε».
13. Από τη διάταξη του άρθρου 376 παρ. 2 του ν. 4412/2016 «Δημόσιες Συμβάσεις Έργων, Προμηθειών και Υπηρεσιών (προσαρμογή στις Οδηγίες 2014/24/ ΕΕ και 2014/25/ΕΕ)» (Α΄ 147) ορίζονται τα εξής:
«Διαδικασίες σύναψης συμβάσεων της παραγράφου 1, οι οποίες έχουν ξεκινήσει πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου, συνεχίζονται και ολοκληρώνονται, σύμφωνα με το καθεστώς που ίσχυε κατά το χρόνο έναρξής τους, με την επιφύλαξη της παρ. 8 του άρθρου 379…».
Ερμηνεία και εφαρμογή των διατάξεων
Από τις προπαρατεθείσες διατάξεις, ερμηνευόμενες αυτοτελώς, αλλά και σε συνδυασμό μεταξύ τους, ενόψει του νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσονται, του σκοπού που εξυπηρετούν, και την υπαγωγή σε αυτές των πραγματικών περιστατικών συνάγονται τα ακόλουθα:
14. Από τις διατάξεις των άρθρων 974, 976-979, 1045 και 1046 ΑΚ συνάγεται ότι εκείνος που έχει στη νομή του για μία εικοσαετία πράγμα κινητό ή ακίνητο γίνεται κύριος με έκτακτη χρησικτησία, κατά δε το άρθρο 974 του ίδιου Κώδικα όποιος απέκτησε τη φυσική εξουσία πάνω στο πράγμα (κατοχή) είναι νομέας αν ασκεί την εξουσία αυτή με διάνοια κυρίου (Α.Π. 482/2024 ΝΟΜΟΣ). Συνεπώς, η νομή συγκροτείται από δύο στοιχεία, το σωματικό (corpus) και το βουλητικό (animus domini), το πρώτο από τα οποία εκδηλώνεται με υλικές (όχι απλώς νομικές) πράξεις φυσικής εξουσιάσεως του πράγματος, το δε animus, δηλαδή το πνευματικό στοιχείο της νομής, υποδηλώνεται, είτε ρητώς είτε σιωπηρώς, με πράξεις, τις οποίες επιχειρεί συνήθως ο ιδιοκτήτης του πράγματος ή ο αντιπρόσωπός του. Άσκηση νομής, η οποία απαιτείται για τη κτήση της κυριότητας πράγματος με έκτακτη (αλλά και με τακτική) χρησικτησία, συνιστούν εμφανείς υλικές ενέργειες πάνω σ` αυτό, που προσιδιάζουν στη φύση και τον προορισμό του, με τις οποίες εκδηλώνεται η βούληση του νομέα να το εξουσιάζει με διάνοια κυρίου, όπως είναι ενδεικτικά η εποπτεία, η επίβλεψη, η επίσκεψη, η εκμίσθωση σε τρίτο, η φύλαξή του, και γενικά οι αρμόζουσες στην φύση του πράξεις εξουσίασης, χωρίς παράλληλα να απαιτείται και ο ημερολογιακός προσδιορισμός των επί μέρους πράξεων μέσα στο χρόνο της χρησικτησίας, ενώ περί της συνδρομής ή όχι των προαναφερομένων στοιχείων κρίνει το δικαστήριο, κατά την κοινή αντίληψη, με βάση τα συγκεκριμένα περιστατικά σε κάθε περίπτωση (ΑΠ 416/2020, ΑΠ 1208/2019, ΑΠ 1079/2019, ΑΠ 401/2018).
15. Εξάλλου, αδέσποτο καθίσταται το πράγμα που εγκαταλείπεται από τον κύριό του με σκοπό να παραιτηθεί από την κυριότητα (ΑΚ 1076). Για να καταστεί ένα κινητό αδέσποτο, κατά την εν λόγω διάταξη, απαιτείται εκούσια οριστική αποξένωση του κυρίου και νομέα από τη φυσική εξουσίαση του πράγματος, μέσα από την οποία υποδηλώνεται βούληση παραίτησης από την κυριότητα.(Γ.Καρύμπαλη-Τσίπτσιου, Εμπρ. Δίκαιο, τ.Ι, Α.Αδέσποτο κινητό, 2024 σελ.414-416, sakkoulas-online). Κατά τη διάταξη του άρθρου ΑΚ 1075, το αδέσποτο κινητό περιέρχεται στην κυριότητα αυτού που καταλαμβάνει ή έχει τη νομή του, δηλαδή αποκτά ή έχει την κατοχή του με διάνοια κυρίου (Γεωργιάδης-Σταθόπουλος, ΕρμΑΚ 1985, Εμπρ. Δίκαιο, τομ. V. σελ.540-541).
16. Στην προκειμένη περίπτωση, μετά τη διαπίστωση των ελαττωμάτων κατασκευής της Πλοηγίδας ΠY 49, τα οποία επισημάνθηκαν στην ανάδοχο της 02/94 Σύμβασης εταιρία χωρίς ωστόσο να ακολουθήσει, αν και έγιναν εργασίες, κατασκευαστική αποκατάσταση, ματαιώθηκε η οριστική παραλαβή του εν λόγω σκάφους, το οποίο όμως παραδόθηκε - αφέθηκε ΄΄προς φύλαξη΄΄ και έκτοτε παραμένει στον Πλοηγικό Σταθμό Πειραιά για χρονικό διάστημα που, κατά το ιστορικό, υπερβαίνει κατά πολύ τα είκοσι έτη. Στο χρονικό αυτό διάστημα, παρότι η ανάδοχος εταιρία πτώχευσε, η συγκεκριμένη πλοηγίδα δεν κατεγράφη ως μέρος της πτωχευτικής περιουσίας, ούτε αναζητήθηκε από τους εκκαθαριστές ή τον σύνδικο. Κατά το ίδιο χρονικό διάστημα το Ελληνικό Δημόσιο διεξήγαγε και διεξάγει την φύλαξη και συντήρηση του σκάφους, απασχολώντας προσωπικό και δαπανώντας ό,τι απαιτείται για τον σκοπό αυτό. Τις αναγκαίες ενέργειες και τις αντίστοιχες δαπάνες για τη φύλαξη, τη συντήρηση, τη μετακίνηση του σκάφους για λόγους ασφαλείας το Ελληνικό Δημόσιο τις ανέλαβε και ουδέποτε τις αναζήτησε από την εταιρία, αποδεικνύοντας την ενέργειά του ως νομέως. Επιπροσθέτως δε, κατέστησε σαφές με το 3453/1998 Πρακτικό ΝΣΚ, έστω και επικαλούμενο άλλους νομικούς λόγους, ότι δεν προτίθεται να παραδώσει το εν λόγω σκάφος στην Τράπεζα, την φερόμενη ως καθολική διάδοχο της εγγυήτριας. Αλλά και η Τράπεζα στην με αριθμό κατάθ. 8920/20.10.2000 αγωγή της, δεν ζητεί την παράδοση σκάφους, αλλά προβάλλει μόνον οικονομικής φύσης αξιώσεις της, που απορρέουν από το εκτελεσθέν μέρος της ίδιας σύμβασης.
17. Εξάλλου, με το ως άνω (3453/1998) Πρακτικό Ν.Σ.Κ., αποφασίσθηκε μεν η εκκαθάριση των αξιώσεων, που εκκρεμούν από την 02/1994 σύμβαση, μεταξύ των οποίων και ο οικονομικός διακανονισμός και η τύχη του εν λόγω σκάφους, πλην όμως το Ελληνικό Δημόσιο παραλείποντας δια των υπηρεσιών του την εκκαθάριση των εν λόγω θεμάτων, όσο και την έκδοση πράξεων καταλογισμού των δαπανών, στις οποίες υποβλήθηκε για την πλοηγίδα, κατέστησε εμφανή και σαφή την πρόθεσή του να την νέμεται. Το αυτό προκύπτει και από το γεγονός, ότι, ενώ είχε εκδοθεί η Υπουργική Απόφαση κήρυξης έκπτωτης της αναδόχου δεν ακολούθησαν τα προβλεπόμενα από το π.δ. 173/1990 (εκποίηση ή καταστροφή), αλλά εξακολούθησε η φύλαξη και συντήρηση του σκάφους μέχρι σήμερα.
18. Επίσης, ούτε κατά την πτωχευτική διαδικασία αναζητήθηκε το σκάφος, ώστε να ενταχθεί στην πτωχευτική περιουσία, αλλά και μετά την περάτωση των εργασιών της πτώχευσης (την 10.10.2003) ουδείς φέρεται να το αναζήτησε. Τέλος, στην 117/2014 απόφαση του Ειρηνοδικείου Λαυρίου, με την οποία, κατόπιν αιτήματος των μόνων μελών του διοικητικού συμβουλίου της αναδόχου, διορίζονται οι ίδιοι μέλη της προσωρινής διοίκησης αυτής, ενεργώντας από κοινού ή ατομικά καθένας, ο διορισμός αυτός αιτιολογείται, μεταξύ άλλων, λόγω εκκρεμών υποθέσεων της εν λόγω εταιρίας με το Ελλ. Δημόσιο σχετιζόμενων με την επιβολή φόρων και χωρίς να γίνεται αναφορά στην ύπαρξη άλλου περιουσιακού στοιχείου της εταιρίας και συγκεκριμένα στο εν λόγω σκάφος. Κατόπιν των ανωτέρω, καθίσταται σαφές ότι το σκάφος έχει εγκαταλειφθεί από την ανάδοχο κατασκευάστρια εταιρία, όπως αυτή νόμιμα εκπροσωπήθηκε διαδοχικά, ενώ το Ελληνικό Δημόσιο νέμεται αυτό συνεχώς και αδιαλείπτως από τον Νοέμβριο του 1996, όταν η αρμόδια επιτροπή γνωμοδότησε την απόρριψή του ως συμβατικού είδους, πράγμα το οποίο αναμφισβήτητα οι εκάστοτε νόμιμοι εκπρόσωποι της εταιρίας είχαν πληροφορηθεί λόγω του ευλόγου ενδιαφέροντος τους για την εξέλιξη των υποθέσεών της.
19. Κατά την γνώμη της πλειοψηφίας, που απαρτίσθηκε από τους Αδαμαντία Καπετανάκη, Σταύρο Σπυρόπουλο, Αντιπροέδρους του Ν.Σ.Κ, Νικόλαο Πατηνιώτη, Διονύσιο Κολοβό, Σταυρούλα Μπανάκου, Δέσποινα Γάκη, Νικόλαο Δημητρακόπουλο, Μαριέττα Βλαχοπάνου, Γεωργία Καπόρη, Αναστάσιο Ράλλη και Σοφία Μπίκου, Νομικούς Συμβούλους του Κράτους, (ψήφοι 11) τα ανωτέρω πραγματικά περιστατικά σε συνδυασμό με το γεγονός της παρόδου χρονικού διαστήματος είκοσι εννέα ετών, από την παράδοση της επίμαχης πλοηγίδας στην κατοχή του Ελλ. Δημοσίου, χωρίς στο διάστημα αυτό η ανάδοχος/ιδιοκτήτρια εταιρία να προβεί, μέσω των κάθε φορά νόμιμων εκπροσώπων/διαχειριστών της περιουσίας της, σε οιαδήποτε πράξη νομής ή κατοχής επ’ αυτής (π.χ αναζήτηση, διεκδίκηση, συντήρηση, ενημέρωση του κατόχου Ελλ. Δημοσίου περί των δικαιωμάτων της, καταγραφή στα περιουσιακά της στοιχεία, συμπερίληψη στην πτωχευτική περιουσία, κλπ.), συνηγορούν στη διαπίστωση ότι η ανάδοχος κατασκευάστρια εταιρία έχει ήδη προ πολλού εγκαταλείψει τη νομή της πλοηγίδας με σκοπό την παραίτησή της από την κυριότητά της επ’ αυτής, με έννομη συνέπεια να την καταστήσουν αδέσποτη κατά την έννοια του άρθρου 1076 του ΑΚ. Εξάλλου, τα ίδια πραγματικά περιστατικά συνηγορούν στην διαπίστωση, ότι το Ελλ. Δημόσιο μέσω των αρμοδίων οργάνων του τουλάχιστον από το έτος 2007 κατέχει την επίμαχη πλοηγίδα με διάνοια κυρίου, δηλαδή ασκεί τη νομή αυτής για δικό του λογαριασμό. Τούτο, συνάγεται, ιδίως, από το γεγονός ότι τα αρμόδια όργανα του Ελλ. Δημοσίου όχι μόνο σε ουδεμία μέχρι σήμερα ενέργεια προέβησαν για την ειδοποίηση της αναδόχου κατασκευάστριας εταιρείας για την παραλαβή της επίμαχης πλοηγίδας (σύμφωνα με το αριθμό 196/Ερ.8/2007/8-2-2007 γνωμοδοτικό έγγραφο του ΓΝΣ του ΝΣΚ στο Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας), αλλά αντίθετα προέβησαν σε όλες τις εκάστοτε απαραίτητες ενέργειες για την ασφαλή φύλαξη, επιμέλεια, εποπτεία και συντήρηση αυτής υπό περιστάσεις, που συνηγορούν στην διαπίστωση ότι οι ενέργειες αυτές έγιναν και γίνονται με διάνοια κυριότητας του Ελλ. Δημοσίου επ’ αυτής. Ενόψει των ανωτέρω, το Ελλ. Δημόσιο έχει αποκτήσει την κυριότητα της πλοηγίδας Π.Υ 49 κατά τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 1075 και 1076 του Α.Κ.
20. Κατά τη γνώμη της Άννας Πρεβενά, Νομικής Συμβούλου του Κράτους (ψήφος 1), η φύλαξη και συντήρηση της πλοηγίδας Π.Υ 49 από τα όργανα του Ελλ. Δημοσίου αποτελούν πράξεις απλής κατοχής, που δεν αρκούν για την, καθ’ οιονδήποτε τρόπο, μετάθεση της κυριότητας αυτής στο Ελληνικό Δημόσιο παρά την, πράγματι, από μακρού χρόνου εγκατάλειψή της από την ανάδοχο/ιδιοκτήτρια εταιρία.
Απάντηση
21. Σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, στο ερώτημα που υποβλήθηκε το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (Τμήμα Δ΄) γνωμοδοτεί, κατά πλειοψηφία, ότι η πλοηγίδα με χαρακτηριστικό Π.Υ. 49 έχει περιέλθει στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου ως αδέσποτη κατά τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 1075 και 1076 του Α.Κ.
ΘΕΩΡΗΘΗΚΕ
Αθήνα 12 Μαΐου 2025
Η Πρόεδρος Η Εισηγήτρια
Αδαμαντία Καπετανάκη Άννα Πρεβενά
Αντιπρόεδρος Ν.Σ.Κ. Νομική Σύμβουλος του Κράτους